انگل شناسی ایران، موزه

انگل‌شناسی ایران، موزه \mūze-ye angal-šenāsī-ye īrān\، موزه‌ای تخصصی با موضوع انگل‌شناسی، واقع در دانشکدۀ دامپزشکی دانشگاه تهران. 
ایران از جملۀ کشورهایی است که بسیاری از بیماریهای انگلی در آن به‌صورت اندامی در حیوانات حضور دارند. انگلها یکی از عوامل مهم کاهش‌دهندۀ فراورده‌های دامی به شمار می‌روند و با مجموعه‌تغییرات بیماری‌زایی که در بدن میزبان ایجاد می‌کنند، موجب زیانهای بسیاری برای دامداران می‌شوند. افزون‌براین، بسیاری از بیماریهای ناشی از انگلها میان انسان و حیوان مشترک است. ازاین‌رو، پژوهشهای گسترده‌ای در بسیاری از مراکز پژوهشی جهان دراین‌باره صورت گرفته، و در برخی از کشورها مراکزی با عنوان «موزۀ انگل‌شناسی» ایجاد شده است. امروزه، حدود 70 موزۀ انگل‌شناسی در جهان وجود دارد. تحقیقات در این مراکز موجب گسترش آگاهیهای جدید و مفاهیم مربوط به بیوسیستماتیک، توزیع جغرافیایی و تشخیص برمبنای شاخصهای ریخت‌شناسی و مولکولی شده است. 
در ایران نیز با توجه به تنوع آب‌وهوایی، شرایط اقلیمی، نحوۀ نگهداری دامها، و تنوع و پراکندگی گونه‌های انگلی، تأسیس مرکزی پژوهشی با موضوع انگل‌شناسی ضروری می‌نمود؛ ازاین‌رو، در 1386 ش/ 2007 م، موزۀ انگل‌شناسی ایران در دانشکدۀ دامپزشکی دانشگاه تهران بنیاد نهاده شد. این موزه از نظر پژوهشی و آموزشی در سطح ملی و بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد و این اهداف را دنبال می‌کند: 1. تعیین تنوع و پراکندگی انگلهای دامی ایران برحسب مناطق جغرافیایی؛ 2. ایجاد مجموعۀ حفظ و نگهداری انگلها، و حفظ ذخایر ژنتیکی آنها به‌منظور بهره‌گیری تحقیقاتی و آموزشی؛ 3. کمک به انجام مطالعات اپیدمیولوژیک بیماریهای انگلی در جهت مبارزه و کنترل این بیماریها در کشور؛ 4. ایجاد پایگاه اطلاعاتی و معرفی انگلهای ایران و امکان ارتباطات بین‌المللی؛ 5. تشخیص عوامل بیماری‌زای منتقل از کنه (تک‌یاخته‌ها، باکتریها و ویروسها)؛ 6. تولید پروتئین نوترکیب جهت کیتهای تشخیصی و ساخت واکسن نوترکیب. 
تا سال 1391 ش/ 2012 م، حدود 500‘4 نمونۀ انگل از سراسر کشور در موزۀ انگل‌شناسی گردآوری شده بود. این نمونه‌ها در بررسیهای انجام‌شده، از یکدیگر تفکیک شدند و بیش از 270 گونه انگل مورد شناسایی قرار گرفت. 
ساختمان موزۀ انگل‌شناسی متشکل از این بخشهاست: سالن نمایش نمونه‌ها، اتاق گردآوری و قفسه‌بندی نمونه‌ها، اتاق شست‌وشو و جداسازی نمونه‌ها، آزمایشگاه شناسایی، تفکیک و عکس‌برداری از نمونه‌ها. 
 این موزه مجهز به چندین دستگاه میکروسکوپ، استریومیکروسکوپ، رایانه، دوربین عکس‌برداری از نمونه‌های میکروسکوپی، لوازم شیمیایی، و مواد آزمایشگاهی مورد نیاز است. 
در موزۀ انگل‌شناسی ایران به‌منظور گردآوری نمونه‌های انگلی از سراسر کشور، کارگاههای آموزشی برای دامپزشکان و کارشناسان شیلات سراسر کشور برگزار می‌گردد. در این کارگاهها، نحوۀ نمونه‌برداری و ارسال نمونۀ انگلهای دامها و آبزیان به موزۀ انگل‌شناسی آموزش داده می‌شود. با توجه به اقدامات انجام‌شده، شمار زیادی نمونه توسط سازمان دامپزشکی کشور (نمایندگی استانها) و سازمان شیلات از بیشتر استانهای کشور گردآوری و به موزه ارسال شده‌اند که در ظرفهایی مخصوص نگهداری، و توسط پژوهشگران موزه تفکیک می‌شوند و پس از رنگ‌آمیزی، مورد شناسایی قرار می‌گیرند. 
گونه‌های انگلی تشخیص‌داده‌شده در موزۀ انگل‌شناسی تا 1391 ش اینهاست: انگلهای مربوط به نشخوارکنندگان، شامل انگلهای لولۀ گوارش، کبد، ریه، ماهیچه و فضاهای میان‌ماهیچه‌ای، چشم، سیستم مرکزی اعصاب و محوطۀ بطنی؛ انگلهای مربوط به تک‌سمیان، شامل انگلهای لولۀ گوارش، کبد و محوطۀ بطنی؛ انگلهای مربوط به گوشت‌خواران، شامل انگلهای لولۀ گوارش، دستگاه گردش خون، پوست و زیر پوست؛ انگلهای مربوط به پرندگان، شامل انگلهای لولۀ گوارش و ریه؛ انگلهای مربوط به ماهیها، بندپایان و تک‌یاخته‌ها. 

مآخذ

حسینی، حسین (رئیس اسبق دانشکدۀ دامپزشکی دانشگاه تهران)، گفت‌وگو با مؤلف؛ «موزۀ ملی انگل‌شناسی ایران»، دانشکدۀ دامپزشکی (مل‍‌‌ )؛ موسوی‌زادگان، مسیح، تحقیقات میدانی؛ نیز: 

Vetmed, www.vetmed.ut.ac.ir. 
مسیح موسوی‌زادگان