شهر تاریخی جرجان به دل خاک بازمی گردد

1393/6/12 ۱۲:۵۹

شهر تاریخی جرجان در گنبدکاووس در شرق استان گلستان که زمانی کاوشگران میراث فرهنگی آن را از دل خاک بیرون آوردند، اکنون با بی توجهی مسوولان رفته رفته به دل خاک باز می گردد. شهر تاریخی جرجان در فاصله سه کیلومری غرب مرکز شهرستان 325 هزار نفری گنبدکاووس و در کنار مرقد مطهر حضرت یحیی بن زید (ع) قرار دارد؛ این مکان تاریخی روزگاری به عنوان یکی از شهرهای پیشرفته زمان خود به شمار می رفت.

مهدی ابراهیم پور: شهر تاریخی جرجان در گنبدکاووس در شرق استان گلستان که زمانی کاوشگران میراث فرهنگی آن را از دل خاک بیرون آوردند، اکنون با بی توجهی مسوولان رفته رفته به دل خاک باز می گردد.

شهر تاریخی جرجان در فاصله سه کیلومری غرب مرکز شهرستان 325 هزار نفری گنبدکاووس و در کنار مرقد مطهر حضرت یحیی بن زید (ع) قرار دارد؛ این مکان تاریخی روزگاری به عنوان یکی از شهرهای پیشرفته زمان خود به شمار می رفت.

این شهر تاریخی که در زمان آبادانی یک هزار و 200 هکتار مساحت داشت، به دلایل مختلف نظیر توسعه بخش کشاورزی، ساخت خانه های مسکونی و کاوش های غیر مجاز از بین رفته و به حدود 250 هکتار کاهش یافته است.

جرجان از بلاد معتبر در دوره های سامانیان، آل زیار و سلجوقیان بود و در سال 620 هجری قمری بر اثر حمله مغول از بین رفت.

شهر تاریخی جرجان در دوران اوج شکوفایی خود مهد علم و ادب و صنایع نظیر شیشه گری، فلزکاری سفالگری بود و در سال 1350 تا 1357 مورد کاوش های علمی قرار گرفت.

این شهر یکی از با ارزش ترین آثار برجای مانده از دوران اسلامی است که در سال 1317 با شماره 40 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید اما متاسفانه در سال های اخیر به دلیل نبود رسیدگی، این محوطه دستخوش تغییرات اساسی شده است.

چند تن از بازدید کنندگان از این آثار با ارزش تاریخی، از وضعیت ناهنجار این محوطه تاریخی انتقاد کردند و اظهار داشتند این اثر به دلیل نبود رسیدگی مناسب در حال از بین رفتن است.

آنان معتقدند که اگر قرار است میراث ارزشمند ایران پس از کاوش توسط باستان شناسان به همین صورت رها شود همان بهتر است که در دل خاک برای آیندگان باقی بماند تا این که به دست نسل ما از بین برود.

به گفته آنان، برخی از سیم های خاردار اطراف کارگاه های کاوش تخریب شده و حتی دیوارهای آن به دلیل رسیدگی نکردن در حال ریزش است ضمن این که حیوانات اهلی مشغول چرا در محوطه این مکان تاریخی هستند.

بر اساس مطالعات انجام شده، این شهر در زمان سامانیان بر روی ویرانه های بر جای مانده از شهری ساسانی بنا شد و به صورت چند ضلعی نامنظم همانند شهرهای منطقه در قبل از اسلام ساخته شده است.

همه معابر اصلی و فرعی شهر با آجر و به صورت نقوش هندسی زیبا سنگفرش و چیده شده است؛ شهر جرجان مانند همه شهرهای آباد منطقه، دیوارهایی برای حصارهای داخلی، خارجی و خندقی بین دو دیوار داشته که اهالی شهر را از گزند دشمنان مهاجم حفظ می کرد.

یکی از ویژگی های جالب این شهر، داشتن کانال فاضلاب سراسری است که این مساله اهمیت فراوانی در بهداشت شهر داشت و خیابان ها و گذرهای شهر جرجان طرح شبکه بندی داشته و از شمال به جنوب و از شرق به غرب امتداد یافته و تقریباً همه شهر را در برمی گرفت که می توان آن را نهایت ذوق و استادی معماران و شهرسازان جرجان دانست.

اما امروز در این شهر تاریخی جز علف های سر به فلک کشید که هر از گاهی چیده می شود و چند تکه بتن که به عنوان حصاری در منطقه چیده شده و مکان های حفاری شده که اطراف آن سیم خاردار کشیده شده، چیزی دیده نمی شود.

در این مکان تا چند سال پیش تابلویی برای معرفی این شهر تاریخی نصب شده بود ولی اکنون نه اثری از این تابلو وجود دارد و نه به تعداد بازدیدکنندگان به دلیل معرفی نشدن این میراث ارزشمند تاریخی افزایش یافته است.

همه ساله مسافران زیادی در تعطیلات نوروزی و فصل تابستان به شهرستان گنبدکاووس سفر می کنند ولی کمتر تمایلی به دیدن آثار ریزش کرده دیواره ها و مکان پر از علف این شهر تاریخی نشان می دهند.

بر اساس آمار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تعداد بازدیدکنندگان از این مکان تاریخی در سال 91 حدود 6 هزار و 464 نفر بود که در سال 92 به عدد 2 هزار 32 نفر رسید؛ این رقم از ابتدای امسال تاکنون به یک هزار و 489 بازدیدکننده تقلیل یافته که گویای کاهش بازدید گردشگران از این آثار باارزش تاریخی است.

مدیر پایگاه میراث جهانی گنبدقابوس در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: ساماندهی اولیه شهر در شهر تاریخی جرجان انجام شد ولی به نتیجه مطلوب نرسید.

 جبرئیل نوکنده افزود: به منظور رفع برخی از مشکلات این محوطه تاریخی، پیشنهاد ایجاد  سایت موزه شهر جرجان  از طریق اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان به سازمان مرکزی داده شد که به تصویب این سازمان رسید.

نوکنده از زمان اجرایی شدن این مصوبه و میزان اعتبارات آن اظهار بی اطلاعی کرد و در عین حال گفت: قرار است این مصوبه در سال 93 اجرایی شود.

وی در خصوص نصب نشدن تابلوی راهنما در شهر تاریخی جرجان برای مسافران و استقرار نگهبان و کارشناس میراث فرهنگی در این مکان نیز گفت: همه این کارها در قالب سایت موزه تعریف شده است و در صورت ابلاغ این مصوبه و تامین اعتبارات انجام خواهد شد.

مدیر پایگاه میراث جهانی گنبدقابوس افزود: برنامه نصب تابلوها برای معرفی این اثر تاریخی در این مکان و ورودی های سه گانه به استان گلستان و همچنین ضرورت ها و نیازهای دیگر در قالب سایت موزه جرجان به سازمان مرکزی ارابه شده است و منتظر ابلاغ سازمان مرکزی اجرایی هستیم.

نوکنده تاکید کرد: تا زمانی که شهر تاریخی گرگان (جرجان) به سمت سایت موزه پیش نرود انجام این کارهای مقطعی نمی تواند زمینه جذب گردشگر را فراهم کند.

مدیر پایگاه میراث جهانی گنبدقابوس درباره کاهش میزان گردشگران و بازدید کنندگان به شهر تاریخی جرجان گفت: برای نخستین بار در تاریخ شهر باستانی، فقط در نوروز امسال با حضور چند دانشجو در این مکان، تعداد گردشگران شهر تاریخی گرگان توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مورد پایش قرار گرفت و تا قبل از آن نیز هیچ مرکزی برای رصد تعداد گردشگران وجود نداشت.

خبرگزاری ایرنا