داربست‌های عالی قاپو جمع‌شدنی نیست

1393/8/26 ۰۸:۵۵

وقتی شاه‏ عباس اول صفوی اوایل قرن یازدهم هجری شمسی دستور ساخت عمارتی را به نام «عالی قاپو» صادر کرد شاید فکر نمی‌کرد بعد از 4 قرن پابرجایی و ایستادگی، این بنا مورد بی‌مهری و در آستانه نابودی قرار بگیرد.

کمبود اعتبار قصه کهنه ترمیم این بنای تاریخی اصفهان است

 فرح خادم المله: وقتی شاه‏ عباس اول صفوی اوایل قرن یازدهم هجری شمسی دستور ساخت عمارتی را به نام «عالی قاپو» صادر کرد شاید فکر نمی‌کرد بعد از 4 قرن پابرجایی و ایستادگی، این بنا مورد بی‌مهری و در آستانه نابودی قرار بگیرد.

ساخت عمارت عالی قاپو که در میدان امام شهر اصفهان واقع شده، طی ۵مرحله معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول به خصوص شاه عباس دوم و شاه سلیمان بین ۷۰ تا ۱۰۰ سال ادامه یافته و تکمیل شده است. این بنا حتی به دلیل وجود کتیبه‌ای به خط نستعلیق در زمان شاه سلطان حسین آخرین پادشاه صفوی، تزئینات طبقه سوم به آن اضافه یا مرمت شده و هم‌اکنون به دلیل بی‌توجهی شرایط نامطلوبی دارد.

در بازدید اخیر از این شاهکار دوران صفویه، با ترس و لرز از پله‌های آن بالا رفتیم و با دیدن داربست‌های همیشگی این عمارت تاریخی که به گفته یکی از مسئولان شهر اصفهان «نمی دانیم عمر داربست‌ها بیشتر است یا بنای عمارت؟!»، هرلحظه احتمال فرو ریختن این بنا را احساس کردیم. داربست‌های عالی قاپو سال‌هاست که چهره این عمارت را درهم کشیده و زیبایی و شکوه سازه‌های عصر صفوی را از آن گرفته است. کسی کمتر یادش مانده که چندسال از حضور این داربست‌ها بر تن این عمارت می‌گذرد، اما آنچه همه را آزار می‌دهد همین حضور است.

 انجام مرمت

شاهین سپنتام، از کارشناسان گردشگری در اصفهان علت وجود این داربست‌ها را انجام عملیات مرمت در دولتخانه شاه عباس اول اعلام می‌کند و به خبرنگار ایران می‌گوید: روند مرمت آثار تاریخی معمولاً طولانی مدت بوده وممکن است سال‌های زیادی طول بکشد تا یک بنای تاریخی عظیم و قدیمی مرمت شود.وجود داربست‌ها فی‌النفسه بد نیست،اما آنچه اهمیت دارد این است که آیا تاکنون عملیات مرمت انجام شده یا خیر؟

سپنتام ادامه می‌دهد: باید این موضوع پیگیری شود که در این چند ساله که داربست‌ها چهره عالی قاپو را در خود گرفته، آیا عملیات مرمت و بازسازی طبق روال و برنامه پیش رفته است؟بعضاً پیش آمده که تیم مرمت در فاصله زمانی کوتاه کار مرمت را انجام داده و بعد به دلایلی ادامه آن متوقف می‌شود. اگر این داربست‌ها در این حین که کار مرمت انجام می‌شود نصب هستند به واقع حضورشان لازم و بدون اشکال است. ولی اگر جنبه نمایشی داشته و کار مرمت انجام نمی‌شود باید درباره حضور داربست‌ها تجدید نظر شود.

 مشاهده تغییرات

به اعتقاد وی، اگر مرمتی صورت می‌گیرد بازدید کنندگان باید این تغییرات را ببینند و احساس کنند،در غیر این صورت باید در خصوص حضور طولانی مدت داربست‌ها در عمارت عالی قاپو حساس شد، زیرا چهره آثار تاریخی را مخدوش می‌کنند.

شهرام امیری، دیگر کارشناس میراث فرهنگی نیز با تأیید انجام عملیات مرمت، می‌افزاید: در فاز اول مرمت که در محور شمالی میدان نقش جهان به سمت بازار قیصریه بود داربست‌ها جمع شده و وسط ایوان نیز تقریباً عملیات مرمت به پایان رسیده و داربست‌های این قسمت نیز جمع‌آوری شده و می‌توان گفت 70 تا 80 درصد داربست‌ها جمع شده است.

 مرمت در 3فاز

امیری با بیان اینکه در مورد عالی قاپو 2 نکته قابل اهمیت و بررسی است، ادامه می‌دهد: نکته اول اینکه مشکلات اعتبارات عمرانی موجب شده تا روند عملیات مرمت عمارت عالی قاپو متوقف یا به کندی پیش برود و نکته دوم هم اینکه سازه عالی قاپو به همراه کاخ چهلستون بزرگ‌ترین سازه‌های تاریخی چوبی کشور هستند و مرمت و بازسازی آنها متفاوت و زمانبر است.

وی یادآور می‌شود:درعالی قاپو یک طرح در 3 فاز در حال پیگیری است.فاز اول مرمت کف عمارت به عمق 4 تا 5 متر است. در ارتفاع 10 متری از زمین این عمق برداشته و مرمت شده که 10 سال طول کشیده و از طبقه سوم به بالا این مرمت انجام شده که این کار را سخت و پیچیده کرده بود.فاز دوم ستون‌های چوبی عمارت بود که به صورت تدریجی وسط ستون‌ها خالی و در آنها آهن تعبیه شده و دوباره ستون‌ها باز‌سازی شده است. خالی کردن این ستون‌های 300 ساله کار دشواری بود که باید با ظرافت انجام می‌شد.

این کارشناس میراث فرهنگی به فاز سوم اشاره می‌کند و می‌افزاید: در این فاز تزئین سقف مدنظر بود که شاید 100هزار قطعه از آن وجود داشت و از بین رفته بود. در دهه 40 به دلیل بازدید ملکه الیزابت انگلیس از این عمارت بازسازی آن با عجله و بدون دقت انجام شده بود که در این فاز شاهد مرمت اساسی و اصولی این عمارت هستیم. در این تزئینات هنر معرق چندصدهزار قطعه‌ای به همراه نقاشی‌های عمارت وجود دارد که باید بازسازی و مرمت می‌شد.

 جمع‌آوری داربست ها   

امیری که مدیر روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان نیز است به جمع‌آوری داربست‌ها اشاره دارد و می‌افزاید: در محور شمالی میدان نقش جهان به سمت بازار قیصریه داربست‌ها جمع شده است. در وسط ایوان به سمت راه پله‌های مشرف به مسجد نیز به دلیل پایان یافتن عملیات مرمت،70 تا 80 درصد جمع‌آوری شده است.

وی ادامه می‌دهد: اگر با کمبود اعتبارات روبه‌رو نبودیم شاید در پایان سال 92 شاهد جمع‌آوری کل داربست‌ها و اتمام عملیات مرمت عمارت عالی قاپو بودیم.تا اینجا هم هزینه مرمت عالی قاپو را به صورت اعتباری تأمین کرده‌ایم.

 یک میلیارد تومان اعتبار

فریبا خطا بخش، سرپرست پایگاه ثبت جهانی میدان نقش جهان نیز از برآورد یک میلیارد و 300 میلیون تومان برای مرمت کامل عمارت عالی قاپو خبر می‌دهد و می‌گوید: وقتی اعتبارات محدود و کار سنگین باشد طبعاً روند اجرایی طولانی مدت می‌شود، به همین خاطر شاهد حضور چندساله داربست‌ها در عمارت عالی قاپو بوده ایم. 400 تا 500 میلیون تومان اعتبار نیز برای مرمت پشت بام آن لازم است که تا این لحظه 400 میلیون تومان از این اعتبارات تأمین شده که به مرمت ستون و کف ایوان تزریق کرده ایم.

خطا بخش تأکید می‌کند: اگر اعتبارات تأمین شود تا سال آینده کارمرمت عالی قاپو به سرانجام می‌رسد.تورم باعث شد برآورد هزینه بالا برود که 900 میلیون تومان اعتبار ملی پایگاه ثبت جهانی برای 3 بنای شاخص میدان به علاوه خود میدان بود که بر اساس اولویت‌ها آن را اختصاص دادیم که 230میلیون تومان اعتبار به عمارت عالی قاپو داده شد.

وی خاطر نشان می‌کند:مرمت ضلع جنوبی در مناقصه واگذار شده که از هفته گذشته کار مرمت توسط استاد محمود منشایی، مهندس عمران و تحصیلکرده آلمان به همراه خانواده اش که همگی از استادان و کهنه کاران مرمت هستند در حال انجام است.

 اجرای مرحله اول

خطابخش با بیان اینکه میدان نقش جهان ردیف اعتباری دارد، می‌گوید: با توجه به پیگیری‌های سازمان میراث فرهنگی اعتبارات خوبی برای میدان نقش جهان در نظر گرفته شده که با این اعتبارات توانستیم فاز ضلع شمالی ایوان را که شامل مرمت تزئینات چوبی سقف و کف بود، تمام کنیم. فاز جنوبی عمارت نیز تقریباً تمام شده و داربست‌های این قسمت هم درحال برداشته شدن است.

شاهان صفوی؛ سفیران و شخصیت‌های عالیرتبه را در این عمارت 5 طبقه که هر طبقه آن تزئینات مخصوص به خود را دارد، به حضور می‏پذیرفتند.شاه و میهمانانش از تالار همین عمارت، مناظر، چوگان، چراغانی، آتش‏بازی و نمایش‌های میدانی را تماشا می‌‏کردند. این‌ بنا که‌ «دولتخوانه‌ مبارکه‌ نقش‌ جهان»، «قصر دولتخوانه» و «تالار عالی مکان» نیز نامیده می‌شده‌، نمونه ‌منحصر به‌ فردی‌ از معماری‌ کاخ‌های‌ عهد صفوی‌ است‌. مینیاتورهای‌ هنرمندانه‌ رضا عباسی‌، هنرمند‌ معروف‌ عهد شاه‌ عباس‌، نقاشی‌های‌ گل‌ و بوته، شاخ‌ و برگ‌، اشکال‌ وحوش‌ و طیور و گچبری‌های زیبای‌ آن‌ به‌ شکل‌ انواع‌ جام‌ و صراحی‌ در طاق‌ها و دیوارهای این عمارت تعبیه‌ شده‌ است.

روزنامه ایران