1405/2/20 ۱۰:۲۰
۱۹ اردیبهشت به پیشنهاد مرکز پژوهشی میراث مکتوب و با تصویب شورای فرهنگ عمومی به عنوان روز اسناد ملی و میراث مکتوب انتخاب شده است، در پاسداشت این روز، یکی از اسناد موزۀ ملّی ایران به دوستداران موزه معرفی میشود.
ابعاد: ارتفاع ۴٫۳ سانتیمتر، پهنا ۴ سانتیمتر
دوره: آغاز ایلامی
تاریخ تقریبی: حدود ۳۱۰۰ پیش از میلاد
شماره اثر در موزه ملی ایران: ۲۵۱۵
پیدایش گلنبشتههای آغاز ایلامی در نیمه دوم هزاره چهارم پیش از میلاد، یکی از نقاط عطف مهم در تاریخ فرهنگی و اداری فلات ایران به شمار میآید. در این دوره، گسترش جوامع کشاورزی و شکلگیری نخستین مراکز شهری سبب پیچیدهتر شدن نظامهای تولید، انبارداری و توزیع کالا شد. اقتصاد این جوامع که بر مدیریت منابعی چون غلات، دام و فرآوردههای دامی استوار بود، به تدریج از ظرفیت حافظه فردی فراتر رفت و نیاز به شیوهای دقیقتر برای ثبت و نظارت بر مبادلات و ذخایر اقتصادی پدید آمد.
در پاسخ به این نیاز، ابتدا از ژتونهای سفالی کوچک به عنوان ابزارهای شمارشی استفاده میشد. این ابزارها به مرور جای خود را به نظامی پیشرفتهتر دادند که در آن نشانههای شمارشی و نشانه های تصویر نگار و معنی نگار بر سطح گلنبشتهها ثبت میشد. چنین تحولاتی زمینهساز شکلگیری یکی از نخستین نظامهای نگارشی در فلات ایران شد که امروزه با عنوان «خط آغاز ایلامی» شناخته میشود.
اهمیت این گلنبشتهها در آن است که کهنترین اسناد مکتوب شناختهشده در ایران محسوب میشوند و اطلاعات ارزشمندی درباره ساختارهای اقتصادی، اداری و اجتماعی جوامع حدود پنج هزار سال پیش ارائه میدهند. محتوای این متون عمدتاً ماهیتی اداری و حسابداری دارد و شامل دادههایی درباره مقادیر غلات مصرفی یا ذخیرهشده، شمار دامها، بهویژه گوسفند و بز و محصولات دامی و همچنین فهرست افرادی است که جیره یا دستمزد دریافت میکردند. از این رو، به نظر میرسد که این اسناد بیش از هر چیز با اقتصاد محلی، نظام توزیع مواد غذایی و مدیریت نیروی انسانی مرتبط بودهاند.
پراکندگی جغرافیایی گلنبشتههای آغاز ایلامی نیز اهمیت ویژهای دارد. این آثار نه تنها در شوش در خوزستان، بلکه در شماری از محوطههای مهم باستانشناسی فلات ایران، از جمله سیلک کاشان، ملیان در فارس، تپه یحیی در کرمان و تپه سفالین در ورامین کشف شدهاند. چنین گسترهای نشاندهنده وجود شبکهای نسبتاً منسجم از روابط اداری و اقتصادی در بخشهای مختلف فلات ایران در اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد است.
از منظر تاریخی، گلنبشتههای آغاز ایلامی را میتوان نشانهای از گذار از دوران پیش از تاریخ به دوره آغاز تاریخی در ایران دانست. این اسناد فراتر از نظامهای ابتدایی شمارش، بیانگر نخستین تلاش نظاممند برای عینیت بخشی به مفاهیم انتزاعی و ثبت اطلاعات بر روی رسانهای پایدار هستند. در همین چارچوب، این گلنبشتهها را میتوان از کهنترین شواهد شکلگیری سنتهای اداری و دیوانسالاری در سرزمین ایران به شمار آورد؛ سنتی که در دورههای تاریخی بعدی نیز تداوم و تکامل یافت.
منبع: کانال موزه ملی ایران در بله
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید