قلا کجاست؟ ‌

1393/10/10 ۰۹:۳۰

قلعه تاریخی چوار معروف به «قلا» در 12 کیلومتری غرب شهر چوار و 2 کیلومتری شهر ایلام بر سر راه چوار به نواحی مرزی با کشور عراق واقع شده است. مجموعه بناهای این دژ بر فراز و دامنه‌های ناهمواری که حدود 3 متر از دامنه‌های پیرامونی ارتفاع دارد ساخته شده است. زمین‌های کشاورزی با کشت دیم جهات شمال و شرق این قلعه را تشکیل می‌دهد.

قلعه‌ی ساسانی چوار معروف به قلا این روزها به پرتگاهی طبیعی تبدیل شده است.

عباس‌ خان‌محمدی: قلعه تاریخی چوار معروف به «قلا» در 12 کیلومتری غرب شهر چوار و 2 کیلومتری شهر ایلام بر سر راه چوار به نواحی مرزی با کشور عراق واقع شده است. مجموعه بناهای این دژ بر فراز و دامنه‌های ناهمواری که حدود 3 متر از دامنه‌های پیرامونی ارتفاع دارد ساخته شده است. زمین‌های کشاورزی با کشت دیم جهات شمال و شرق این قلعه را تشکیل می‌دهد. محیط اطراف قلعه دارای طبیعتی بسیار زیباست که می‌توان از فضای دلچسب آن جهت گذران اوقاتی دلچسب در طبیعت استفاده کرد. رودخانه قلا در جنوب آن جاری بوده و در غرب این اثر باستانی یک پرتگاه طبیعی است.

‌این قلعه به صورت دژی مستحکم ساخته شده است و شامل سه قسمت بنای اصلی‌، دیوارهای جانبی و دیوارهای بلندی که از راس تپه تا سطح زمین‌هایی که به نظر می‌رسد همانند سایر قلعه‌های محدوده غربی زاگرس کاربرد نظامی داشته ساخته شده است. موقعیت قلعه و سبک معماری بنا این نظر را تقویت می‌کند. این اثر مهم تا کنون مورد بررسی و کاوش علمی قرار نگرفته است.

مدیریت میراث فرهنگی استان اخیرا نسبت به شناسایی و مستندسازی آن اقدام کرده ‌که قدم آغازین در جهت بررسی و پژوهش علمی آن تلقی می‌شود.

برخی نویسندگان محلی در نوشته‌های خود از این قلعه و موقعیت آن مطالب اندکی ارائه داده‌اند. شواهد فرهنگی به جای مانده از این اثر نشان می‌دهد که احتمالاً دراواخر دوره تاریخی و قرون اولیه اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.

«آیت‌ قبادی» مدرس تاریخ در این زمینه به خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه ایلام، گفت: این قلعه یکی از بزرگ‌ترین قلاع منطقه است که بر فراز تپه‌ای بلند در مسیر چوار، مورت تجریان به سمت دهستان چکر بولی و ناحیه مرزی با کشور عراق ایجاد شده است. این اثر در حاشیه شمالی رود فرعی قلا که به رود گدار خوش می پیوندد، قرار گرفته است.

وی ادامه داد: جاده خاکی روستای «مورت» به قلاع درست از جنوب این محل می‌گذرد. تقریباً شمال و غرب این تپه به پرتگاه طبیعی محدود می‌شود که این امر شرایط مناسب امنیت را برای ساکنان قلعه در این قسمت فراهم می‌ساخته است. دامنه جنوبی و جنوب شرقی این محوطه با شیبی تقریباً ملایم به محیط زمین‌های اطراف خود منتهی می‌شود. بنای قلعه بر روی این تپه به گونه‌ای است که نشان می‌دهد این مکان در ادوار گذشته جایگاهی استراتژیک برای ساکنان آن بوده است.

وی تصریح کرد: چون ساختمان قلعه بر فراز یک تپه طبیعی مرتفع قرار دارد، دارای ظاهر طبیعی کوهستانی است و در قسمت‌های مختلف سطح و دامنه تپه، پوشش گیاهی جنگل و مرتع ملاحظه می‌شود. در ساخت بنای این قلعه عظیم الگو ونظم هندسی معینی وجود ندارد بلکه شرایط پستی و بلندی تپه بر سبک معماری اثر گذاشته و این ویژگی موجب شکل گیری بافت معماری قلعه بوده است.

این کارشناس تاریخ ادامه داد: مواد اصلی بکار رفته در برپایی آثار بنای قلعه، قلوه سنگ‌ها و لاشه سنگ‌های محلی و ملاط گچ بوده و نمای دیوارها که با این مصالح ساخته شده، ساده است و دارای اندود نیست، اما دیوار اتاق‌ها که فقط قسمتی از آنها باقی مانده، دارای اندود گچ است.

وی تاکید کرد: بنا بر بررسی گزارش‌های باستان‌شناسی که استاد محمودیان هم در آثار خود به آن اشاره کرده نشان می‌دهد که تکه‌های شیشه به رنگ سبز روشن و از سطح تپه به دست آمده است که از نظر نوع و قدمت قابل مطالعه است و در تمام سطح و دامنه‌های تپه و نیز زمین‌های پست پیرامونی تکه‌های سفال دیده می‌شود که عمدتاً چرخ‌ساز و معدودی از آنها دست ساز بوده است. سفال‌های پشت قلعه در اندازه‌های ظریف، متوسط و خشن طبقه‌بندی می‌شوند.

«ابراهیم یعقوبی» مدرس تاریخ دانشگاه‌های ایلام هم در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، گفت: معماری و مصالح این قلعه حکایت از ساخت آن در دوران ساسانیان دارد، اما آنچه مهم است اینکه تاریخ اجتماعی زمان ساخت این قلعه و مردمانی که در این حوالی می‌زیسته‌اند، از دید تاریخ‌نویسان پنهان مانده است.

خبرگزاری ایسنا