انبار نفت

انبار نفت \anbār-e naft\، محله‌ای واقع در جنـوب مرکزی تهران، ناحیۀ 4 از منطقۀ 11 شهرداری. 
محلۀ انبار نفت از شمال به خیابان هلال احمر (شیر و خورشید سابق) حد فاصل میدان رازی (گمرک سابق) تا خیابان شهید برادران فاتح‌چهر (اعتمادالاسلام سابق)، از شرق به خیابان کارگر (سی‌متری سابق) حد فاصل میدان رازی تا خیابان بهداری، از جنوب به خیابان و میدان بهداری و خیابان شهید زربافیان، و از غرب به خیابان شهید برادران فاتح‌چهر و خیابان معماریان محدود است (نک‍ : نقشه ... ؛ اطلس ... ، 268). 
این محله همچنین از شمال به محلۀ پارک رازی، از شرق به محلۀ آگاهی، از جنوب به محلۀ معلم و از غرب به محلۀ عباسی محدود است («نقشه»، بش‍‌ ). 
دلیل نام‌گذاری این محله، وجود انبار نفت (شرکت پخش فراورده‌های نفتی کنونی)، واقع در جنوب آن است. خیابان مجاور آن که از جنوب تا شمال، حد فاصل خیابان بهداری تا خیابان هلال احمر امتداد دارد نیز به همین نام شهرت پیدا کرده است («تاریخچه»، بش‍ ‌). 
محدوده‌ای که امروزه محلۀ انبار نفت در آن واقع است، تا پیش از تخریب حصار ناصری در 1311 ش، بیرون از این حصار و در مجاورت ضلع غربی آن که محل دروازۀ گمرک بود، قرار داشت و تا آن زمان منطقه‌ای دورافتاده بود؛ اما در دورۀ پهلوی اول و با تأسیس ساختمان راه‌آهن، میدان گمرک و انبار نفت (در دورۀ پهلوی دوم تکمیل شد) در آن محدوده، هستۀ اولیۀ این محله شکل گرفـت (نک‍ : همان). 
از دهۀ 1320 ش به بعد، محدوده‌های بیرونی حصار ناصری به بافت اصلی شهر متصل شد و تهران از هر سو گسترش یافت. ازاین‌رو نقاطی که تا پیش از این دهه، باغ و بیابان بودند و کاربری شهری و مسکونی نداشتند، رفته‌رفته آباد شدند و با کوچه و خیابان‌کشیهای جدید، خانه‌های مسکونی نیز در آن نواحی ساخته شد. 
اصلی‌ترین عوامل در شکل‌گیری محلۀ انبار نفت و جذب جمعیت در آن، وجود تأسیساتی همچون انبار نفت، گمرک، ایستگاه راه‌آهن تهران و در پی آن، بهداری مرکزی راه‌آهن (بعدتر، بیمارستان شمارۀ 1 راه‌آهن، بیمارستان طبا و بیمارستان بهارلو) بود. 
جمعیت مهاجری که در حاشیۀ شهر سکونت یافته بودند، پس از احداث راه‌آهن و میدان گمرک، به این مناطق روانه شدند و خانه‌هایی را در امتداد خیابانهای آن محدوده بنا کردند و ملکها به‌شکل بلوکهایی در مسیر اصلی شمال و جنوب محله تقسیم شدند و بافت مسکونی محلۀ انبار نفت رفته‌رفته شکل گرفت (نک‍ : همان). ازاین‌رو، بافت مسکونی محلۀ انبار نفت، کاملاً تحت تأثیر وضعیت اجتماعی و اقتصادی این جمعیت مهاجر قرار دارد. بیشتر کوچه‌ها و خیابانهای این محله کم‌عرض هستند و تراکم خانه‌ها و جمعیت نیز بالاست. 
محورهای اصلی محلۀ انبار نفت را خیابانهای کارگر جنوبی، هلال احمر، انبار نفت، رباط‌کریم و بهداری تشکیل می‌دهند. تا پیش از احداث بلوار شیخ محمدی در غرب این محله، بار ترافیکی سنگین بود و آمدوشد به‌سختی انجام می‌شد. با احداث این بلوار که پل امامزاده معصوم را در غرب به پل جوادیه در جنوب متصل می‌سازد و در مسیرش از روی بزرگراه نواب عبور می‌کند، آمدوشد در این محله آسان‌تر شده است. با استقرار بازار لوازم خانگی و موتورسیکلت در خیابان هلال احمر تا میدان رازی و همچنین شکل‌گیری و گسترش بازار تخصصی بورس کالا و مواد غذایی در خیابان رباط‌کریم، محلۀ انبار نفت به محله‌ای پرآمدوشد بدل گشته است. از طرفی، وجود پایانۀ مسافربری بین شهری، و همچنین عبور خط اتوبوس‌رانی سریع‌السیر، شرایط آمدوشد بهتر را برای اهالی این محله فراهم کرده است. 
نقاط و مکانهای شاخص محلۀ انبار نفت اینهاست: انبار نفت و خیابان انبار نفت، بیمارستان بهارلو (تأسیس در زمان پهلوی اول)، بازار و خیابان عباسی، مسجد علوی (ساخته‌شده در اواسط دورۀ پهلوی دوم)، درمانگاه علوی (تأسیس در اواخر دورۀ پهلوی دوم)، خیابان رباط‌کریم، میدان گمرک، میدان شفیعی (تره‌بار قدیم و بوستان قبلۀ کنونی)، میدان طاهری (تره‌بار قدیم و بوستان طاهری کنونی) و حسینیۀ شاهزاده علی‌اصغر. 

مآخذ

اطلس تهران قدیم؛ «تاریخچه»، «نقشه»، انبـار نفت (مل‍‌ )؛ مرادخانی، امیرحسین، تحقیقات میدانی؛ نقشـۀ راهنمای منطقـۀ 11 تهران، گیتاشناسی، تهران، شم‍ 311؛ نیز: 

Anbar-naft, www.anbar-naft.mytehran.ir. 
امیرحسین مرادخانی