1399/4/18 ۰۴:۳۰
نشست مجازی بزرگداشت مقام علمی وفرهنگی درّه میرحیدر، استاددانشگاه تهران و چهره ماندگار جغرافیا، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، عصر روز گذشته، ۱۷ تیرماه با سخنرانی حسن بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، مهدی محقق رئیس هیأت مدیره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، محمدرضا حافظنیا استاد دانشگاه تربیت مدرس، ابراهیم مقیمی استاد دانشگاه تهران و یاشار ذکی استاد دانشگاه تهران برگزار شد.
درّه میرحیدر در سال ۱۳۱۱شمسی در کرمانشاه متولد شد. لیسانس تاریخ و جغرافیای خود را با رتبه اول از دانشگاه تهران گرفت و مدال درجه یک فرهنگ را ازآن خود کرد. همچنین توانست شهادتنامه زبان انگلیسی از مؤسسه زبان دانشگاه میشیگان در شهر آناربور، درجه فوق لیسانس در جغرافیا از دانشگاه ایالتی اوهایو و دکترای جغرافیای سیاسی از دانشگاه ایندیانا کسب کند.
از این استاد با سابقه دانشگاه تهران بهعنوان بنیانگذار جغرافیای سیاسی نظام مند یاد میشود.
به گزارش اطلاعات، در این نشست دکتر حسن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی اظهار کرد: موضوعات جغرافیای سیاسی، به هنر و معماری بسیار نزدیکند و عجیب است که در جغرافیای سیاسی از مسأله تعلق به مکان و نمادها هم صحبت میشود که از مباحث اصلی فلسفه هنر هستند.
در ادامه، دکتر مهدی محقق، رئیس هیأت مدیره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، طی سخنانی عنوان کرد: دکتر میرحیدر در رشته خودشان متبحر است. رشته جغرافی از رشتههای مورد توجه علما بوده و اصلش از این آیه شریفه قرآن گرفته شده که «سیروا فی الارض» و از مردم خواسته شده مکانهای مختلف را ببینند.
بر اساس همین آیه شریفه، این رشته جای خود را در تمدن اسلامی باز کرد. در دانش جغرافیا، دانشمندی بود که به شاگردانش میگفت اگر زبان عربی یاد بگیرید و بتوانید کتابهای جغرافیای مسلمانان را بدون ترجمه بخوانید، میبینید مسلمانان ذخایر زیرزمینی را در این کتابها درج کردهاند و میتوانید آنها را کشف کنید. این استاد راست میگفت؛ زیرا در این کتابها به چاههای آتش آبادان (نفت)، معادن مس کرمان و معادن فیروزه نیشابور اشاره شده است.
وی افزود: این افتخار دانشگاه تهران بود که خانم دکتر میرحیدر در این دانشگاه تدریس میکرد. امیدوارم نسل جدید بتوانند از وجود مبارک ایشان بهره علمی ببرند.
در ادامه این نشست دکتر محمدرضا حافظ نیا، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس، اظهار کرد: دکتر میرحیدر بنیانگذار یک نظام علمی در کشور بود و درختی که ایشان کاشت، بسیار تناور شده و آینده علمی، معرفتی و کاربردی ارزشمندی خواهد داشت. در این حوزه هرچه داریم، محصول نهالی است که خانم میرحیدر در دهه چهل در ایران کاشت. من و صدها دانشجوی جغرافیای سیاسی، محصول درختی هستیم که ایشان پرورش داد. من به سهم خودم از ایشان تشکر میکنم.
وی افزود: جغرافیا علم زندگی کردن است و خانم دکتر میرحیدر، استادی است که در «شدن» من نقش داشته است. من کتاب «اصول و مبانی جغرافیای سیاسی» را سه بار خواندم. آنجا بود که با اسم خانم دکتر میرحیدر آشنا شدم و در سال ۶۷ دانشجوی رسمی خانم دکتر شدم و تا الان ارتباطم با ایشان قطع نشده است. خانم دکتر، مؤسس و معرف جغرافیای سیاسی سیستماتیک در ایران، اولین تحصیلکرده ایرانی در جغرافیای سیاسی و نویسنده اولین کتاب سیستماتیک جغرافیای سیاسی در ایران، مؤسس شاخه علمی جغرافیای سیاسی در ایران، اولین رئیس انجمن ژئوپلیتیک ایران، اولین سردبیر فصلنامه علمی ژئوپلیتیک است و مؤلف کتابهای عمیق و آکادمیک در حوزه جغرافیای سیاسی است. ایشان نگرش علمی و آکادمیک دارد و گزارههای علمی را به دقت بررسی میکند و در کار علمی، بهروز است.
دکتر ابراهیم مقیمی، استاد دانشگاه تهران، با اشاره به تعارض میان جغرافیای طبیعی و سیاسی و با آوردن مثالی از تنگه هر مز و شهر نیواورلئان گفت: این شهر کانون سرخپوستان مهاجر است و سوابق طولانی و متعددی در زمینه سیلاب دارد. گزارشی از سیلاب سال ۱۹۲۷ خواندم که آن را به عنوان شاهدی بر تبعیض و بیعدالتی آوردم. در سال ۱۹۲۷ میسیسیپی دچار سیلاب شد. کانالی برای تأمین آب شهر تعبیه شده بود که بر اثر بالا آمدن سطح آب، شکسته شد و سیلاب شهر را فراگرفت. دولت در ارائه خدمات امدادی، دو دیدگاه داشت: یکی اینکه سرخپوستان در جستجوی غذا را به غارتگری متهم میکرد و دیگر آنکه سفیدپوستان ساکن شهر را که در جستجوی غذا بودند، «جستجوگر غذا» بنامد. این دو دیدگاه، اغتشاش اجتماعی در پی داشت. مردم یک موسیقی به نام «مسیح ما را نجات خواهد داد» تولید کردند. امروز هم هرگاه این موسیقی به نوا درمیآید به معنای همگرایی سرخپوستان و سفیدپوستان در شرایطی است که دولت سیاست تبعیضآمیز دارد. ببیتید چگونه یک پدیده طبیعی و یک سیاست اجتماعی، این وضعیت را بهوجود آورد.
وی تصریح کرد: من به عنوان یک ایرانی میخواهم بگویم ما وقتی از جغرافیای سیاسی و طبیعی ایران صحبت میکنیم، نگاهمان، نگاه فلات ایران است. ما در فلات ایران، پدیدههای همگراشده و همگراکننده متعددی داریم که میتواند برای چالشهایی که فرضا در خلیج فارس و تنگه هرمز پیش میآیند، کمک کند. ما نمیتوانیم مسائل سیاسی خود را بدون نگاه به فلات ایران حل کنیم. مثلا پیشبینی میشود که پاکستان در آینده ۴۰۰میلیون نفر جمعیت خواهد داشت. این جمعیت در جنوب شرق ایران، در منطقهای است که هیچ زیرساختی برایش فراهم نشده است. جغرافیای طبیعی به ما میگوید نگاه به شرق فلات ایران فراموش شده است زیرا سیاستهای جغرافیایی ماندگار را آنجا نمیبینیم. در پاکستان رودخانهای به نام سند داریم که متعلق به فلات ایران است و میتواند شرق فلات ایران را آباد کرده و جغرافیای سیاسی دیگری خلق کند. غرب فلات ما انباشته از نفت و شرق آن، انباشته از آب است؛ ولی از هیچ کدام بهره نبردیم زیرا از حلقه اتصال میان جغرافیای سیاسی و طبیعی غافل بودیم. حال آنکه دکتر میرحیدر بر این اتصالات تأکید دارد.
دکتر یاشار ذکی، استاد دانشگاه تهران، هم گفت: استاد میرحیدر تأثیرات سترگی بر بنیانهای فکری- فلسفی به طور عام و جغرافیاسی سیاسی و ژئوپلیتیک به طور خاص، دارد. اخلاق نیکو، صداقت، شرافت آکادمیک، شیوایی گفتار، منش اخلاقمدارانه، آگاهیهای بهروز، عشق به میهن، عشق به ساکنان ایران و مهمتر از همه عشق به متعلمان خود، انضباط عالی، قدرت تحلیل خوب و داشتن تفکر انتقادی از خصلتهای برجسته این استاد ارجمند است.
در پایان خانم دکتر درّه میرحیدر خطاب به اعضای شورای علمی و هیأت مدیره انجمن آثار گفت: جای دو نفر از استادان باسابقه جغرافیا در مجموعه استادانی که از آنها تقدیر شده، خالی است: یکی مرحوم استاد کیهان که از ۹۲ سال پیش با تأسیس مؤسسه دارالمعلمین عالی، به تدریس تمامی دروس جغرافیا پرداخت. ایشان در ۳۵ سالی که به آموزش عالی ایران خدمت کرد، کرسی درس جغرافیای مفصل ایران را در دست داشت و در ۱۳۱۰، کتاب مفصل جغرافیای ایران را نوشت. نفر بعدی، مرحوم استاد دکتر احمد مستوفی، استاد برجسته جغرافیای طبیعی و ژئوپلیتیک و همتای دکتر گنجی است که از نظر آموزشی، یک دانشمند برجسته، از نظر مدیریتی یک مدیر بسیار جدی و از نظر پژوهشی کسی بود که سفرهای تحقیقاتیای را رهبری کرد که هنوز مورد استفادهاند .
وی همچنین درباره عملکرد ویروس کرونا از دیدگاه جغرافیای سیاسی توضیح داد: شیوع ویروس کرونا ما را به زمان پیدایش جغرافیای سیاسی در قرن هفدهم و هجدهم میاندازد. در آن عصر، فضای جهانی به کشورها تقسیم و حق حاکمیت کشورها به رسمیت شناخته شد. تا اواخر سالهای ۱۹۵۰ میلادی، جغرافیای سیاسی به عنوان علم کشورداری تعریف میشد اما در دهه ۱۹۶۰ با ظهور پدیده «جهانی شدن» در روند قطعه قطعه شدن فضای جهانی اختلال ایجاد شد؛ زیرا هدف این پدیده، یکپارچه شدن جهان بود. در دهه ۱۹۸۰، تعامل جهانی در سرمایهگذاری بهوجود آمد و از دهه ۱۹۹۰ ، جهان ژئوپولونومیک ظهور کرد که در آن تولید محصول مشترک در فراسوی مرزها مورد توجه قرار گفت. کشورها در مقابل کشورهای چندملیتی و سازمانهای جهانی به حاشیه رانده شدند، ولی بحران کرونایی نگرشها را به نفع حاکمیت حکومت، اقتدار دولتها و اهمیت مرزهای سیاسی تغییر داد.
در پایان این نشست مجازی، نشان افتخار دانشگاه تهران به دکتر درّه میرحیدر تقدیم شد.
منبع: روزنامه اطلاعات
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید