جشنی در پاسداشت حامیان و پژوهشگران نسخ خطی

1397/7/4 ۰۷:۳۴

اختتامیه شانزدهمین دوره جشنواره حامیان نسخ خطی که چندی است از آن با عنوان جایزه «سیدعبدالله انوار» یاد می‌شود، با تجلیل از زنده یاد «عیسی شهابی» به واسطه تصحیح نسخ و رساله‌های متعدد مهم و زنده یاد «سیدمحمد مشکات» هم به واسطه بنیان نهادن کتابخانه مرکزی کتابخانه ملی، با اهدای نسخه‌های ارزشمند شخصی او همراه خواهد شد. مسئولان مرکز اسناد کتابخانه ملی، مهم‌ترین هدف از برپایی این جایزه را تشویق جوانان به فعالیت در عرصه‌های مختلف نسخه پژوهی برای کمک به حفظ بخش مهمی ازتاریخ علم و فرهنگ کشورمان می‌دانند.

مریم شهبازی: اختتامیه شانزدهمین دوره جشنواره حامیان نسخ خطی که چندی است از آن با عنوان جایزه «سیدعبدالله انوار» یاد می‌شود، با تجلیل از زنده یاد «عیسی شهابی» به واسطه تصحیح نسخ و رساله‌های متعدد مهم و زنده یاد «سیدمحمد مشکات» هم به واسطه بنیان نهادن کتابخانه مرکزی کتابخانه ملی، با اهدای نسخه‌های ارزشمند شخصی او همراه خواهد شد. مسئولان مرکز اسناد کتابخانه ملی، مهم‌ترین هدف از برپایی این جایزه را تشویق جوانان به فعالیت در عرصه‌های مختلف نسخه پژوهی برای کمک به حفظ بخش مهمی ازتاریخ علم و فرهنگ کشورمان می‌دانند.

جشنواره ای متفاوت

سیدصادق سجادی دبیرعلمی شانزدهمین جشنواره حامیان نسخ خطی درباره هدفی که از اعلام فراخوان برگزاری این رویداد فرهنگی دنبال می‌شود به «ایران» گفت:«تقدیر و تشویق افراد فعال در بخش‌های مختلف مرتبط با نسخ خطی که از جمله آنها می‌توان به مجموعه داران، مصحح‌ها و ترمیم کنندگان نسخ خطی اشاره کرد از مهم‌ترین اهداف برپایی این جایزه است.»

سجادی مهم‌ترین تفاوت برگزاری جشنواره این دوره با دوره‌های گذشته را ایجاد برخی تغییرات درعنوان بندی نسخ عنوان کرد و افزود: «نسخ خطی، تمام موضوعات و گروه‌های علمی را شامل می‌شوند، از همین رو محدودیتی در این زمینه نداریم و آن طور نیست که بگوییم به عنوان نمونه تنها نسخ مرتبط باعلوم انسانی مد نظر برگزار کنندگان این رویداد علمی- فرهنگی هستند.»

برگزاری جایزه سیدعبدالله انوار در سال‌های ابتدایی برپایی آن به صورت سالانه بود، اما حالا مدتی است که این جایزه به دوسالانه تبدیل شده، این استاد دانشگاه درباره چرایی این تغییرهم گفت: «از مباحث مالی جایزه که بگذریم، یکی از مهم‌ترین دلایل تبدیل آن به دو سالانه این است که انجام هر کاری از جمله تصحیح و ترمیم نسخ خطی بسیار مشکل است و به زمان قابل توجهی نیاز دارد، از همین رو جایزه به دو سالانه تبدیل شده تا داوران در بررسی‌های خود به حجم بیشتری از آثار دسترسی داشته باشند.»

فرصتی برای صاحبان نسخ

به گفته سجادی اگر نسخ خطی در شرایط مناسبی نگهداری نشوند به مرور زمان رطوبت پیدا کرده، دچار پوسیدگی شده و ناخوانا می‌شوند. از همین رو برگزار کنندگان جشنواره حامیان نسخ خطی از همان بدو امر درصدد تشویق افراد و سازمان‌هایی برآمده‌اند که برای حفظ این بخش از تاریخ و فرهنگ تلاش می‌کنند چراکه توانایی ترمیم، گندزدایی، ضدعفونی و صحافی مجدد نسخ آسیب دیده فن بسیار مهمی است که هر کسی توانایی انجام آن را ندارد.

این مورخ با اشاره به اینکه فعالان این عرصه با وجود خدمات ارزشمندی که انجام می‌دهند اما چهره‌های شناخته شده‌ای نزد مردم نیستند افزود:«حداقل از این طریق فرصتی برای تکریم این افراد فراهم می‌شود، طی 15 دوره‌ای که از برگزاری این جایزه می‌گذرد با استقبال خوبی از سوی فعالان این عرصه روبه‌رو شده‌ایم. برپایی چنین رویدادهایی تأثیر بسزایی در تشویق طبقات مختلف به فعالیت در زمینه‌های نسخه پژوهی خواهد داشت.»

بررسی آثار از دو طریق اعلام عمومی فراخوان و همچنین رصد خود دبیرخانه انجام می‌شود. به گفته سجادی دبیرخانه این جایزه به‌طور شخصی از برخی شخصیت‌های حقیقی و حقوقی فعال این حوزه درخواست کرده تا آثار خود در زمینه‌های ترمیم، تصحیح و... را برای آنان ارسال کنند.

به گفته دبیرعلمی جایزه انوار، داوران درهفت گروه اصلی دست به بررسی آثار می‌زنند، نظر خود درباره آثار را اعلام کرده و در نهایت شورای سیاستگذاری یک اثر را به عنوان برگزیده و اثر دیگری را هم به عنوان شایسته تقدیر معرفی می‌کند. البته اسامی هیأت داوران تا زمان اختتامیه که دی ماه سال‌جاری خواهد بود اعلام نمی‌شود، برای هر گروه سه داور اصلی و سه داور علی البدل در نظر گرفته شده است.

این جایزه در دو بخش اصلی و جنبی برگزار می‌شود، بخش اصلی آن بررسی فعالیت افرادی را شامل می‌شود که در زمینه‌های تصحیح متون، فهرست نگاری نسخ خطی و اسناد طی دو سال گذشته فعالیت کرده‌اند. در بخش جنبی نیز کارنامه کاری افراد در زمینه‌هایی نظیر مرمت کاری، آسیب شناسی، صحافی و تصویربرداری نسخه‌ها بررسی می‌شود.

وی فعالیت این جایزه در بخش بین‌الملل را مستلزم درنظر گرفتن بودجه کافی برای برپایی دوره‌های بعدی جشنواره می‌داند و تأکید دارد که به دلیل محدودیت مالی در شرایط فعلی اغلب ایرانیان داخل و خارج کشور هستند که به فراخوان پاسخ می‌دهند. به گفته سجادی هنوز زمان چندانی از برگزاری این جایزه نمی‌گذرد و به فرصت بیشتری برای درک اهمیت آن از سوی مسئولان فرهنگی و از سوی جلب حمایت‌های معنوی و مادی شان نیاز است.

حق انوار بر گردن جامعه فرهنگی

این تاریخ پژوه درباره اینکه چرا از دوره پانزدهم عنوان «جشنواره حامیان نسخ خطی» به جایزه سید عبدالله انوارتغییر پیدا کرده گفت:« استاد انوار حق بسیاری به گردن جامعه فرهنگی بویژه از جهت نسخه پژوهی دارد، با این حال خوشحالم که بگویم در سال‌های اخیر شاهد ورود جوانان با استعدادی به این عرصه بوده‌ایم، از همین رو می‌توان امیدوار بود که درآینده جایگزین‌هایی برای بزرگانی نظیر استاد انوار داشته باشیم.»

یکی از اهداف برگزاری این جایزه تشویق فعالان فرهنگی به حفظ نسخ خطی و کمک به بهره وری آنان است. از همین رو طی چند سال گذشته فراخوانی مبنی بر این منتشر شد که هر یک از مردم که برخوردار از نسخه‌های خطی هستند آنها را برای نگهداری در شرایط اصولی به کتابخانه ملی بسپارند. البته همان زمان هم تأکید شد که این کار با رعایت مالکیت شخصی افراد انجام می‌شود، هر چند که مدیریت کتابخانه ملی آمادگی خود در خرید نسخه‌های خطی نگهداری شده از سوی مجموعه داران و افراد را هم اعلام کرد.

اعلام این فراخوان در شرایطی انجام شد که به اعتمادسازی بیشتری نزد مردم احتیاج بود بویژه که برخی گمان می‌کنند واسپاری امانی نسخ خطی آنان به کتابخانه ملی منجر به از بین رفتن حق مالکیت آنها خواهد شد.

غلامرضا امیرخانی، «معاون سازمان اسناد و کتابخانه ملی» در این رابطه به «ایران» گفت:« طی این مدت تا حدی موفق به اثبات این مسأله شده‌ایم که امانت گذاشتن نسخ خطی خانگی چه به منظور ترمیم و چه به منظور نگهداری در شرایط استاندارد کتابخانه ملی منجر به از میان رفتن حقوق مادی صاحبان نسخ نمی‌شود، از همین رو با استقبال خوبی از مردم و مجموعه داران روبه‌رو شدیم.» به گفته امیرخانی از میزان دقیق نسخ خطی نگهداری شده در خانه‌ها اطلاع دقیقی نیست، با این حال او تأکید دارد که ذکر رقم صدهزار نسخه برای تعداد احتمالی این نسخ چندان هم دور از تصور نیست. آن طور که معاون کتابخانه ملی کشورمان تأکید کرد سال 96 در تمام 80 سالی که از عمر مرکزاسناد و کتابخانه ملی ایران می‌گذرد سالی بی‌همتا بوده چراکه آنان در این زمان موفق به ثبت تعداد قابل توجهی از نسخ خطی با ارزش از داخل و خارج کشور شده‌اند.

او در پایان گفته‌هایش از مردم درخواست کرد تا به مسئولان این مرکز علمی- فرهنگی اعتماد کرده و نسخ خود را برای امانت به آنان بسپارند. به گفته امیرخانی نگهداری نسخ خطی در شرایط خانگی منجر به ابتلای این آثار ارزشمند به آسیب‌هایی همچون پوسیدگی، کپک زدگی و حتی حمله حشراتی مانند موریانه خواهد شد.

این نویسنده و تاریخ نگار نیز درج نام سیدعبدالله انوار بر این جشنواره را اقدام ارزشمندی عنوان کرد. به گفته امیرخانی، انوار بیش از 60 سال از عمر خود را صرف فعالیت در زمینه نسخه پژوهی و نسخه شناسی کرده است. او در همین رابطه گفت:« استاد انوار را می‌توان از نوابغ این عرصه دانست که در زمینه نسخ خطی، ترجمه و تألیف، کارهای باارزشی انجام داده است. انتشار 10 جلد فهرست نسخه‌های خطی و همچنین تألیف مجموعه حواشی بر شفای ابن سینا در 22 جلد که متأسفانه هنوز شرایط انتشار آنها فراهم نشده از آن جمله هستند. علاوه بر این از استاد انوار در زمینه‌های موسیقی و ریاضیات هم آثار متعددی منتشر شده، او از جمله مشهورترین تهران شناسان دوران معاصر نیز به شمار می‌آید.»

منبع: روزنامه ایران