بخشش‌هایی تاریخی در جغرافیای اسلامی

1396/11/14 ۱۰:۲۹

وقف نزد ایرانیان نه‌تنها کاری شایسته بوده و به ترویج آن بسیار می‌کوشیدند، که، برای ماندگاری آن نیز پاره‌ای محرمات پدید آورده بودند. ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی با اشاره به دست‌اندازی‌هایی که در دوره‌های پیش از صفوی به موقوفات انجام گرفته است، دراین‌باره می‌نویسد «ايرانيان جدا بر اين اعتقادند كه هر كس بتواند تن به كار دهد و از كدّ يمين و عرق جبين روزي فراهم آورد، اگر به منظور بهره‌يابي چشم طمع به درآمد موقوفات بدوزد، و به جانب آن دست يازد به راستي مرتكب گناهي نابخشودني شده است»

 دو روایت از آیین دیرینه وقف

سرزمین تقدس نیکوکاری‌ها

وقف نزد ایرانیان نه‌تنها کاری شایسته بوده و به ترویج آن بسیار می‌کوشیدند، که، برای ماندگاری آن نیز پاره‌ای محرمات پدید آورده بودند. ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی با اشاره به دست‌اندازی‌هایی که در دوره‌های پیش از صفوی به موقوفات انجام گرفته است، دراین‌باره می‌نویسد «ايرانيان جدا بر اين اعتقادند كه هر كس بتواند تن به كار دهد و از كدّ يمين و عرق جبين روزي فراهم آورد، اگر به منظور بهره‌يابي چشم طمع به درآمد موقوفات بدوزد، و به جانب آن دست يازد به راستي مرتكب گناهي نابخشودني شده است». این جهانگرد فرانسوی، آموزه‌های دینی را در پاسداری از موقوفات و پرهیز دادن مومنان از دست‌اندازی به اموال و املاک وقفی بسیار موثر می‌داند «كتاب آسماني و مقدس ديني ايرانيان حكم مي‌كند كساني كه به سببي از فراهم آوردن روزي خويش عاجزند بايد تنها آن‌قدر از مال موقوفه نصيب يابند كه دچار زحمت نشوند. اين فرمان قويم و صريح بسياري از مومنان را كه مي‌توانند از درآمد موقوفات استفاده كنند در انديشه مي‌دارد تا اصولا از درآمدهاي موقوفات چشم بپوشند».
 

ناصرخسرو    و  بیمارستان  وقفی بیت‌المقدس
وقف در حوزه درمان و پزشکی، سنت رایج سرزمین‌های اسلامی بوده است. بسیاری از مسلمانان در سرزمین‌های خود با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی، همچنین با توجه به نیازهای روزمره مردم در حوزه‌های درمانی بر آن می‌شدند دارایی‌ها و املاک خود را در این مسیر به کارگیرند. منابع تاریخ اسلام روایت‌هایی گوناگون از وجود بیمارستان‌های وقفی فراوان در شهرهایی بزرگ همچون بغداد، خوزستان، موصل، بصره و نیشابور در سده‌های چهارم و پنجم هجری دارند. ناصر خسرو، شاعر، اندیشمند و جهانگرد پرآوازه ایرانی هنگام گذر از سرزمین بیت‌المقدس در سده چهارم هجری از بیمارستانی سخن می‌راند که براساس سنت وقف سامان یافته است «بیت‌المقدس بیمارستانی نیک است و وقف بسیار دارد، و خلق بسیار دارد، و شربت دهند و طبیبات باشند که از وقف مرسوم بسیار دارد».

منبع: شهروند