دائرة المعارف بزرگ اسلامی

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

ابن واصل، ابوعبدالله | علی بیات , عبدالله عظیمایی ابوعبداللـه محمد بن سالم بن نصراللـه بن سالم بن واصل حموی (2 شوال 604 ـ شوال 697 ق / 20 آوریل 1208- ژوئیۀ 1298 م)، مورخ، ادیب و فقیه شافعی. او درحماه زاده شد (صفدی، نکت، 250) و همانجا رشد یافت.
ابن وافد | زهرا یمینی ابوالمُطرف عبدالرحمن بن محمد عبدالکبیر بن یحیی بن وافد لَخمی (389-467 ق / 999-1075 م)، پزشک و داروشناس اندلسی.
ابن نما | بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث عنوان افراد خاندانی امامی از عالمان و فقیهان حله که در سده‌های 6- 8 ق / 12-14 م می‌زیسته‌اند.
ابن نقیب | آذرتاش آذرنوش ناصرالدین حسن بن شاوِر بن طَرخان، معروف به ابن‌فُقَیسی (د 687 ق / 1288 م)، ادیب و شاعر مصری.
ابن واصل، محمد | محمد عبدعلی محمد بن واصل بن ابراهیم تمیمی حنظلی، والی فارس در زمان خلافت معتمد عباسی (حک‍ 256-279 ق / 870-892 م)، تاریخ تولد و وفات و همچنین زادگاه وی روشن نیست.
ابن واضح |
ابن نوح سیرافی | حسن انصاری ابوالعباس احمد بن علی بن محمد بن احمد ابن عباس بن نوح، محدث، رجال‌شناس و فقیه امامی در سده‌های 4 و 5 ق / 10 و 11 م.
ابن نور | تقی بینش نظام‌الدین یحیی بن حکیم نورالدین عبدالرحمن جعفری طیاری معروف به ابن‌نور یا ابن‌حکیم (685-760 ق / 1286- 1359 م)، موسیقی‌دان، خطاط، محدث و شاعر سدۀ 8 ق / 14 م.
ابن ناقیا | محمدعلی لسانی فشارکی ابوالقاسم عبداللّه (عبدالباقی) بن محمد بغدادی (ذیقعدۀ 410-4 محرم 485 / مارس 1020-15 فوریۀ 1092)، شاعر، کاتب، ادیب و لغوی.
ابن نفیس | صادق سجادی ابوالحسن (ابوالعلاء) علاءالدین علی بن ابی الحزم ابن‌نفیس قرشی (د 687 ق / 1288 م)، پزشک مشهور دمشقی و کاشف گردش ریوی خون که در ادب، منطق، فلسفه و علوم دینی نیز دستی قوی داشت.
ابن نقاش | بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث ابواُمامه شمس‌الدین محمد بن علی بن عبدالواحد دَکّالی (15 رجب 720-13 ربیع‌الاول 763 ق / 21 اوت 1320-10 ژانویۀ 1362 م)، مفتی شافعی، واعظ، محدث و مفسر مصری.
ابن نقرات | رضوان مساح ابوالحسن علی بن موسی (515-593 ق / 1121- 1197م )، معروف به ابن‌ارفع رأس (یا ارفع رأسه: EI2, S; GAL, I / 654)، دانشمند، ادیب، خطیب و مقری اندلسی.
ابن نظر | احمد پاکتچی ابوبکر احمد بن سلیمان بن عبداللـه بن احمد بن خضر ابن سلیمان سموئلی، عالم اباضی عُمان در سدۀ 5 ق / 11 م.
ابن نحاس، فتح الله | محمدعلی لسانی فشارکی فتح‌اللّه ‌بن عبداللّه حلبی مدنی (د 1052 ق / 1642 م)، شاعر مشهور حلب.
ابن ندیم | حسن انصاری ابوالفرج محمد بن ابی یعقوب اسحاق بن محمد بن اسحاق، کتاب‌شناس، فهرست‌نگار و محقق بغدادی سدۀ 4 ق / 10 م و نویسندۀ اثر معروف الفهرست.
ابن نصوح | محمد عبدعلی شاعر پارسی‌گوی (د 793 ق / 1391 م). نام وی به درستی معلوم نیست و در آثار مورخان و تذکره‌نویسان همزمانش ذکری از او نیامده است، ولی بعضی از متأخران نام وی را فضل‌اللـه (تقی‌الدین، 250)، کمال‌الدین (اوحدی، 104) و یا محمود (دارالکتب، 129) نوشته‌اند.
ابن نحاس، ابوعبدالله | محمدعلی لسانی فشارکی ابوعبداللّه بهاءالدین محمد بن ابراهیم ‌بن محمد حلبی (627- 698 ق / 1230- 1299 م)، نحوی بزرگ مصر و شام.
ابن نطاح | حسن یوسفی اشکوری ابوعبداللـه محمد بن صالح بن مهران نطاحی بصری (د 252 ق / 866 م)، محدث، نسب‌شناس و مورخ.
ابن نباته، ابوبکر | محمدرضا ناجی ابوبکر جمال‌الدین محمد بن محمد فارقی حذاقی (جذامی) مصری (686-7 صفر 768 ق / 1287-13 اکتبر 1366 م)، ادیب، شاعر و نویسندۀ مشهور عصر ممالیک.
ابن نجیم | مهدی سلماسی زین‌الدین (یا زین‌العابدین یا زین) بن ابراهیم (926-970 ق / 1520-1563 م)، فقیه حنفی مصری. نجیم نام یکی از اجداد وی بوده است (تمیمی، 3 / 275).
ابن نحاس، محی الدین | مهدی سلماسی محیی‌الدین احمد بن ابراهیم بن محمد دمشقی دمیاطی (د 814 ق / 1411 م)، فقیه حنفی، که بعدها به مذهب شافعی گرایش یافت.
ابن نحوی | حسن صفری نادری ابوالفضل یوسف بن محمد بن یوسف نحوی تَوزَری تلمسانی (433ـ محرم 513 ق / 1041 ـ آوریل 1119 م)، فقیه مالکی صوفی مسلک.
ابن نجار، ابوعبدالله | حسن انصاری ابوعبداللّه محب‌الدین محمد بن محمود بن حسن ‌بن هبة‌اللّه بن محاسن (23 ذیقعدۀ 578-5 شعبان 643 ق / 20 مارس 1183-26 دسامبر 1245 م)، مورخ، محدث، رجال‌شناس و ادیب شافعی مذهب بغدادی.
ابن نحاس |
ابن نجید |
ابن میمون، موسی | عباس زریاب خویی موسی ‎بن میمون اسرائیل قرطبی (530-601 ق / 1135-1204 م)، عالم و فیلسوف و طبیب یهودی که در فقه و شرایع یهود چنان مقام والایی داشت که یهودیان دربارۀ او گفته‎اند: «از موسی (ع) تا موسی (ابن‎میمون) کسی مانند موسی برنخاسته است».
ابن نجار، ابوالحسن | حسن انصاری ابوالحسن محمد بن جعفر بن محمد بن هارون تمیمی کوفی (16 محرم 303- جمادی‌الاول 402 / اول اوت 915 ـ دسامبر 1011)، محدث، مقری و نحوی.
ابن ناصرالدین | مهدی سلماسی ابوعبداللّه محمد بن ابی‌بکر بن عبداللّه‌ بن محمد قیسی، ملقب به شمس‌الدین (777-842 ق / 1375- 1438 م)، مؤلف و عالم شافعی دمشقی.
ابن نباته، عبدالرحیم | محمدرضا ناجی عبدالرحیم بن محمد بن اسماعیل‌ بن نباتۀ فارقی (335-374 ق / 946-984 م)، خطیب نام‌آور روزگار حمدانیان.
ابن نبیه | عباس حجت جلالی ابوالحسن کمال‌الدین علی‌ بن محمد (ح 559- 619 ق / 1164-1222 م)، شاعر، ادیب و کاتب ایوبیان (ﻫ م).
ابن نباته، ابونصر | محمدرضا ناجی ابونصر عبدالعزیز بن عمر (327-3 شوال 405 ق / 939-27 مارس 1015 م)، شاعر مدیحه‌سرا.
ابن ناصر | حسن یوسفی اشکوری عنوان افراد خاندانی از عالمان و صوفیان شاذلی و فقیهان مالکی سده‌های 10-13 ق / 16- 19 م در مغرب. ناصر نام یکی از نیاکان این خاندان است.
ابن ناعمه | سید جعفر سجادی عبدالمسیح ‌بن عبداللّه حمصی ناعمی، مترجم مسیحی آثار فلسفی ارسطو در سده‌های 2 و 3 ق / 8 و 9 م.
ابن ناظر | محمدهادی مؤذن جامی یا ابن ‌ابی الاحوص، ابوعلی حسین‌ بن عبدالعزیز بن محمد فهری قرشی (د 699 ق / 1300 م) مقری، محدث، فقیه، ادیب و قاضی اندلسی.
ابن ناظر الجیش | ناهید ظفری تقی‌الدین عبدالرحمن‌ بن محمد بن یوسف تَیْمی (725-786 ق / 1325-1384 م)، قاضی، ادیب و کاتب شافعی مذهب دربار ممالیک مصر.
ابن ناظم |
ابن ناجی | قهار مقیمی ابوالفضل، قاسم ‌بن عیسی ‌بن تنوخی قیروانی (762-837 یا 839 ق / 1361-1434 یا 1435 م)، فقیه و قاضی.
ابن میمون، ابوالحسن | عباس مصلایی پور ابوالحسن علاءالدین علی‎بن میمون مغربی فاسی غُماری (د 917 ق / 1511 م)، عارف مراکشی.
بابا طاهر | هرمز رحیمیان باباطاهِر، مشهور و ملقب به «عریان »، عارف و شاعر ایرانی سدۀ 5 ق/ 11 م كه سروده‌هایی ــ اغلب ــ چهار لختی، در قالب دوبیتی كه بعضی از آنها به لهجه‌ای خاص از گویشهای غرب ایران است، و نیز كلمات قصاری عارفانه از وی برجای مانده است. دربارۀ سال تولد و وفات، نحوۀ معاش و طریق كسب دانش و معرفت و مسلك عارفانۀ او، از منا...
بابا شهیدی |
باباشمل | علی میرانصاری باباشَمَل، نشریه‌ای هفتگی، انتقادی و فكاهی كه نخستین شمارۀ آن به مدیریت وسردبیری رضا گنجه‌ای (1290-1374ش)، درفروردین 1322/ آوریل 1943، به زبان فارسی در تهران منتشر شد.
باباشاه اصفهانی | محمدحسن سمسار باباشاهِ اِصْفَهانی، فرزند سلطان علی، خوش‌نویس نامدار و شاعر (زنده در 1010 ق/ 1601 م). خانوادۀ او در اصل از مردم كهپایۀ (قهپایۀ) اصفهان و خود او زاده و پرورش یافتۀ شهر اصفهان بود (اوحدی، 215).
باباسنکو | مصطفی بادکوبه ای هزاوه ای باباسَنْكو، یا باباسنگو (786 ق/ 1384 م)، از دراویش مجذوب در ماوراءالنهر. معنای سنكو دانسته نیست و برای تأیید این احتمال كه گفته‌اند ممكن است میان این كلمه و واژۀ «سونگو» (در تركی به معنای نیزه) ارتباطی وجود داشته باشد (نك‍ : ایرانیكا، III/ 295)، دلیلی در دست نیست. دربارۀ زندگی باباسنكو، همانند سایر مجذوبان اط...
باباسودایی |
باباسماسی | غلامعلی آریا باباسَمّاسی، خواجه محمد، عارف و صوفی سدۀ 8 ق در ماوراءالنهر. وی كه در روستای سماس از توابع قصبۀ رامتین در حدود بخارا زاده شد (كاشفی، 1/ 73؛ قصوری، 431)، از مشایخ سلسلۀ خواجگانی بود كه نسبتشان به خواجه ابویعقوب یوسف همدانی می‌رسید (پارسا، 46؛ ایرانیكا، III/ 294). باباسماسی مرید خواجه علی رامتینی، معروف به «حضر...
بابا رکن الدین شیرازی | محمدجواد شمس بابارُكْنُ‌الدّینِ شیرازی، مسعود بن عبدالله بیضاوی، عالم و عارف سدۀ 8ق/ 14م. اصل وی از بیضا، یكی از روستاهای تابع اردكان از استان فارس بود. تاریخ ولادت او دانسته نیست. مؤلف تاریخ اصفهان و ری او را از خاندان جابری انصاری شمرده است (جابری، 325-326).
باباجان حافظ تربتی | محمدحسن سمسار باباجانْ حافِظِ تُرْبَتی، خوش‌نویس قلم نستعلیق، شاعر و نوازندۀ نامدار (د 944 ق/ 1537 م). او فرزند حافظ عبدالعلی تربتی و برادر حافظ قاسم خوانندۀ مشهور است. آنان از مردم زاوۀ (تربت حیدریۀ) خراسان بودند. حافظ عبدالعلی در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا (حك‍ 873-911 ق) به هرات رفت و به دربار او پیوست (پیربداق منشی، ...
بابا تنبکتی | حمید گوینده بابا تُنْبُكْتی، احمد بابا بن احمد صنهاجی ماسنی (963-1032 یا 1036 ق/ 1556-1623 یا 1627 م)، رجال‌شناس و فقیه مالكی بلاد سودان. نیاكان احمدبابا از بربرهای صنهاجه بودند و به خاندان آل اقیت از قبیلۀ مَسّوفه تعلق داشتند. وی در شهر تنبكتو به دنیا آمد و همانجا به تحصیل پرداخت و در مدت كوتاهی مدارج علمی را طی كرد. خا...
باباخان چاپوشلو | روزبه زرین کوب باباخانِ چاپوشْلو (د 1149ق/ 1736م)، از رجال و سرداران دورۀ نادرشاه افشار. وی ازتیرۀ چاپوشلو (چاوشلو)، از مهم‌ترین شاخه‌های طایفۀ استاجلو از طوایف قزلباش بود (دربارۀ اهمیت تیرۀ چاپوشلو و مقایسۀ آن با القاب اشرافی اروپا، نك‍ : دُن ژوان ... ، 46؛ مینورسكی، 193)؛ چنانكه بیشترین و مهم‌ترین امرای استاجلو نیز از این...
باباحاتم، مقبره | یدالله غلامی مایانی باباحاتَم، مَقْبَره، آرامگاهی از سده‌های 5-6ق/ 11-12م در 60 كیلومتری غرب مزار شریف در دهستان امام صاحب افغانستان. این مقبره نمونه‌ای از جریان عمومی مقبره‌سازی در شمال شرقی سرزمین ایران در قرون اولیۀ اسلامی است كه به سبك خراسانی ساخته شده است. فاصلۀ زمانی بنای آن با قدیم‌ترین مقبرۀ باقی ماندۀ جهان اسلام تقریبا...

دائرة المعارف بزرگ اسلامی

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

دائرة المعارف بزرگ اسلامی

ورود به سایت

ثبت نام