مسجد فیروزه‌ای، دیوار به دیوار دژ خشتی

1393/6/24 ۱۰:۴۰

مسجد فیروزه‌ای، دیوار به دیوار دژ خشتی

نزدیک به ۲۰ سال از احداث مسجد فیروزه‌ای در عرصه و حریم قلعه تاریخی سکوهه می‌گذرد. این مسجد که نیمی از بودجه‌ ساخت و ساز آن صرف مرمت قلعه سکوهه شد درست در حریم قلعه احداث شده است. مسئولان میراث‌فرهنگی زابل می‌گویند، «مسجد سکوهه از حرمت ویژه‌ای نزد اهالی برخوردار است، اما درست در حریم درجه یک قلعه ساخته شده‌است. متولیان مسجد نیز در طول سالهای ساخت بنا بودجه بسیاری را صرفه مرمت قلعه کرده‌اند، بنابراین برای حفظ اصالت بافت چاره‌ای جز تغییر شکل و فرم ظاهری بنای مسجد نداریم.» می‌گویند قلعه سکوهه یکی از مهمترین قلعه‌های دوره اسلامی سیستان است که در دوره افشاریه برفراز تپه‌های مرتفع ساخته شد. این قلعه که در دوره قاجار محل سکونت 12 هزار مرد جنگی و 1200 خانواده برای پاسداری و دفاع از مرزهای شرقی بود 20 سال است که توان دفاع از حریم خود را ندارد.

 

نزدیک به ۲۰ سال از احداث مسجد فیروزه‌ای در عرصه و حریم قلعه تاریخی سکوهه می‌گذرد. این مسجد که نیمی از بودجه‌ ساخت و ساز آن صرف مرمت قلعه سکوهه شد درست در حریم قلعه احداث شده است. مسئولان میراث‌فرهنگی زابل می‌گویند، «مسجد سکوهه از حرمت ویژه‌ای نزد اهالی برخوردار است، اما درست در حریم درجه یک قلعه ساخته شده‌است. متولیان مسجد نیز در طول سالهای ساخت بنا بودجه بسیاری را صرفه مرمت قلعه کرده‌اند، بنابراین برای حفظ اصالت بافت چاره‌ای جز تغییر شکل و فرم ظاهری بنای مسجد نداریم.»

می‌گویند قلعه سکوهه یکی از مهمترین قلعه‌های دوره اسلامی سیستان است که در دوره افشاریه برفراز تپه‌های مرتفع ساخته شد. این قلعه که در دوره قاجار محل سکونت  12 هزار مرد جنگی و 1200 خانواده برای پاسداری و دفاع از مرزهای شرقی بود 20 سال است که توان دفاع از حریم خود را ندارد.

«علیرضا خسروی»، مدیر میراث‌فرهنگی زابل اما ساخت و سازهای قلعه‌ سکوهه را مربوط به مالکیت خصوصی و اعمال نشدن ضوابط میراث‌فرهنگی در قلعه می‌داند و به خبرگزاری میراث‌فرهنگی می‌گوید: «قلعه باستانی‌ سکوهه یکی از مهمترین آثار ارزشمند شهرستان زابل است که حریم آن به‌دلیل اعمال نشدن ضوابط میراث‌فرهنگی در سال 76 شکسته شد».

او می‌گوید: بنای مسجد در سالهایی گذاشته شد که قلعه مالکیت خصوصی داشت و هنوز در فهرست آثار ملی کشور به ثبت نرسیده بود. این درحالی بود که اداره میراث‌فرهنگی زابل تا مدتها با مالک قلعه در چالش بود تا اجازه ثبت و مرمت را بگیرد. 

خسروی با بیان این مطلب که هم‌اکنون مسجد از جایگاه‌ ویژه‌ای نزد مردم برخوردار است و هیچ اقدامی برای حفاظت از حریم قلعه جز تغییر در ظاهر بنا ادامه داد: «از آنجایی‌که مردم اعتقاد ویژه‌ای نسبت به مسجد دارند بنابراین نمی‌توان به‌ّهیچ‌وجه آن را تخریب کرد اما می‌توان در آینده برای بافت بهم ریخته سکوهه با هماهنگی شورای منطقه و کسانی که برای مسجد و مرمت قلعه اعتبار گرفتند به تغییر شکل و فرم مسجد و تطابق آن با نوع معماری بافت و قلعه پرداخت».

 مدیر اداره میراث‌فرهنگی زابل با اشاره بر اینکه تقریبا 70 درصد از مرمت قلعه سکوهه انجام شده تاکید کرد: «درحال‌حاضر روستای سکوهه به‌خاطر تلاشی که در این سالها برای ساخت مسجد و مرمت قلعه انجام شده تبدیل به یکی از روستای هدف گردشگری در استان سیستان شده است. بنابراین یکی از برنامه‌های اداره میراث‌فرهنگی زابل در کنار حفظ حرمت مسجد تغییر شکل و فرم و هماهنگی بنای مسجد با قلعه سکوهه است».

آنطور که خسروی می‌گوید: «هسته اولیه قلعه سکوهه به دوره صفوی برمی‌گردد و به‌عنوان یک مهره استراتژیک و نفوذناپذیر به روزگار صفویان برمی‌گردد اما اوج حیات آن به دوره قاجار و حکومت ناصرالدین شاه و علی خان سربندی برمی‌گردد.»

خاندان سرابندی یا سربندی‌ها از حاکمان سیستان بودند و علی خان سربندی به‌دلیل توجه و رشادتی که در دفاع از مرزهای شرقی نشان داد به‌عنوان داماد ناصرالدین شاه قاجار انتخاب شد. او که یکی از بنیانگذاران قلعه سکوهه است نه‌تنها در مقابل توطئه انگلیسی‌ها ایستاد که در این بنای تاریخی اجازه ضرب سکه سیستان را و ریختن توپ جنگی را پیدا می‌کند.

خبرگزاری میراث فرهنگی

نظر دهید
نظرات کاربران

کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.

گزارش

اخبار مرتبط

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

عضویت در خبرنامه.

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: