انتشار، شرکت سهامی

انتشار، شرکت سهامی \šerkat-e sahāmī-ye entešār\، از مهم‌ترین و مؤثرترین ناشران آثار مذهبی در ایران (تأسیس: 1337 ش/  1958 م).
در پی تحولات سیاسی و اجتماعی در دهۀ 1330 ش، شماری از فعالان سیاسی، ازجمله مهدی بازرگان، سید محمود طالقانی، مرتضى مطهری و کاظم یزدی (از اعضـای جمعیت متـاع: مکتب تربیت اجتمـاعی ‌ـ عملی؛ در این ‌باره، نک‍ : ه‍ د، بازرگان، مهدی) با هدف روشنگری و آموزش از راه نشر کتاب، این مؤسسه را ایجاد کردند («شرکت ... »، بش‍ ؛ اساسنـامه ... ، 5؛ رضـایی). سرمایۀ شرکت در ابتدا با بودجۀ بنیان‌گذاران آن تأمین شد و سپس با چاپ کتابها به‌تدریج رونق گرفت (همو؛ اساسنامه، 6؛ «شرکت»، بش‍ ‌).
ساختار تشکیلاتی شرکت مرکب است از: مجمع عمومی، هیئت‌مدیره، مدیرعامل، بازرسان و هیئت تحریریه. مجمع عمومی متشکل از صاحبان سهام است و سالی یک‌ بار تشکیل جلسه می‌دهد. مدیرعامل شرکت، نخست دکتر کاظم یزدی بود (تا 1342 ش) و پس از آن، مدیریت با محسن محجوب بوده است ( اساسنامه، 9 بب‍ ؛ رضایی).
شرکت در ابتدا دفتر و چاپخانۀ مستقلی نداشت و فعالیتهای آن در محل دیگری انجام می‌گرفت و کتابها در چاپخانه‌های حیدری و بهمن چاپ می‌شد. این آثار را علاقه‌مندان از مجراهای غیر رسمی پخش می‌کردند و تکثیر و پخش آنها در خارج از کشور به کوشش ابراهیم یزدی انجام می‌گرفت. بعدها دفترهای مستقل این شرکت در دو نقطۀ تهران تأسیس شد و اکنون (1395 ش) دفتر و فروشگاه مرکزی آن در تهران است (همو).
این شرکت از ابتدای تأسیس، به انتشار گونۀ تازه‌ای از کتابهای دینی پرداخت. خداپرستی و افکار روز (1340 ش)، متن سخنرانی مهدی بازرگان، نخستین کتابی بود که این ناشر انتشار داد. مجموعۀ داستان راستان، نوشتۀ مرتضى مطهری (کتاب خواندنی سال ازسوی یونسکو، 1347 ش)؛ پرتوی از قرآن (1342 ش)، نوشتۀ سید محمود طالقانی؛ و کتاب بحثی دربارۀ مرجعیت و روحانیت (1340 ش) از مهم‌ترین کتابهای این ناشر در آغـاز فعالیتهای خود بـود («شرکت»، بش‍ ؛ رضایی).
آثار انتشاریافتۀ این شرکت در میان قشرهای مذهبی، به‌ویژه دانشجویان، با استقبال روبه‌رو شد و محل آن نیز چندگاهی مرکز رفت‌وآمد شماری از اعضای انجمنهـای اسلامی بود؛ ازاین‌رو، رژیم پهلوی در 1353 ش، شرکت سهامی انتشار را منحل اعلام کرد. محل شرکت تعطیل شد، اما فعالیتها به‌صورت پنهانی ادامه یافت؛ تااینکه بـا پیروزی انقلاب اسلامی در 1357 ش، دفتر شرکت دوباره به‌طور رسمی آغاز به کار کرد (همو).
شرکت سهامی انتشار از حدود سال 1360 ش به بعد، به‌رغم تغییر تقاضاها و سلیقه‌های خوانندگان، با درنظرگرفتن تنوع موضوعها و چاپ کتاب برای رده‌های سنی گوناگون، همچنان به کار خود ادامه داده، و تاکنون صدها عنوان کتاب، به‌ویژه در زمینه‌های دینی، فلسفی، اجتماعی و برخی حوزه‌های دیگر منتشر کرده است («شرکت»، بش‍ ‌). انتشارات این شرکت، به‌ویژه در دهه‌های 1340 و 1350 ش، شالودۀ فکری قشری از جوانان تحصیل‌کرده با گرایشهای مذهبی را پی‌ریزی می‌کرد و ازاین‌رو محتوای آنها یکی از سرچشمه‌های انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌آید.

مآخذ

اساسنامۀ شرکت سهامی انتشار، تهران، 1350 ش؛ رضایی، لیلا، اطلاعات شخصی؛ «شرکت سهامی انتشار»، انتشار (مل‍ ‌)؛ نیز:

Enteshar, www.entesharco.com/ aboutf.htm.
لیلا رضایی