بیانیه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به مناسبت یکم اردیبهشت ماه، روز بزرگداشت شیخ اجل، سعدی شیرازی

1405/2/3 ۰۹:۳۸

سعدی آموزگار حکمت، آینه‌دار صلح و دوستی و مصلحی اجتماعی است. حکیمی سخن‌سنج و ادیبی هنرمند که رشحات پر از نفحاتش را چون «کاغذ زر» همه جا می‌جویند و می‌برند. اول اردیبهشت ماه جلالی، برگ زرین دیگری از تقویم فرهنگ و تمدن ایران‌زمین است؛ روزی که به نام پرشکوه افصح المتکلمین و حکیم نامدار، سعدی شیرازی، مزیّن گشته است.

به نام خدا

بنی آدم اعضای یکدیگرند

که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار

دگر عضوها را نماند قرار

سعدی آموزگار حکمت، آینه‌دار صلح و دوستی و مصلحی اجتماعی است. حکیمی سخن‌سنج و ادیبی هنرمند که رشحات پر از نفحاتش را چون «کاغذ زر» همه جا می‌جویند و می‌برند. اول اردیبهشت ماه جلالی، برگ زرین دیگری از تقویم فرهنگ و تمدن ایران‌زمین است؛ روزی که به نام پرشکوه افصح المتکلمین و حکیم نامدار، سعدی شیرازی، مزیّن گشته است. این روز نه تنها مجالی برای پاسداشت مقام شامخ یک شاعر، بلکه فرصتی مغتنم برای بازخوانی و تأمل در جهان‌بینی واقع نگارانه انسان‌دوستی، خردورزی و اخلاق در سپهر فرهنگ ایرانی- اسلامی است.

در جهان امروز، که رنج‌ها و آلام بشری، روح و روان انسان را می‌آزارد، بازگشت به سرچشمه‌های زلال حکمت و معرفت، بیش از هر زمان دیگری ضروری می‌نماید. انسانِ سرگشته‌ امروز، گوهر گمشده‌ای به نام همدلی دارد که سعدی بزرگ در هفت قرن پیش، با هنرمندانه‌ترین کلام ممکن، آن را در کالبد ادب فارسی به ودیعه نهاده است که یکدیگر را فراموش نکنیم.

گلستان و بوستان سعدی، تنها دو کتاب سترگ ادبی نیستند؛ بلکه دو منشور جاودانه از اخلاق و حکمت عملی و آرمان‌شهر انسانی‌ به شمار می‌آیند. گلستان، آینه‌ تمام‌نمای واقعیت‌های بشری در زیست بوم فردی و اجتماعی است و بوستان، تجلی‌گاه جهان آرمانی است که بر پایه‌ عدل، احسان، عشق و تواضع بنا شده است.

این شعر بی‌بدیل سعدی که امروز بر تارک مجامع بین‌المللی می‌درخشد و در محافل سیاسی و اجتماعی پر بسامد است؛ تنها یک سخن شاعرانه نیست، بلکه عصاره‌ جهان‌بینی و ارزش‌های والای فرهنگ ایرانی است که شعار شده است. فرهنگی که همواره مدارا، صلح‌طلبی و مهرورزی را بر کینه و عداوت ترجیح داده است. سعدی به ما می‌آموزد که بی‌تفاوتی در برابر رنج دیگران، خروج از دایره‌ انسانیت است:

«تو کز محنت دیگران بی‌غمی/ نشاید که نامت نهند آدمی». این پیام صریح، زنگ خطری است برای وجدان‌های خفته در عصر حاضر تا در برابر رنج آوارگان، ستم‌دیدگان و قربانیان جنگ‌ها در سراسر جهان بی‌تفاوت نباشند.

بی‌تردید، استواری و پایداریِ شکوهمندِ این مرز پرگهر در گذرِ تندبادهای حوادث و فراز و نشیب‌های تاریخ، مرهون همین اندیشه‌های ناب و جهان‌بینیِ ژرفی است که از زبانِ گهربارِ بزرگانی چون فردوسیِ حماسه‌سرا، عطارِ سوخته‌جان، مولویِ شوریده، سعدیِ شیرین‌سخن و حافظِ لسان‌الغیب بر صحیفه‌ روزگار نقش بسته است. تفاخر ما به این فرهنگِ درخشان و ریشه‌دار، نه از سرِ تعصب، بلکه به واسطه‌ داشتنِ چنین گنجینه‌های بی‌بدیلی از خرد و انسانیت است. این ستارگانِ درخشانِ آسمانِ ادب و معرفت، با کلامِ سحرانگیزِ خویش، همواره در برابر یورشِ تاریکی‌ها و ناملایمات، چراغِ راهِ پایداری، هویت‌بخشی و تاب‌آوریِ ملتِ بزرگِ ایران بوده‌اند و روحِ حماسه، عرفان و عشق را در کالبد این سرزمین زنده نگاه داشته‌اند.

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، به عنوان نهادی برخاسته از بطن هویت این آب و خاک، در این روز خجسته، توجه تمامی اندیشمندان، سیاست‌گذاران، جوانان و آحاد جامعه‌ بشری را به این حقیقت جلب می‌نماید که یگانه راه برون‌رفت از بحران‌های اخلاقی و اجتماعی کنونی، بازگشت به فضیلت‌های انسانی و ترویج فرهنگ والای اخلاق مداری و همبستگی ملّی است. ما معتقدیم که دیپلماسی فرهنگی و زبان اخلاق و معرفت، رساترین زبان برای همدردی اعضای یکدیگر در تعالی گوهر ارجمند صلح و دوستی و مرهمی بر زخم‌های بشریت است.

در این برهه از تاریخ، وظیفه‌ خطیر نهادهای فرهنگی، دانشگاه‌ها، ادبا و پژوهشگران، تنها بازخوانی صرف متون کهن و تاریخی نیست؛ بلکه استخراج راهکارهای عملی از دل این متون برای زیستِ بهتر در جهان معاصر است. آموزه‌های سعدی در باب قناعت، پرهیز از ظلم، دستگیری از نیازمندان و رعایت حقوق هم‌نوع، دقیقاً همان حلقه‌های مفقوده‌ای هستند که جهان امروز برای دستیابی به آرامش بدان‌ها نیازمند است.

باشد که با الهام از حکمت بالغه‌ شیخ اجل و تکیه بر گنجینه‌ غنی فرهنگ ایرانی، بتوانیم گام‌های مؤثری در جهت ترویج صلح، دوستی و همدلی در جهان امروز برداریم و دست در دست یکدیگر، دنیایی بسازیم که در آن، دردِ یک عضو، دغدغه‌ مشترک تمامی پیکره‌ بشریت باشد. در پایان، یاد و نام آن حکیم و شاعر فرزانه را گرامی داشته و از درگاه خداوند متعال، برای جهانیان، روزگاری سرشار از صلح، آرامش و خردورزی و برای ایران عزیزمان سربلندی و اهتزاز پرچم همواره افتخار آفرینش را آرزومندم.

محمود شالوئی

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی