امجدیه

امجدیه \amjadiy(y)e\، محله‌ای در نواحی مرکزی تهران، واقع در منطقۀ 7 شهرداری. 
محلۀ امجدیه در جنوب غربی منطقۀ 7 شهرداری تهران جای دارد؛ به‌گونه‌ای‌که بخش غربی این محله که منطبق با خیابان شهید مفتح است، مرز میان مناطق 6 و 7 به شمار می‌آید (نک‍ : نقشۀ راهنما ... ؛ نیز «محلات ... »، بش‍‌ ). 
محلۀ امجدیه از شمال به خیابان بهار شیراز، حد فاصل میدان بهار شیراز تا خیابان شهید مفتح و میدان هفت تیر، از شرق به خیابان بهار، حد فاصل ابتدای خیابان بهار تـا میدان بهار شیراز، از غرب به خیابان شهید مفتح، حد فاصل محل تلاقی خیابان شهید مفتح با خیابان انقلاب در جنوب تا خیابان بهار شیراز، و از جنوب به خیابان انقلاب، حد فاصل خیابان شهید مفتح تا خیابان بهار شیراز محدود است (نک‍ : نقشۀ راهنما، «نقشۀ محله‌ها ... »، بش‍‌ ). افزون‌برآن، محلۀ امجدیه از شمال به محلۀ باغ صبا، از شرق به محلۀ بهار، از غرب به محلۀ ایرانشهر واقع در منطقۀ 6 شهرداری و از جنوب به محلۀ دروازه ‌شمیران واقع در منطقۀ 12 شهرداری محدود است (نک‍ : همان). 
نام محلۀ امجدیه برگرفته از نام ورزشگاه امجدیه است که کار ساخت آن در 1306 ش آغاز شده بود. این ورزشگاه چون در زمینهای شخصی متمول به نام امجدالوزاره ساخته شده بود، برگرفته از نام او «امجدیه» خوانده شد. وی گویا کارمند و حقوق‌بگیر دولت بوده، و روزگاری در آن محله، در باغی حوالی خیابان مفتح کنونی تا اواخر دهۀ 1320 ش، سکونت داشته است (انوار). 
زمینهای کنونی محلۀ امجدیه تا پیش از تخریب حصار ناصری، در 1311 ش، بایر، و فقط دارای چند قطعه باغ پراکنده بود و تا آغاز دهۀ 1330 ش، هیچ سکونت اجتماعی منسجمی در آن محدوده پدید نیامده بود و ساکنان اندک‌شمار خانه‌های موجود در آن، برای تهیۀ مایحتاج خود، ناگزیر بودند به دکانهای واقع در خیابان فردوسی مراجعه کنند («درباره ... »، بش‍‌ ). 
در میانۀ سالهای 1320-1330 ش، به‌سبب نزدیکی پادگان عباسی به زمینهای امجدیه، شماری از افسران ارتش به سکونت در این منطقه اشتیاق نشان دادند. ازاین‌رو، دولت وقت، زمینهـایی را در قواره‌های 300 مـ2 به قیمت 4 تا 5 هزار تومان به افسران متقاضی واگذار کرد (همان). با سکونت افسران ارتش در این محله، گذشته از تأثیری که در روند رو‌به‌رشد محلۀ امجدیه به وجود آمد، امنیت و آرامش مقبولی نیز در آنجا حکم‌فرمـا شد. از 1335 ش، به‌تدریج سکونت ارتشیان و کارمندان دولت در محلۀ امجدیه افزایش یافت و این در حالی بود که محله هنوز از خدمات عمومی شهری کم‌بهره، و حتى در برخی موارد بی‌بهره بود. ساکنان محلۀ امجدیه آب آشامیدنی خود را از توزیع‌کنندگان آب شاهی، و با نرخ یک قران در ازای هر سطل تهیه می‌کردند؛ آن هم در شرایطی که برای رسیدن میراب‌باشی، گاهی تا نیمه‌های شب انتظار می‌کشیدند (همان). 
سرهنگ حکیمی، از ساکنان محلۀ امجدیه که نظامـی بانفوذی بود، توانست موجبات برق‌رسانی به محله را فراهم سازد. افزون‌براین، در کارهایی چون سهولت در امر آب‌رسانی، خیابان‌کشی و آسفالت‌ریزی در این گذرگاهها نیز فعال بود (همان). 
در سالهای دهۀ 1330 ش، برای سهولت در رفت‌و‌آمد زردشتیان ساکن در محلۀ امجدیه، راهی شوسه از امجدیه تا پادگان عباس‌آباد کشیده شد. در آن سالها، در سراسر این مسیر هیچ نشانه‌ای از سکونت وجود نداشت. تنها در محلۀ خیابان پاکستان کنونی که در شمال محلۀ امجدیه، و در حوالی پادگان عباس‌آباد قرار داشت، خانه‌های سازمانی وجود داشت که برای نظامیان ساخته بودند. همچنین در محلی که امروزه پایانۀ مسافربری درون‌شهری شهید بهشتی دایر است، در آن روزها کارخانۀ موزاییک‌سازی وجود داشت که تا پیش از انقلاب فعال بود (همان). 
با شکل‌گیری و گسترش محلۀ امجدیه، محله‌های مجاور، چون بهار نیز سامان گرفت و شمار جمعیت ساکنان محله رو به افزایش نهاد. با فزونی شمار جمعیت در ایـن محله‌ها، نیازهای بدیهی خدمات شهری نیز ضرورت بیشتری پیدا می‌کرد. در آن سالها دو خط اتوبوس‌رانی نیز دایر شد تا مردم محله را جابه‌جا کند. یکی از خطها از ابتدای خیابان بهار تا انتهای عباس‌آباد، موسوم به خط 7، و خط دیگر خط 8 بود که از خیابان روزولت (شهید مفتح کنونی) تا خیابان تخت طاووس (مطهری کنونی) امتداد داشت و مسافران را به مقصد می‌رساند (همان). 
با افزایش شمار باشندگان محلۀ امجدیه در دهۀ 1340 ش، شمار بسیاری از خانه‌های قدیمی محله تخریب، و به جای آنها خانه‌های دو یا 3 طبقه ساخته شد. 
محلۀ امجدیه در دهۀ 1350 ش که از بافت مسکونی یکدستی برخوردار بود، رشد چشمگیری یافت. با وقوع انقلاب اسلامی در 1357 ش، ناگهان چهرۀ مسکونی محله تغییر پیدا کرد. شمار بسیاری از ساکنان قدیمی و اولیه که بیشتر از میان افسران ارشد ارتش و مدیران سازمانها و نهادهای دولتی بودند، همچنین شمار بسیاری از یهودیان ساکن در این محله به خارج از کشور مهاجرت کردند و به جای آنان، افرادی گوناگون از اقشار و طبقات مختلف اجتماعی جایگزین شدند (همان). 
با تغییراتی که رفته‌رفته پس از انقلاب در این محله و محله‌های مجاور رخ داد، چهرۀ محلۀ امجدیه به‌کلی دگرگون شد. از سویی، تهران با شتاب هرچه بیشتر به سمت شمال و شمیران گسترش یافت و آنان که توان مالی بیشتری داشتند، در نقاط شمالی و محله‌های نوبنیاد آن ساکن شدند؛ از سوی دیگر با این گسترش جغرافیایی، محلۀ امجدیه که تا چند دهۀ پیش از آن، خارج از بافت شهری تهران قرار داشت و سپس به شمالی‌ترین نقطۀ تهران بدل گشته بود، حال به‌تقریب در مرکز شهر تهران قرار گرفت و این عامل موجب گشت تا بسیاری از سازمانهای دولتی و اداری و شرکتها در این محله تأسیس، و مستقر شوند و آن آرامش گذشتۀ محله نیز از بین برود. تجمع مغازه‌های تجاری چون صنف مانتوفروشان در میدان هفت تیر و راستۀ لباس‌فروشیهای زنانه در خیابان مفتح، و نیز وجود ایستگاه مترو هفت تیر ــ که دسترسی به این مرکز تجاری را برای شهروندان تهران آسان کرده ــ از عوامل شلوغی و ازدحام جمعیت در محلۀ امجدیه است (مرادخانی). 
ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی)، که روزگاری محل برگزاری مهم‌ترین رقابتهای ورزشی در سطح ملی بود، امروزه رونق و اعتبار گذشتۀ خود را به‌کلی از دست داده است و زمزمه‌های تخریب و ساخت مجتمعی تجاری به جای آن به گوش می‌رسد (همو). 
کوچه و خیابانهای محلۀ امجدیه به‌سبب افزایش ساخت‌وسازهای جدید، در سالهای دهۀ 1370 ش و پس از آن، یا تعریض شده‌اند و یا در دست تعریض قرار دارند («درباره»، بش‍‌ ). 
خیابانهای محلۀ امجدیه چون نقطۀ اتصال بزرگراه مدرس، از سمت جنوب به شبکۀ خیابانهای تهران به شمار می‌رود، در ساعتهای اوج آمد‌وشد خودروها راه‌بندانهای سنگین دارد. 
محلۀ امجدیه دارای 10 مرکز آموزشی دخترانه و پسرانه در مقاطع مختلف تحصیلی، یک باب کتابخانه، یک فروشگاه زنجیره‌ای، یک بوستان و فضای سبز، یک ورزشگاه، 3 باب مسجد و 3 مرکز درمانی است. یکی از این مراکز درمانی، بیمارستان قدیمی 502 ارتش است که خاص نظامیان ارتشی است (همان). 

مآخذ

انوار، عبدالله، گفت‌وگو با مؤلف؛ «دربارۀ محلۀ امجدیه»، «محـلات منطقـه»، «نقشـۀ محلـه‌هـای تـهـران»، منطقـۀ 7 (مل‍‌ )؛ مرادخانی، امیرحسین، تحقیقات میدانی؛ نقشۀ راهنمای منطقۀ 7 تهران، گیتاشناسی، تهران، شم‍ 307؛ نیز: 

Region 7 ... , www.region7.tehran.ir. 
امیرحسین مرادخانی