انتصاریه، دبستان

انتصاریه، دبستان \dabestān-e entesāriy(y)e\، از مدارس ملی تهران در دورۀ مشروطه (تأسیس: 1325 ق/  1907 م)، که بعدها دولتی شد.
مدرسۀ ابتدایی انتصاریه را حسین انتصارالشریعه هم‌زمان با استقرار مشروطه در ایران، بنا نهاد. این مدرسه نخست در خیابان چراغ‌گاز (امیرکبیر کنونی)، در باغچه‌ای مشهور به زرگرآباد جای داشت. مدرسۀ انتصاریه هم‌زمان با آغاز کار خود، دوره‌های شبانه‌ای نیز برای آموزش بزرگ‌سالان بر پا کرده بود (مجلس، 4؛ کوکب ... ، 8).
محل مدرسۀ انتصاریه پس از چندی، در 1326 ق/  1908 م، تغییر کرد و به محلۀ عربها، جنب خانه‌های رکن‌الدوله منتقل شد. انجمن مرکزی معلمان تهران نیز که از شمار انجمنهای دورۀ مشروطه بود، در این مدرسه فعالیت داشت. این انجمن نشریه‌ای به نام معلم منتشر می‌کرد ( آموزگار، 4).
یک سال بعد، روزنامۀ ایران نو آگهی‌ای منتشر کرد که بنابر آن مدرسۀ انتصاریه به محلۀ پامنار، کوچۀ آقا سید جمال افجه‌ای تغییر مکان داده بود. مدرسۀ انتصاریه ازاین‌پس، در همین محدوده به کار خود ادامه داد و همچنان دوره‌های شبانه‌اش برگزار می‌شد که در آنها خواندن، نوشتن، و دروس ابتدایی و حساب به بزرگ‌سالان تدریس می‌شد ( ایران ... ، 1). مدرسه در 1329 ق، بیش از 140 دانش‌آموز داشت (سالنامۀ راپرت ... ، 26).
مدرسۀ انتصاریه در 1333 ق/ 1915 م، با مدیریت انتصارالعلما و به نظامت آقا شیخ محمدعلی ناظم اداره می‌شد. در این مدرسه افزون‌بر فعالیتهای آموزشی، مراسم مذهبی، ازجمله روضه‌خوانی نیز بر پا می‌گشت ( آفتاب، 2-3). گزارش چندانی از کار مدرسۀ انتصاریه تا اواخر دورۀ قاجار در دست نیست.
در سال 1329 ق، در دوره‌ای که نصیرالدوله بَدِر عهده‌دار وزارت معارف بود، این امکان پدید آمد که 20 باب مدرسۀ دولتی در تهران تأسیس گردد. وزارت معارف به این منظور، نخست اثاثیۀ چند مدرسۀ ملی را خریداری کرد که مدرسۀ انتصاریه نیز در شمار آنها بود. ارزش اثاثیۀ مدرسـۀ انتصاریـه برابر 460‘2 ریـال شـد. مدرسه‌های دولتی جدید در آغاز، نام خاصی نداشتند و از آنها تنها با شمارۀ مدرسه یاد می‌شد. مدرسۀ انتصاریه در این زمان، مدرسۀ شمارۀ 26 خوانده می‌شد. وزارت معارف به‌زودی تصمیم گرفت که ریاست مدرسۀ ابتدایی شمارۀ 26 برعهدۀ مدیر سابق آن ــ انتصارالعلما ــ قرار گیرد و نام مدرسه نیز به‌صورت انتصاریه ابقا گردد. مدرسۀ دولتی انتصاریه در این دوره چهارکلاسه بود و بیش از 70 دانش‌آموز پسر داشت (یغمایی، 179-181). هزینۀ ادارۀ مدرسه به‌صورت ماهانه کمتر از 150 تومان بـود (نک‍ : آل‌بویـه، 646). این مدرسه به‌شکـل ادواری، مدیران متعدد داشت. برای نمونه، در 1305 ش، میرزا مهدی خان بامداد مدیر مدرسه بود (سالنامۀ پارس، 33). در دورۀ پهلوی اول، در مدرسۀ انتصاریه دوره‌های درس شبانه برای بزرگ‌سالان، ازسوی «جامعۀ معـارف ایران» برگزار می‌شد (مختاری، 187).
مدرسۀ انتصاریه در سال تحصیلی 1310-1311 ش، دارای دورۀ شش‌کلاسه بود و درمجموع 236 دانش‌آموز و 9 آموزگار داشت («احصائیه ... »، 17).
مشاهیر پرشماری در مدرسۀ انتصاریه تحصیل کرده‌اند که از میان آنها می‌توان از حاجعلی رزم‌آرا و مصطفى چمران نام برد. انتصاریه پس از انقلاب اسلامی به دبستان ولایت فقیه تغییر نام داد و امروزه همچنان از مدارس دولتی منطقۀ 12 آموزش‌وپرورش تهران به شمار می‌رود.

مآخذ

آفتاب، تهران، 1330 ق/ 1912 م، شم‍ 39؛ آل‌بویه، ابوالفضل، «خاطره‌ای از ایجاد بیست باب دبستان در تهران»، وحید، تهران، 1354 ش، س 13، شم‍ 6؛ آموزگار، تهران، 1326 ق، س 1، شم‍ 1؛ «احصائیۀ مدارس ابتدایی»، ادارۀ انطباعات دائرۀ احصائیۀ سالنامۀ 1311-1312 ش، تهران، 1312 ش؛ ایران نو، تهران، 1327 ق، شم‍ 23؛ سالنامۀ پارس، به کوشش امیر جاهد، تهران، 1305 ش؛ سالنامۀ راپرت سالیانه در باب معارف و تعلیمات عمومی 1328- 1329 ق، به کوشش مصطفى منصورالسلطنه، تهران، 1329 ق؛ کوکب دری، تهران، 1325 ق، س 3، شم‍ 11؛ مجلس، تهران، 1325 ق، شم‍ 106؛ مختاری اصفهانی، اسنادی از انجمنها و مؤسسه‌های فرهنگی و اجتماعی دورۀ رضا شاه، تهران، 1392 ش؛ یغمایی، اقبال، وزیران علوم و معـارف و فرهنگ ایران، تهران، 1375 ش.

مسعود تاره