امیراتابکی

امیراتابکی \amīr atābakī\، عبدالله، شاعر و خوش‌نویس عهد قاجار، متخلص به امیر و معروف به اتابکی. 
عبدالله فرزند میرزا عبدالباقی خان و نوادۀ میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدولۀ نشاط اصفهانی بود. او در 1284 ق/ 1867 م در تهران متولد شد (برقعی، 3/ 26؛ خیام‌پور، 59، 60). وی مردی فاضل، و از اکابر و رجال عصر خویش بود و به ادبیات فارسی و عربی تسلط داشت. او خط را خوش می‌نوشت و شعر را سلیس و روان می‌سرود (برقعی، همانجا؛ اثرآفرینان، ذیل اتابکی). 
امیراتابکی مدتی منشی عین‌الدوله بود. سپس میرزا علی‌اصغر ‌خان امین‌السلطان که بر جای عین‌الدوله، بر مسند صدارت نشسته بود، او را به‌سبب انشای پسندیده و دل‌نشینی که داشت، به سمت منشی مخصوص خود برگزید، اما پس از عزل امین‌السلطان، بار دیگر عین‌الدوله به صدارت رسید و او را به جرم اینکه منشی امین‌السلطان شده بود، از تهران تبعید کرد (برقعی، همانجا). تا زمانی که عین‌الدوله بر مسند صدارت بود، امیراتابکی در تبعید به سر برد و در تبعیدگاه خود قصیده‌ای در هجو عین‌الدوله سرود و برای او فرستاد که در کتاب بهترین اشعار تألیف حسیـن پژمـان ثبـت شـده اسـت (نک‍ : بـامـداد، 6/ 145؛ محمدخان، 157). عین‌الدوله هنگامی‌که اشعار او را خواند، دستور داد تا پیک او را به چوب بستند. امیراتابکی پس از اطلاع از این جریان، شخص مضروب را اکرام بسیار کرد (برقعی، همانجا). 
عبدالله خان در شعبـان 1332/ ژوئیـۀ 1914، در سـن 48سالگی بر اثر بیماری قلبی درگذشت و در گورستان ابن‌بابویه به خاک سپرده شد (بامداد، همانجا؛ شفق، 1/ 97). 

مآخذ

اثرآفرینان، به کوشش محمدرضا نصیری، تهران، 1384 ش؛ بامداد، مهدی، شرح‌حال رجال ایران، تهران، 1351 ش؛ برقعی، محمدباقر، سخنوران نـامی معاصر، تهران، 1336 ش؛ خیام‌پور، ع.، فرهنگ سخنوران، تبریز، 1340 ش؛ شفق، مجید، شاعران تهران، تهران، 1377 ش؛ محمدخان، مهرنور، فکر آزادی در ادبیات مشروطیـت ایـران، اسـلام‌آبـاد، 1383 ش. 

فرزانه جمالزایی