برای تولد سیروس شمیسا

1405/1/30 ۱۰:۲۶

سیروس شمیسا نامی آشنا درحوزه شعر و ادبیات است، مردی که به دور از هیاهوی رسانه و در خلوت خود به شاعری و پژوهش می‌پردازد و امروز ۷۸ ساله می‌شود.

سیروس شمیسا در  ۲۹ فروردین‌ماه سال ۱۳۲۷ در شهرستان رشت به دنیا آمد. پدرش دبیر فرانسه بود و مادرش دختر شیخ محمدسعید گیلانی. در رشته پزشکی در دانشگاه پهلوی شیراز پذیرفته شد و بنابراین از رشت به شیراز رفت اما بعد از دو سه‌ سال انصراف داد و به دانشکدۀ ادبیات رفت. او در جوانی به حوزه هم رفت و بعضی از درس‌های مقدماتی را خواند و به گفته خود نزد  دکتر سیدجعفر سجادی دروس حوزوی خواند.

شمیسا در سال ۱۳۵۷ از رساله خود به راهنمایی خانلری دفاع کرد. او در بی‌حوصلگی خود را مانند استادش می‌داند و می‌گوید: «دکتر خانلری استاد من بود اما مثل خودم خیلی حوصله نداشت؛ این سال‌ها روحیاتش را بهتر درک می‌کنم. رسالۀ دکتری را با او گذراندم. در شیراز با مسعود فرزاد محشور بودم. بیش‌تر بحث‌های ما «عروضی» بود. در تهران از ابوالحسن نجفی تأثیر زیادی گرفتم. نزد دکتر تفضلی، قریب و بهار زبان‌های باستانی آموختم. بزرگ‌ترین استادی که زبان‌های آرامی و بابلی را می‌داند، عبدالمجید ارفعی بود که استوانۀ کوروش را از بابلی ترجمه کرد.»

 سیروس شمیسا همچنین می‌گوید: «شغل من اما شاعری بود. شاملو در «خوشه» شعرهای مرا چاپ می‌کرد و مرا تشویق می‌کرد. اما می‌گفت ول کن شعر و شاعری را برو و همان پزشکی را ادامه بده. می‌گفتم علاقه دارم، چه کار بکنم؟ دکتر خانلری در آزمون فوق‌لیسانس گفت برو زبان‌شناسی بخوان و بعد بورسیه‌ات می‌‎کنم بروی نقد ادبی بخوانی. من اما گفتم می‌خواهم ادبیات بخوانم.  سبک‌شناسی کسی نمی‌دانست چیست که بخواهد درس بدهد. این‌ها را من آغاز کردم.»

 او درباره‌ نوگرایی در شعر معاصر فارسی معتقد است: «نوگرایی نه صرفاً در قالب نوین سرودن است و نه از موضوعات تازه سخن گفتن؛ بلکه مسأله‌ سبک، مسأله‌ نگاه‌های نوین است که اگر اصیل باشد، در جامه‌ زبان نوینی متجلی می‌شود و از واژه و ترکیب و نحو گرفته تا تشبیه و وجه شبه و استعاره رنگ تازه می‌یابد و از این دیدگاه باید از این دیده‌ انصاف «نیما یوشیج» را آغازگر سبک نوین دانست و «افسانه» او را که در سال ۱۳۰۱ شمسی (پس از چند تجربه‌ دیگر) سروده شده است، بر همه‌ کوشش‌های قبلی سر دانست. مهم‌ترین وجه تفارق شعر نیما با شعر سنتی به لحاظ شکل ظاهری کوتاه و بلندی مصراع است؛ اما اولین شعر را به این شیوه بانویی به نام « شمس کسمایی» قبل از نیما سروده بود.»

البته در مقدمه مجموعه اشعارش یادآور می‌شود: «در روزگار نوجوانی من اکثر شاعران نوپرداز از سرودن و مخصوصا از انتشار اشعار سنتی خود پرهیز داشتند، چنان‌که در مجموعه آثار سپهری حتی یک شعر هم در قوالب سنتی آورده‌ است، اما جالب است که در مصاحبه‌ای، از او بازخواست می‌کنند که چرا چنین کرده‌ است! باری یاد دارم که همکاران من در مورد استادی می‌گفتند فریب این سخنان او را در دفاع از ادبیات معاصر نخورید، از آن سیاهکارهاست! وقتی به خانه می‌رود پنهان قصیده می‌گوید! من وقتی با حقوقی تنها بودم او برایم فقط از قصاید خود می‌خواند اما هیچ‌وقت (جز به ندرت) آن‌ها را چاپ نکرد. البته با گذشت زمان این خط‌کشی بی‌مورد از میان رفت و شاعران بسیاری (مثلا اخوان، سایه، خوئی، شفیعی‌کدکنی...) در هر دو اسلوب، اشعار خود را چاپ و نشر کردند. حقیقت این است که به لحاظ نقد ادبی شعر یا خوب است یا بد، و فرم چه کهنه باشد و چه نو فرقی نمی‌کند.»

 او تأکید دارد: «فقط چند شاعر نابغه و استثنا داشتیم. شاملو نابغه بود. شاملو شاید چندان سوادی نداشت اما نبوغ داشت. شاملو اگر می‌توانست جای فیلم‌نامۀ قارون و کوفت و زهرمار، کار دیگری بکند و فکر گذران زندگی نباشد غوغا می‌کرد. نیما نابغه بود. فروغ فرخزاد نابغه بود. فروغ دیپلم خیاطی داشت اما بزرگ‌ترین بازی‌های بلاغی و عروضی را در کل ادبیات فارسی انجام داد. قیامت کرد.» او همچنین می‌گوید: «سپهری یکی از بزرگ‌ترین شاعران معاصر است و هرچه زمان بیش‌تر می‌گذرد، عظمت او (و فروغ) بیش‌تر آشکار می‌شود.»

سیروس شمیسا بیش از ۴۰ کتاب منتشر کرده است. فرهنگ عروضی، سیر غزل، با یونگ و هسه (ترجمه)، سیر رباعی، وزن‌های پاییزی خواب، آشنایی با عروض و قافیه، سبک‌شناسی (۴ جلد)، سیروس در اعماق، نگاهی به فروغ، فرهنگ عروضی، آشنایی با عروض، داستان یک روح (تأویل داستان بوف کور از صادق هدایت)،‌ نقد ادبی، نگاهی به سپهری، کلیات سبک‌شناسی، سبک‌شناسی نثر، سبک‌شناسی شعر، راهنمای ادبیات معاصر، طرح اصلی داستان رستم و اسفندیار، کتاب عشق جادویی (ترجمه)، مونسون (رمان)، ماه در پرونده، زندگانی قدیمی است، فرهنگ تلمیحات، فرهنگ اشارات و سیر غزل در شعر فارسی از جمله آثار تألیفی، پژوهشی و ترجمه‌ای اوست.

منبع: ایسنا