اندوهی جانکاه در نخستین روزهای بهار

1405/1/7 ۱۲:۲۹

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاون فرهنگی‌اش، فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در پیام‌هایی جداگانه درگذشت اصغر دادبه را تسلیت گفتند. امید طبیب‌زاده نیز در یادداشتی از این چهره فرهنگی نوشته است.

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پی درگذشت دکتر دادبه چهره ماندگار فلسفه و ادبیات عرفانی پیام تسلیتی منتشر کرد که در متن آن آمده است: «خبر درگذشت استاد فرهیخته، پژوهشگر نامدار و چهره ماندگار فلسفه و ادبیات عرفانی، زنده‌یاد دکتر اصغر دادبه، موجب اندوه اهالی فرهنگ و اندیشه  شده است.

استاد دادبه از اساتید برجسته حکمت و عرفان ایرانی‌اسلامی بود که عمرِ خویش را صرف تبیین میراث فکری ایران، پرورش نسل‌های تازه و احیای معارف ادب و فلسفه کرد. بی‌تردید آثار، شاگردان و میراثِ ماندگار ایشان، سالیان دراز چراغ راه علاقه ‌مندان حکمت و ادب ایران زمین خواهد بود.

اینجانب فقدان این استاد بزرگوار را به خانواده محترم ایشان، جامعه علمی و دانشگاهی، پژوهشگران و دوستداران فرهنگ و ادب ایران تسلیت می‌گویم و از درگاه پروردگار برای آن فقید سعید، غفران و رحمت الهی و برای بازماندگان صبر و آرامش خواستارم.»

همچنین کاظم موسوی بجنوردی‌ رئیس مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد که در متن آن آمده است: «فقدان استاد ارجمند، جناب آقای دکتر اصغر دادبه در نخستین روزهای بهار، اندوهی جانکاه است.

ایشان همواره به دلبستگی خود به فرهنگ ایران و زبان فارسی سرافراز و سربلند بود و همۀ همّت خود را بی‌دریغ بر سر این راه نهاد.

دکتر دادبه واپسین‌بار، هنگامی‌که بیماری هنوز بر وجود او چنگ نیفکنده بود، در مراسم جشن تولد دکتر فتح‌الله مجتبائی در آذر سال گذشته در مرکز ما، همچنان از ایران و زبان فارسی سخن گفت.

استاد دادبه از ابتدای تابستان ١٣٧٨ تا امروز، مدیریّت بخش ادبیّات این مرکز را برعهده داشت و عضو شورای عالی علمی بود و کارنامه‌ای درخشان از فعّالیّت‌های علمی و تحقیقی از خود به یادگار نهاد.

اینجانب سوگ آن دانشمند فرزانه و محقّق گران‌مایه را به خانوادۀ محترم و شاگردان، دوستان و دوستداران ایشان و جامعۀ علمی و ادبی ایران تسلیت می‌گویم و از درگاه باری‌تعالیٰ برای آن دوست عزیز علوّ درجات مسئلت می‌کنم.»

محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با صدور پیامی، درگذشت استاد اصغر دادبه، پژوهشگر فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی را تسلیت گفت و نوشت: «درگذشت استاد فرزانه، دکتر اصغر دادبه، ضایعه‌ای است برای سپهر اندیشه و فرهنگ ایران؛ اندیشمندی که عمر خویش را نه صرفاً در تدریس و تألیف، بلکه در صیانت از روح این سرزمین صرف کرد. آثار و گفتار او پیوندی زنده میان تأمل نظری و دغدغه‌های عمیق ملی برقرار می‌کرد.

این استاد برجسته به ما یادآور شد که ایران، پیش از آن‌که در نقشه‌ها تعریف شود، در زبان و فرهنگ ما تداوم یافته است؛ در واژه‌ها، در شعرها، در نحوه اندیشیدن و زیستن ما. او زبان فارسی را نه ابزار، که جانِ هویت ملی می‌دانست و با حساسیتی مثال‌زدنی، نسبت به هر آنچه این بنیاد را سست کند، هشدار می‌داد. در نگاه او، میهن مفهومی عاطفیِ صرف نبود، بلکه حقیقتی بود که باید با آگاهی، غیرت و مسئولیت از آن پاسداری کرد؛ همان معشوقی که بی‌تفاوتی در برابرش، به معنای از دست دادن خویشتن است.

امروز، در هنگامه‌ای که این سرزمین روزهای دشوار و سرنوشت‌سازی را از سر می‌گذراند، جای خالی اندیشمند و وطن‌داری چون او، بیش از همیشه احساس می‌شود؛ آنان که می‌توانستند با زبان عقل و فرهنگ، معنای ایستادگی و تداوم را به ما یادآوری کنند. فقدان دادبه، تنها فقدان یک استاد دانشگاه نیست؛ غیبت صدایی است که همواره ما را به بازشناسی خویش، و به پاسداری از آنچه «ایران» نام دارد، فرامی‌خواند.

اینجانب با نهایت تأسف، این ضایعه را به جامعه علمی و فرهنگی کشور، شاگردان و دوستداران آن استاد گران‌قدر تسلیت عرض می‌کنم و از درگاه خداوند متعال، برای آن فقید سعید، علو درجات و برای بازماندگان، صبر و شکیبایی مسئلت دارم. بی‌تردید، نام و یاد او در حافظه فرهنگی این سرزمین، همچون خودِ ایران، ماندگار و زنده خواهد ماند.»

در پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای درگذشت دکتر اصغر دادبه نیز آمده است: «دکتر اصغر دادبه، استاد فلسفه و پژوهشگر برجستۀ زبان و ادب فارسی، پس‌از عمری کوشش علمی، پنجم فروردین‌ماه ۱۴۰۵، جان به جان‌آفرین سپرد.

استاد دادبه، در نوشتن چندین مقالهٔ ارزشمند برای دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی با فرهنگستان زبان و ادب فارسی همکاری داشت و افزون بر پژوهش در زمینه‌های عرفان، حافظ‌شناسی و سعدی‌شناسی، نزدیک به چهار دهه، در دانشگاه‌های کشور به تربیت دانشجویان رشته‌های زبان و ادبیات فارسی و فلسفه و حکمت اسلامی همت گماشت و با نهادهای مهم پژوهشی و فرهنگی کشور نیز همکاری کرد.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تجلیل از خدمات علمی و فرهنگی دکتر اصغر دادبه، درگذشت این استاد فرهیخته را به جامعۀ علمی کشور، بازماندگان ارجمند و دوستان و شاگردانش تسلیت می‌گوید و از درگاه پروردگار مهربان برای آن استاد فقید آمرزش و آرامش روان آرزو می‌کند.»

همچنین غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پیامی درگذشت اصغر دادبه را تسلیت گفت و نوشت: «درگذشت دکتر اصغر دادبه، چهره ‌نام‌آشنای زبان و ادب فارسی و فلسفه اسلامی را به تمامی اهالی اندیشه و قلم تسلیت عرض می‌کنم.

ایشان در عمر گرانقدر خود خدمات ارزنده‌ای را به فرهنگ فارسی، عرفان و فلسفه اسلامی و همچنین جامعه دانشگاهی کشور عرضه داشت که از جمله‌ آنها می‌توان به همکاری با دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، دایره‌المعارف تشیع و فعالیت‌های آموزشی او در دانشگاه‌های کشور اشاره کرد.

اصغر دادبه در عرصه حافظ‌پژوهی نیز گنجینه‌ای از آثار ماندگار، اعم از کتاب و مقاله و سخنرانی برجای گذاشته که چراغ راه پژوهندگان و شیفتگان خواجه شیراز خواهد بود.

بار دیگر این ضایعه دردناک را به خانواده ایشان و جامعه فرهنگی کشور، خصوصا همکارانش در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و دانشگاه آزاد اسلامی و همچنین مردم شریف دارالعباده یزد تسلیت گفته، از بارگاه ربوبی برای آن مرحوم، غفران واسعه مسألت دارم.»

امید طبیب‌زاده، استاد زبان فارسی نیز در پیامی نوشته است:‌ «امروز صبح خبر فوت استاد اصغر دادبه، استاد صاحب‌نام زبان و ادبیات فارسی را شنیدم و گرچه از بیماری ایشان مطلع بودم و انتظار این خبر را داشتم، از شنیدن آن بسیار متأسف شدم. استاد دادبه سخنوری ممتاز و بی‌نظیر بود که می‌توانست عمیق‌ترین و پیچیده‌ترین مفاهیم عرفانی و ادبی شاعران بزرگ پارسی‌سرا را چنان شیوا و شیرین بیان کند که هم متخصصان ادبیات و هم مردم عادی از افاضاتش بهره‌مند شوند و نکته‌های بکر و بدیع بیاموزند.

استاد دادبه ته‌لهجهٔ یزدی بسیار شیرینی داشت که خاصه وقتی حین خطابه به هیجان می‌آمد بیشتر خودش را نمایان می‌کرد و همان هم بر صمیمیت و تأثیرگذاری افاضاتش صدچندان می‌افزود. گرچه ارادت خالصانه به وی و آثار و سخنانش داشتم، باید بگویم که ایشان لطف و علاقهٔ چندانی به بنده نداشت! آخرین باری که او را زیارت کردم همین آذرماه سال پیش بود در مراسم جشن تولد ۹۸ سالگی استاد فتح‌الله خان مجتبایی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی. بنده اندکی دیر و اتفاقا حین سخنرانی ایشان به مجلس رسیدم و ایشان تا مرا دید با حرارت فریاد زد «مرگ بر دشمن زبان فارسی، مرگ بر مخالف زبان فارسی...!». شاید این اشارات، فاشِ هیچکس جز خود ایشان و بنده نشد، اما در هرحال بعد از پایان مجلس، خدمتش مشرف شدم و عرض ارادت کردم، و ایشان هم عاقبت سری برایم تکان داد و شکر ایزد که میان ما صلح افتاد. ماجرا از این قرار بود که بنده نه طرفدار شکسته‌نویسی، بلکه طرفدار تدوین دستورِ خطی برای شکسته‌نویسی در رمان‌های فارسی بودم، و ایشان شکسته‌نویسی را به هر شکلش مایهٔ تباهی زبان فارسی می‌دانست، و هیچ‌یک از ما نیز از نظر خویش عدول نمی‌کرد! باری ما هرکدام به شیوهٔ خود عاشق مادر زیبای خود، و هرکدام نیز به‌طریق خود در صدد خدمت بدان و صیانت از آن بودیم.

خداوند روح استاد خطیب و دانشمند ما را قرین رحمت سازد، و زبان و ادبیات فارسی و هویت ملی ما را از گزند بیگانگان و بیگانه‌پرستان در امان نگاه بدارد.»

منبع: ایسنا