ایران‌شناسان، ایران را به جهانیان بشناسانند / کیانوش کیانی هفت لنگ

1405/7/18 ۱۴:۰۵

اخیراً وزیر خارجه یک کشور ۲۵۰ ساله، به دلیل بی‌اطلاعی از تمدن و فرهنگ ایران، سخنانی خام و بی پایه بر زبان آورده است. او نمی‌داند که تمدن و فرهنگ ایران، یکی از ستون‌های اصلی شکل‌گیری تمدن غرب بوده است

  دبا: اخیراً وزیر خارجه یک کشور ۲۵۰ ساله، به دلیل بی‌اطلاعی از تمدن و فرهنگ ایران، سخنانی خام و بی پایه بر زبان آورده است. او نمی‌داند که تمدن و فرهنگ ایران، یکی از ستون‌های اصلی شکل‌گیری تمدن غرب بوده است ...  بر این باورم که این خدمات را باید در حوزه‌های مختلف از جمله فلسفه، علم، معماری، حکمرانی و هنر  ونظایر آن را کاوید و به طرق گوناگون به  جهانیان عرضه کرد.

فلسفه و جهان‌بینی: نفوذ اندیشه ایرانی

انتقال جهان‌بینی ایرانی به غرب، به‌ویژه در عصر هخامنشی، از طریق سه دانش فلسفهٔ آفرینش، نجوم و پزشکی به یونان صورت گرفت.

تأثیر بر فلاسفهٔ یونان: مفاهیم ایرانی مانند ثنویت (تضاد خیر و شر) و اعتقاد به سال کیهانی دوازده‌هزارساله در آثار افلاطون، به‌ویژه در رسالهٔ «آلکیبیادس»، بازتاب یافته است.

زرتشت و ادیان غربی: اندیشه‌های زرتشت دربارهٔ خدای یگانه، نبرد خیر و شر، بهشت و جهنم و پایان جهان، پیش‌درآمدی بر باورهای اصلی ادیان یهودیت، مسیحیت بوده است.

تأثیر بر رنسانس و روشنگری: فیلسوفان و دانشمندان ایرانی ، تأثیری محوری بر آثار متفکران رنسانس و روشنگری اروپا داشتند. برای مثال، هگل در «پدیدارشناسی روح» از زرتشت و ابن‌سینا الهام گرفته است.

 علم و دانش: از جبر تا نجوم

دانش ایرانیان، پلی برای انتقال علوم از شرق به غرب بود.

ریاضیات: خوارزمی با بنیان‌گذاری جبر و معرفی الگوریتم، پایه‌های علوم رایانه  را بنا نهاد.

پزشکی و شیمی: زکریای رازی به‌عنوان پدر شیمی تجربی، الکل و اسید سولفوریک را کشف کرد. کتاب «قانون» ابن‌سینا نیز  در پزشکی، تا قرن‌ها  مرجع دانشگاه‌های اروپایی بوده است.

نجوم: دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان بیرونی محاسبات دقیقی دربارهٔ زمین انجام داده‌اند. ابوریحان بیرونی را می‌توان پایه‌گذار دانش مردم‌شناسی نیز دانست.

معماری و فناوری: از قنات تا گنبد و بادگیر

معماری: برخی پژوهشگران معتقدند عناصر معماری گوتیک، مانند طاق‌های جناغی و قوس‌های معلق، نخست در ایران شکل گرفته و سپس به اروپا منتقل شده است. همچنین فناوری ساخت گنبدهای دوپوسته از ایران به ایتالیا راه یافت.

فناوری آب (قنات): سیستم قنات، شاهکار مهندسی ایرانی برای انتقال آب در مناطق خشک بود که در دورهٔ هخامنشی به مصر و سپس به سایر نقاط جهان از جمله یونان و روم گسترش یافت.

سیستم ارتباطات: ایرانیان سیستم راه‌ها و خدمات پستی کارآمدی توسعه دادند که بعدها الگویی برای امپراتوری روم شد.

حکمرانی و حقوق: میراث هخامنشی

الگوی حکمرانی: سیستم ساتراپی هخامنشی که قدرت مرکزی را با خودمختاری منطقه‌ای ترکیب می‌کرد، الگویی اولیه برای مدل‌های حکمرانی چندسطحی و فدرال مدرن است.

منشور کوروش: سیاست تساهل مذهبی و فرهنگی کوروش بزرگ، که در منشور کوروش تجلی یافته، الهام‌بخش مفاهیم مدرن حقوق بشر و مدیریت امپراتوری‌های چندفرهنگی بوده است.

هنر و ادبیات: از مینیاتور تا شعر

هنر: هنر ایرانی، به‌ویژه نگارگری (مینیاتور)، الهام‌بخش هنرمندان بزرگ غربی مانند گوگن، ماتیس و کاندینسکی بوده است.

ادبیات: شاعران ایرانی مانند عطار، حافظ و مولوی بر نویسندگان غربی مانند میلتون، گوته و امرسون تأثیر انکار ناپذیری گذاشته‌اند. رباعیات خیام نیز یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار ادبی ایرانی در غرب است.

بازی‌ها: ایرانیان چوگان و شطرنج را به جهان عرضه کردند و قواعد شطرنج را به شکل امروزی آن تغییر دادند.

 جمع‌بندی

خدمات تمدن ایران به غرب، یک میراث چندوجهی و عمیق است. این تأثیرات از اندیشه‌های فلسفی زرتشت و مفاهیم حکمرانی کوروش آغاز شده و در قالب دستاوردهای علمی، فناوری‌های مهندسی و هنرهای زیبا تا دوره‌های رنسانس و روشنگری در اروپا ادامه یافته است. ایران نه فقط یک امپراتوری، بلکه یک کانون تولید و انتقال اندیشه و تمدن بود که حلقهٔ اتصال دانش شرق و غرب به شمار می‌رفت.در این باره ، سخن ها بسیار است ...

این وظیفهٔ ایران‌شناسان است که جهانیان، بویژه مدیران جوامعی که اغلب تازه به دوران رسیده‌اند، را از خدمات و تأثیرگذاری تمدن و فرهنگ ایرانی بر تمدن غرب آگاه سازند و آنان را از اشتباهات آشکار و ناآگاهی عمدی یا سهوی بیرون بیاورند...

نویسنده و پژوهشگر