مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

استن، یان | بخش هنر و معماری جهان اِستِن \ [e]sten\ ، یان هاویکسون (ح1626-1679م/ 1035-1090ق)، نقاش هلندی. او بیشتر به‌سبب نقاشیهایش از صحنه‌های خنده‌دار و پرنشاط زندگی روزمره، به‌ویژه صحنه‌های شلوغ و پرجنب‌وجوش درون میخانه‌ها، شناخته می‌شود. در هلند، «خانۀ یان استن» به‌عنوان ضرب‌المثل به خانه‌های نامرتب گفته می‌شود.
استن، فرانسیس ویلیام | بخش علوم پایه و مهندسی اَستِن \ aste(o)n\ ، فرانسیس ویلیام (1877- 1945م/ 1256-1324ش)، فیزیک‏دان و شیمی‌دان انگلیسی. او به‌مناسبت ساخت دستگاه طیف‌نگار جِرمی (ابزاری که اتمها یا اجزاء مولکولیِ دارای جرمهای مختلف را از هم جدا می‌کند و آن جرمها را با دقت بسیاری اندازه می‌گیرد) و نیز به‌سبب کشف بسیاری از نوکلیدها (هسته‌هایی که در جرم با...
استقامت و رجوع | حسین روح اللهی استقامت و رجوع \ esteqāmat-o(va) rojuˀ\ ، حـرکـت ظاهری برخی اجرام آسمانی از غرب به شرق (استقامت) یا به‌عکس (رجوع) از دید ناظر زمینی، به‌سبب اختلاف سرعت زاویه‌ای میان ناظر زمینی و جرم آسمانی.
استقبال | ملیحه مهدوی استقبال \ esteqbāl\ ، در لغت به معنی پیش‌آمدن و به پیشباز آمدن است (نشاط، 274؛ فرهنگ آنندراج، نیز فرهنگ بزرگ...، ذیل استقبال) و در اصطلاح شعر و ادب آن است که شاعر سرودۀ یکی از استادان سخن چون حافظ، سعدی و مولانا را سرمشق خود قرار دهد و به همان وزن و قافیه، و نیز به همان سبک شعر تازه‌ای بسراید (نشاط، همان‌جا؛ ...
استفهام | بابک فرزانه , اکرم حاجی سیدآقایی استفهام \ estefhām\ ، از اصطلاحات صرف و نحو عربی، دستور زبان فارسی و دانش بلاغت، به معنی طلب فهم کردن (زوزنی، ذیل استفهام؛ سیوطی، 251) و نیز طلب دانستن آنچه در نهان مخاطب است (جرجانی، 17)، به‌وسیلۀ کلمات وضع‌شده برای پرسش (سکاکی، 308؛ خطیب، التلخیص، 153). همچنین استفهام درخواست تبیین مطلبی است که به‌طور نامفه...
استقرا | حسین معصومی همدانی استقرا \ esteqrā[ˀ]\ ، فرایند یا عمل استنتاج گزاره‌های کلی از گزاره‌های جزئی. واژۀ استقراء که معنای لغوی آن در عربی «رفتن از قریه‌ای به قریۀ دیگر» است، در متون قدیم فلسفی اسلامی در مقابل اصطلاح ارسطوییِ epagoge به‌کار رفته است، اما امروزه این واژه در متون فلسفی فارسی در برابر واژۀ لاتینِ induction به‌کار می‌ر...
استقبال |
استفنز | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اِستِفِنز \ [e]stefenz\ ، جوزف لینکِن (1866-1936م/ 1245-1315ش)، روزنامه‌نگار و مؤلف آمریکایی. او در سان‌فرانسیسکو زاده شد و پس از تحصیل در دانشگاه کالیفرنیا، به اروپا رفت و در دانشگاههای آلمان و فرانسه در رشتۀ فلسفه تحصیل کرد. پس از بازگشتن به آمریکا، سالها به روزنامه‌نگاری پرداخت و ضمن کار، به مدارک فراوانی ...
استقلال | اردشیر سنایی اس‍تقلال \ esteqlāl\ ، قدرت دولت در ادارۀ امور داخلی و خارجی خود، بدون جلب نظر دولتهای دیگر. استقلال رابطۀ نزدیکی با حاکمیت دارد و کشور واجد حاکمیتْ دارای استقلال نیز هست و بر‌عکس (‌گرین، 31). حاکمیتْ قدرت قانونی برتری است که برتر از آن، قدرت قانونی دیگری وجود ندارد (طاهری، 82) و به‌عنوان مهم‌ترین عنصر دولت، ...
استفرد، خاندان |
استفردشر | بخش جغرافیا اِستَفِردشِر \ [e]stafe(o)rd-šer\ ، استانی تاریخی در مرکز انگلستان. این استان در حدود 624‘2 کم‍2 مساحت دارد و دارای 8 شهرستان به نامهای کَنِک‌چِیس، لیچفیلد، استفردشر جنوبی، استفردشر مـورلَندز، استفردشـر شرقـی، نیـوکاسل ـ آندِر ـ لایم، استفرد و تَموِرث است. مورلندز ناحیه‌ای مرتفع در شمال این استان است که دره‌ه...
استکانی، گل | علوم زیستی استکانی، گلِ \ gol-e estekāni\ ، هر یک از گیاهان سَردۀ (جنسِ) گل استکانی (کامپانولا) از تیرۀ استکانیان، دربر گیرندۀ حدود 250 تا 300 گونه گیاه یک‌ساله، دو ساله و چند‌ساله (پایا) که در سراسر نیمکرۀ شمالی، به‌ویژه مناطق معتدل کوهستانی و مناطق مدیترانه‌ای، انتشار دارند. نام این گیاه برگرفته از شکل گلهای آن است (ن...
استقلال، باشگاه فرهنگی ـ هنری | حسن موسوی زاده استقلال، بـاشگاهِ‌ فرهنگـی ـ‌ ورزشـیِ bāšgāh-e\ farhagi-varzeši-ye esteqlāl \ ، از باشگاههای صاحب‌نام ورزشی، به‌ویژه فوتبال، در ایران. این باشگاه از آغاز تأسیس تا‌کنون، افتخارهای بسیاری در میدانهای داخلی و بین‌المللی کسب کرده است. رقابت این باشگاه با باشگاه پیروزی (پرسپولیس) سابقه‌ای دیرینه دارد و شمار بسیاری...
استقلال | فرید قاسمی استقلال \ esteqlāl\ ، نشریه‌ای سیاسی، انتقادی و خبری که از 1327 تا 1328ق/ 1909 تا 1910م در تبریز چاپ می‌شد. استقلال حاصل تجمع گروهی از مشروطه‌خواهان و مدافعان تبریز به رهبری ستارخان و باقرخان در کنسولگری عثمانی در آن شهر در زمان اشغال شهر به دست نیروهای روس (1327ق) بود. این نشریه از جمادی‌الاول 1327 تا جمادی‌...
استقلال ایران | ملیحه مهدوی استقلالِ ایران \ esteqlāl-e irān\ ، روزنامۀ خبری، سیاسی و اجتماعی دورۀ دوم مشروطه. استقلال ایران روزنامۀ کثیرالانتشاری بود که جز ایام تعطیل، هر روز عصر در تهران منتشر می‌شد. شمارۀ نخست آن در 22 جمادی‌الاول 1328ق/ 31 مۀ 1910م در 4 صفحه، به قطع بزرگ در چاپخانۀ سربی ایران نو چاپ و توزیع شده است. برخلاف جراید بزر...
استقراضی، بانک |
استفنس | عزت الله فولادوند اِستِفِنـس \ [e]stefens\ ، هِـنریـک (1773- 1845م/ 1187- 1261ق)، فیلسوف، طبیعی‌دان و داستان‌نویس دانمارکی. چون سالهای دراز در آلمان اقامت داشت و تدریس می‌کرد و آن کشور را میهن خویش می‌دانست و آثار خود را عمدتاً به آلمانی نوشته است، نام او را گاهی به آن زبان، هاینریش اشتفنس نیز تلفظ می‌کنند. استفنس فرزند پزشکی ...
استفراغ | بخش علوم پزشکی استفراغ \ estefrāq\ ، بیرون‌راندن محتویات معده با فشار از راه دهان. این کار را مرکز استفراغ در بصل‌النخاع کنترل می‌کند.
استفتا |
استفانوس | مازیار جمالی اِستِفانوس \ [e]stefāno(u)s\ ، نامی یونانی برای مردان. این نام که در زبان یونانی به معنی تاج، کلاه یا سربند است، به‌یاد استفانوسِ قدیس(ه‍ م)، نخستین شهید مسیحی، در میان مسیحیان به‌فراوانی به‌کار می‌رود. استفانوس در مآخذ فارسی به‌صورت اِستِفان، ستِفان و ستِفانوس، و در منابع عربی به‌شکل اِصطِفان و اِصطِفَن نیز ...
استفانوس، قدیس | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اِستِفانوس \ [e]stefānus\ ، قِدّیس (د ح 36م)، نخستین شهید مسیحی. او عیسیٰ مسیح را احیاکنندۀ شریعت حقیقی موسیٰ می‌دانست. فعالیتهای استفانوس و شهادت او در کتاب اعمال رسولان (بابهای 6 تا 8) بیان شده است.
استفانوس ساراگوسایی | یونس کرامتی اِستِفانوسِ ساراگوسایی \ [e]stefānus-e sārāgosāyi\ ، یا لِریدایی، مترجم عربی به لاتین (فعال در نیمۀ نخست سدۀ 13م). وی در 1233م الاعتماد فی الادویة المفردة ابن جزّار (ه‍‌‍ م) را تحت عنوانی که دقیقاً به همان معنی عنوان عربی بود، به‌ لاتین درآورد. پیش از او کنستانتین آفریقایی این اثر را ترجمه و تلخیص، و با نام گ...
استفانوس انطاکی | یونس کرامتی اِستِفانوسِ اَنطاکی \ [e]stefānus-e antāki\ ، یا استفانوسِ آنتیوخی، مترجم پیزاییِ آثار پزشکی و فلسفی از عربی به لاتین در نیمۀ نخست سدۀ 12م/ 6ق. او مترجم کتاب مشهور کامل الصناعة الطبیة یا کتاب الملکی علی بن عباس اهوازی، و نخستین کسی است که به انتحالهای کُنستانتینِ آفریقایی (کُنستانتینوس آفریکانوس) پی برد.
استفان یکم | بخش تاریخ اِستِفانِ یکم \ [e]stefān-e yekom\ ، یا قدیس استفان (در مجاری: ایشتوان \ ištvān\ ) (ح 975- 1038م/ ح 364- 429ق)، بنیادگذار و نخستین شاه (1000- 1038م) کشور مجارستان، سردودمانِ شاهی آرپاد (ه‍ م)، و نیز قدیس پشتیبان این کشور.
استفانوس یکم | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اِستِفانوسِ یکم \ [e]stefānus-e yekom\ ، قدیس4(د257م)، پاپ از 254 تا 257م، که از تفوق پاپ بر اسقفان و اعتبار غسل تعمید به‌وسیلۀ کژآیینان5 حمایت کرد. او بیست و پنجمین پاپ کلیسای کاتولیک رُمی بود و جانشین پاپ لوکیوس قدیس شد. بیشتر دوران پاپی او مصروف کشاکش با کوپریانوس قدیس، اسقف کارتاژ و شمال آفریقا، شد که معت...
استفانوس آرلاندی | یونس کرامتی اِستِفـانوسِ آرلانـدی \ [e]stefānus-e ārlāndi\ ، نـیـز استفانِ آرلاندی (آرنالدی)، مترجم از عربی به لاتین و پزشک و اخترشناس اهل بارسلونا که در ربع نخست سدۀ 14م در دانشگاه مونپُلیه برآمد. در اسناد مربوط به رویدادهای سال 1319م این دانشگاه، از فردی به نام «استاد استفانوس آرلاندی» به‌عنوان نایب‌رئیس دانشگاه در 131...
استعاره | اصغر دادبه استعاره \ esteˀāre\ ، یکـی از چهار مسئلۀ دانش بیان در بلاغت سنّتی. استعاره در لغت به معنی عاریت خواستن و به عاریت گرفتن است (زوزنی، 481؛ فرهنگ...، ذیل استعاره، 269) و در اصطلاح علوم بلاغی یکی از مسائل دانش بیان (ه‍ م) و هنری‌ترین مسئلۀ این دانش است. در این مقاله، نخست استعاره از دیدگاه موضوعی و سپس از دیدگاه ...
استفان دوشان | بخش تاریخ اِستِفان دوشان \ [e]stefān dušān\ (1308- 1355م/ 708-757ق)، نیز معروف به استفان اورُش چهارم، شاه صربستان (1331-1346م) و «امپراتور صربها و یونانیان» یا قیصر صربستان (1346-1355م). او بزرگ‌ترین فرمانروای صربستان در سده‌های میانه بود و مرزهای این کشور را بیش از هر زمان دیگری گسترش داد.
استفان باتوری | بخش تاریخ اِستِفان باتوری \ [e]stefān bātori\ (در لهـستانـی؛ در مجاری: ایشتوان \ ištvān\ باتوری؛ 1533-1586م/ 940- 995ق)، شهریار (پرنس) ترانسیلوانی (1571-1576م) و شاه لهستان (1575-1586م). او ایـوان مخـوف ــ تـزار روسیه ــ را شکست داد و کوشید با یکپارچه کردن لهستان، مِهین‌دوک‌نشین مسکو، و ترانسیلوانی، کشوری بزرگ پدید آور...
استعمار | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه استعمار \ esteˀmār\ ، پدیده‌ای سیاسی و اقتصادی که حوالی سال 1500م/ 900ق آغاز شد و در ضمن آن، برخی از دولتهای اروپا به اکتشاف، فتح، و بهره‌برداری از نواحی گسترده‌ای از جهان، و سکنا گزیدن در این نواحی پرداختند.
استعاذه | احمد بادکوبه هزاوه استعاذه \ esteˀāze\ ، واژه و تعبیری قرآنی به معنی پناه بردن به خداوند از هر نوع شر و بدی و نیز وسوسه‌های شیطانی. استعاذه در فرهنگ اسلامی، به‌ویژه در قرآن کریم، دعایی است که به وسیلۀ آن، انسان برای دفع شرور، خود را در پناه خداوند متعال قرار می‌دهد. عرب پیش از اسلام برای رهایی از آفات و شرور، تعویذهای گوناگون ب...
استسقا | یونس کرامتی استسقا \ estesqā[ˀ]\ ، در لغت به معنی آب‌خواهی و در پزشکی کهن به معنی آب‌آوردگی بافت اندامها، به‌ویژه شکم، که در پزشکی جدید، بر حسب نوع، دراپسی یا آناسارکا، اِدِم و آسیت نامیده می‌شود.
استصحاب | احمد پاکتچی استصحاب \ esteshāb\ ، یکی از ادله در برخی مکاتب فقهی و یکی از اصول عملی در مکتب اصولی متأخر امامیه که عبارت است از صدور حکمی در یک موضوع بر پایۀ یقین پیشین در شک کنونی.
استصلاح |
استسقا |
استریوسکوپی |
استغفار | محمدجواد شمس استغفار \ esteqfār\ ، اصطلاح قرآنی، به معنی درخواست آمرزش از خداوند. این واژه در لغت به‌معنی طلب بخشایش است.
استفان |
استغنایی نیشابوری | پریسا سنجابی استغنـایـیِ نیشـابـوری \ esteqnāyi-ye neyšāburi\ ، ابوالمظفر نصر بن محمد، از شاعران پارسی‌گوی سدۀ 4ق/ 10م در دورۀ سامانیان و آل بویه. از احوال او آگاهی چندانی دردست نیست. وی را اهل نیشابور دانسته‌اند (عوفی، 23؛ هدایت، 234؛ صفا، 438). عوفی (همان‌جا)، استغنایی را در شمار دانشمندان و مشاهیر این شهر دانسته است که...
استسیخوروس | بخش ادبیات جهان اِستِسیخوروس \ [e]stesixoro(u)s\ (632 یا 629-556 یا 553ق‌م؛ اش‍ ح 600ق‌م)، شاعر غنایی یونانی. او در هیمِرا (در سیسیل) زندگی می‌کرده، و ظاهراً نام اصلی‌اش تیسیاس یا تِیسیاس بوده است. از اشعار او تنها 48 قطعه باقی مانده است، اما همین مقدار نشان می‌دهد که به گویش دوری (دوریایی) و دربارۀ اسطوره‌های یونانی می‌سرود...
استریکلند | بخش هنر و معماری جهان اِستـریکلَند \ [e]st[e,i]rikland\ ، ویـلیـام (1788-1854م/ 1202-1270ق)، معمار و مهندس‌آمریکایی. او یکی‌از پیش‌گامان سبک احیای هنر یونانی در نیمۀ نخست سدۀ 19م بود.
استریندبرگ | بخش ادبیات جهان اِستریندبِرگ \ [e]st[e, i]rindberg\ (در سوئدی: ستریندبَری \ strindbary\ )، یوهان آوگوست (1849-1912م/ 1265-1330ق)، نمایشنامه‌نویس سوئدی. او داستان و مقاله هم می‌نوشت و شعر هم می‌سرود. غالباً از او به‌عنوان بزرگ‌ترین شخصیت در ادبیات سوئدی نام برده‌اند. استریندبرگ در کاربرد زبان سوئدی استاد بود و در اسلوبهای نما...
استروئید | بخش علوم پزشکی اِستِروئید\ [e]steroˀ(y)id\ ، هر یک از ترکیبات شیمیاییِ آلیِ طبیعی یا مصنوعی محلول در چربی که ویژگی آنها ساختاری مولکولی، متشکل از 17 اتم کربن است که در چهار حلقه منظم شده‌اند. در هستۀ استروئیدی، اتمهای کربن به 28 اتم هیدروژن اتصال دارند. استروئیدها در زیست‌شناسی، شیمی و پزشکی اهمیت دارند و شامل هورمونهای جنس...
استریو، دستگاه صوتی | بخش علوم پایه و مهندسی اِستِریو، دستگاهِ صوتیِ \ dastgāh-e sowti-ye [e]steriyo\ ، یا دستگاه صوتی استریوفونیک، دستگاهی برای ضبط و پخش صدا، که از دو یا چند کانال مستقل استفاده می‌کند. در این سیستم از چند میکروفون برای ضبط، و چند بلندگو برای پخش استفاده می‌شود. میکروفونها و بلندگوها به‌گونه‌ای چیده می‌شوند که احساس حضور در سالن ضبط مو...
استرهازی | بخش تاریخ اِستِرهازی \ esterhāzi\ ، خـاندان اشرافی مجار که نقش بسیار مهمی در تاریخ مجارستان داشت.
استریکنین | بخش علوم پزشکی اِستـریکنین \ [e]st[e,i]riknin\ ، آلکـالـوئیدی سمـی بـا فرمول C21H22N2O2، که در 1818م از بـاقلای سِنت اینیـاس (ایگنـاتیـوس) ــ با نام علمی استریکنوس ایگناتیئی، پیچکی چوبـی کـه در فیلیپین می‌روید ــ بـه‌دست آمـد. ایـن مـاده در گونه‌های دیگرِ جنسِ استریکنوس نیز وجود دارد، به‌ویژه استـریـکنـوس نـوکس ـ وُمیـکا کـ...
استر و مردخای، مقبره | بخش ایران شناسی، و هنر ایران و اسلام اِستِـر و مُردِخـای، مقبـرۀ /maqbare-ye ester-o(va) mord[e]xāy\، بنایی در شهر همدان به سبک بناهای ایران پس از اسلام. ساختمان این مقبره سنگی و آجری ساده است و از نشانه‌ها برمی‌آید که در سدۀ 7ق/ 13م بر روی ساختمان کهن‌تری بنا شده است. گویا مقبرۀ اصلی در پی حملۀ تیمور‌لنگ به همدان ویران شده بود (جکسن، 168). این ...
استرولس | بخش ادبیات جهان اِسترُوِلس \ [e]st[e]rovels\ ، اِستِین (1871- 1969م/ 1250- 1348ش)، نام مستعارِ فرانک لاتُر، داستان‌نویس بلژیکی. آثار او از شاهکارهای نثر فلانْدْری به شمار می‌رود.
استرومبلی، جزیره | بخش جغرافیا اِستـرومبُـلـی، جـزیـرۀ \ jazire-ye [e]st[e]romboli\ ، جزیره‌ای آتش‌فشانی؛ شمالی‌ترین جزیره از جزایر اِئولی (در ایتالیایی: اِئولیه، در یونانی: آیولیایی) یا جزایر لیپاری، در دریای تیرِنه (جزئی از مدیترانه) که در شمال شرقی سیسیل قرار دارد. این جزیره 12کم‍2 مساحت دارد و بخشی از استان مِسّینا در سیسیلِ ایتالیاست....
استرونسیم | بخش علوم پایه و مهندسی اِسترونسیُم \ [e]st[e]ronsiyom\ (Sr)، عنصری شیمیایی. استرونسیم از فلزات قلیایی خاکیِ گروه اصلی IIa در جدول تناوبی عناصر، عامل سرخی نور در منوّرها، و نیز مادۀ خطرناک اصلی حاصل از انفجار بمبهای اتمی است.

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام