زایش عدل مظفر

1397/7/14 ۰۸:۳۶

ساعت اندکی از ظهر گذشته بود که نخستین جلسه رسمی مشروطه‌خواهان که پیش زمینه تشکیل مجلس ملی اول بود، روز شنبه 13 مهر سال 1285 هجری شمسی در تالار برلیان عمارت گلستان آغاز شد. اولین نطق جلسه را شاه مشروطه می‌کند، مظفرالدین شاه در سخنانی که به‌دلیل بیماری و کسالت مزاج کوتاه بود، گفت: «... سال‌ها آرزوی چنین روزی را می‌کردم و خدا را شکر که به آرزوی دیرین خود رسیدم...»

13 مهر سال 1285 آغاز قانونگذاری در ایران

حامد سرلکی: ساعت اندکی از ظهر گذشته بود که نخستین جلسه رسمی مشروطه‌خواهان که پیش زمینه تشکیل مجلس ملی اول بود، روز شنبه 13 مهر سال 1285 هجری شمسی در تالار برلیان عمارت گلستان آغاز شد. اولین نطق جلسه را شاه مشروطه می‌کند، مظفرالدین شاه در سخنانی که به‌دلیل بیماری و کسالت مزاج کوتاه بود، گفت: «... سال‌ها آرزوی چنین روزی را می‌کردم و خدا را شکر که به آرزوی دیرین خود رسیدم...» سپس خطابه‌ای توسط «نظام الملک» قرائت می‌شود. «میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نائینی» صدراعظم وقت همه کاره آن جلسه بود. شاه نیز برای حرمت نهادن به نمایندگان صنوف، عوام و شیوخ، عضدالملک یکی از سران ایل قاجار را جهت خوشامدگویی در صحن جلسه گمارده بود. در این میان چهره نام آشنایی به‌ نام «ملک المتکلمین» در مقام نمایندگی، اولین ناطق در تاریخ وکلای مردم می‌شود.

در ادامه میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نائینی به ایراد سخنرانی پرداخت: «مجلس شورای ملی باید با کمال دقت موافق دستخط مبارک همایونی ترتیب داده شود. عجالتاً حاج شیخ مهدی سلطان المتکلمین هم از طرف ملت لایحه‌ای قرائت کرد که ضمن تشکر از شاه و صدراعظم اعلام کرد که با این معدود وکلا که منتخبین از پایتخت هستند شروع به مقصود نموده انتظار می‌بریم که به فرصت وکلایی که باید از تمام بلاد منتخب شوند به ترتیب مخصوص انتخاب شده در دارالخلافه حاضر شوند و هر چه زودتر این مجلس که مجلس شورای ملی باشد موافق نظام نامه، تکمیل نواقص خود را کرده در استحکام مبانی سلطنت و استقرار حقوق ملت، نتایج مستحسنه را به عون الهی ظاهر سازد.»

بعد از نطق صدراعظم، وکلا به جهت اهتمام مظفرالدین شاه جهت برآورده کردن آرزوی انقلابیون متممی را در جلسه اول مجلس به‌نام «عدل مظفر» (به حساب ابجد 1324 عدد سال مشروطیت به هجری قمری) به تصویب رسانده که البته آن را بر سر در عمارت بهارستان ثبت کردند. قرار بر آن شد از جلسه دوم مجلس شورای ملی مشروطه آغاز تدوین قانون اساسی مشروطه ایران آغاز شود. نمایندگان همچنین ریاست جلسات شورا را نیز به «صنیع الدوله» سپردند.

بیرون مجلس، شادی و غوغای مردم از هر مذهب و قومیت سرتاسر خیابان‌های اطراف را پر کرده بود، مسلمان و اهل کتاب، بر ضیافت ملیت و مدنیت نشسته و ثمره سال‌ها مبارزه و مجاهدت را نظاره گر بودند. چراغانی و شیرینی گردانی در تهران تا ساعات واپسین روز ادامه داشت. در این میان، وکلای ملت از آن جهت که از عدول ولیعهد جوان قاجار (محمد علی میرزا) در هراس بودند از وی جهت تعهد به نظام مشروطه و قانون مشروطیت امضا گرفتند و او قول داد که حق انحلال مجلس نخست را تا تدوین کامل قانون اساسی نخواهد داشت.

در مجلس نخست بحث نمایندگان بر سر نام ودیعه انقلاب مشروطیت بود. نمایندگان از بین سه نام «عدالت خانه، دارالشورای ملی و مجلس شورای ملی» نام سومین را برگزیدند. نمایندگان روز اول از طریق رأی مستقیم مردم جمع نشده بودند. در این میان تا تشکیل هیأت‌های انتخاباتی در سراسر کشور قرار بر این شد که اعضا دو روز در هفته من باب تقاضاهای مشروطه طلبان پیش از تأسیس مجلس به کند و کاو بپردازند. این عناوین بیشتر حول مفاد ذیل بوده است:

- عزل برخی سران ضد مشروطه از مدارج کشوری و لشکری (همچون عین الدوله)

- افتتاح مجلس شورای ملی با نمایندگان منتخب و برنامه تدوین قانون اساسی

- قصاص خون کشته شدگان بی‌گناه

- بازگرداندن برخی رجال و علما از تبعید

در نهایت نخستین روز گردهمایی مشروطه‌طلبان به پایان رسید و مادر مجالس ایران با 156 نماینده (60 نماینده از تهران و بقیه از شهرستان‌ها) و بعد از یک انتخابات صنفی از بین طبقه اشراف و شاهزادگان، تجار و مالکان، روحانیون و اصناف، تشکیل و به قانونگذاری پرداخت.

حال آنکه در روزهای پس از تأسیس مجلس شورای ملی، محمد علی میرزای ولیعهد در میان بساط نهاری خود دراندرونی به استهزا می‌گوید: «نهار ما را بیاورید پیش از این هم از میرزا قلی بقال نماینده بروید بپرسید اجازه می‌دهند شاه نهار خود را صرف کند یا خلاف قانون اساسی است؟!». این استهزا، خود نشانه‌ای از خشونت‌های دیگری در آستانه رشد نهال نورس مشروطه بود که این بار در پی عهد شکنی ولیعهد (شاه آینده) به وقوع پیوست.

منبع: روزنامه ایران