سندی دربارۀ ایل «نفر» / کیانوش کیانی هفت‌لنگ

1405/7/4 ۰۷:۲۳

سندی که از نظر گرامیتان می‌گذرد، مربوط به اواخر دوره قاجار و جنگ جهانی اول( ۱۷ مارس ۱۹۱۵ میلادی مصادف با ۲۶ اسفند ماه ۱۲۹۳) خورشیدی است. این سند گزارشی از اصفهان است به یاور"سرگرد ادوال" از افسران سوئدی ژاندارمری ایران به تهران فرستاده‌شده است. نوشته‌های دست‌نویس با خط شکست نستعلیق در سمت چپ سند درواقع ترجمه و خلاصه‌ای از همین متن فرانسوی است که در همان زمان نوشته‌شده است.

 دبا: سندی که از نظر گرامیتان می‌گذرد، مربوط به اواخر دوره قاجار و جنگ جهانی اول( ۱۷ مارس ۱۹۱۵ میلادی مصادف با ۲۶ اسفند ماه ۱۲۹۳) خورشیدی است. این سند گزارشی از اصفهان است به یاور"سرگرد ادوال" از افسران سوئدی ژاندارمری ایران به تهران فرستاده‌شده است. نوشته‌های دست‌نویس با خط شکست نستعلیق در سمت چپ سند درواقع ترجمه و خلاصه‌ای از همین متن فرانسوی است که در همان زمان نوشته‌شده است. در این سند علاوه بر روشنگری درباره نحوه برخورد دولت و ایل نفر با یکدیگر و دلایل شیوه این درگیری چند نکته مهم دیگر نیز وجود دارد:                                                        

۱- نمونه ای از برخورد با عشایر در دوره قاجار

۲- اسامی جغرافیایی از (دهکده مهیار و  قصر شام یا چم؟) نام برده شده که اماکن جغرافیایی در مسیر اصفهان به شهرضا بوده‌اند .

۳- در متن فرانسوی سند به «قمشه» یعنی نام قدیمی شهرضا اشاره می‌شود.

۴- ایل نفر یکی از ایلات جنوب ایران است که بخشی از آنها در منطقه فارس و اصفهان زندگی کرده و فعال بوده اند و در آن دوران به دلیل درگیری محلی در اسناد ژاندرمری از آنها نام برده شده است .

۵- به درجات نظامی در آن زمان اشاره می‌شود از جمله: به «یاور» معادل «سرگرد» و «سلطان» معادل «سروان» امروزی است.

ترجمه فارسی متن سند

 از اصفهان به طهران ( ۱۷ مارس ۱۹۱۵/ ۲۶ اسفند ۱۲۹۳ )

نمره ۲۰۶

ماژور (سرگرد) ادوال/ تهران

درجواب  تلگراف ۶۰۴۵

پیرو یادداشت سفارت روسیه مستحضر می‌دارد که ژاندارم‌های ما به هیچ وجه‌ اقدامی بر ضد حقوق کسی نکرده اند و هرگونه راپورتی که مخالف این عرض باشد تکذیب می‌شود (تکذیب می شود).

 راجع به قصر شام (چام ؟) هم این دهکد متعلق (به اتباع ایران) می‌باشد. اتباع و تحت‌الحمایه‌های خارجی در آنجا ابدا نه قرابت و نه مالکیت (ندارند) ایل «نفر» چندین سال قبل از مهیار کوچ کرده و آمده در قصر چام سکونت گزیده است و از آن وقت ادارات دولتی و ساکنین قراء اطراف از آنها شکایت داشته و دارند.

ایل مزبور با مامورین دولت مخالفت نموده و به آنها حمله نموده‌اند و این غیر از چپاول ساکنین اطراف و حمله به کاروان‌ها و حرکات بی‌رویه کار دیگری ندارند. حکم کتبی وزارت داخله و انجمن علمای اصفهان و انجمن ملی راجع به قلع قمع کردن این ایل فعلا (در آرشیو ما ) موجود است. اخیراً عبدالعلی خان سلطان(سروان) با عده و ژاندارم وارد قمشه (شهرضا) شده بود که با کاروان قورخانه همراه باشد و در مراجعت قریب پنجاه نامه از اهالی قمشه و سایر قصبات مجاور آورده بود که اهالی از ژاندارمری رفع شر مزاحمت این ایل که قریب پنجاه نفر هستند، نموده بود. سلطان مزبور در حین مراجعت، به قصر شام رفته،تا رفع  شکایت از عارضین را نموده و ملاحظه نماید که کاروانی که ذخیرۀ (مهمات) دارد امن است یا خیر؟ به مجرد رسیدن رسیدن به قصر چام ،نفرها شروع به تیراندازی به سمت ژاندارمها نموده و یکی از آنها را مجروح ساختند .ژاندارمها نیز متقابلاً به آنها حمله کردند. دو ساعت تمام طول کشید تا سرکردگان آنها بازداشت شدند و یکی از آنها به دار آویخته شد. اموال و دارای آنها ضبط شده است و به صاحبان اصلی‌شان مسترد خواهد شد.

بر اساس اطلاعات موجود، ایل نفر امروزه دیگر یک ایل کوچ نشین یکپارچه نیست و اعضای آن عمدتاً در شهرها و روستاهای مختلف ایران یکجانشین شده اند. این ایل در گذشته از ایلات تشکیل دهنده اتحادیه ایلی خمسه فارس بوده است.

مراکز اصلی سکونت طوایف ایل نفر در استان فارس شامل شهرهای مرودشت، زرقان، بیضا، شیراز، فسا، سروستان، کوار، خفر و بخشهایی مانند صحرای باغ، نیمه، کرمستج، لطیفی، بریز (لارستان)، ارد (گراش)، خوزو (لامرد)، خنج و فورگ (داراب) است.

علاوه بر فارس، گروههایی از ایل نفر در استانهای تهران (به ویژه محله نفرآباد در شهرری)، اصفهان، سمنان، کرمان، چهارمحال و بختیاری و قزوین نیز زندگی می کنند. در دوره قاجار و پهلوی، بخشهایی از این ایل به ورامین و گرمسار نیز تبعید شدند.

۱-Gustav Laurentus Edwall، افسر سوئدی که فرماندهی ژاندرمری ایران را در آن زمان بر عهده داشت.

* نویسنده و پژوهشگر

سایر تصاویر