مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

رشته، یا پیوک | مریم سامعی رِشْته، یا پیوک، کرمینه‌ای که در نواحی گرم جنوب ایران، سبب بیماری‌ای به همین نام می‌گردد. در برهان قاطع، رشته نام مرضی به‌سان تار ریسمان وصف شده است که بیشتر در شهر لار پدید می‌آید. در بخشهایی از سواحل خلیج فارس و منطقۀ لارستان آن را پیو یا پیوک می‌نامند (جرجانی، کتاب 4-5/ 41). این بیماری را به عربی عِرْق مدن...
ترس برون | محمدعلی جودکی گونه‌ای از مراسم سنتی در طب مردمی برای درمان و معالجۀ افراد ترسیده، که در جنوب ایران و برخی دیگر از مناطق کشور به شیوه‌های متفاوت صورت می‌گیرد.
تجربه | مهدی محقق , نصرالله پورجوادی , حسین معصومی همدانی , محمد جواد انواری , عبدالکریم سروش تَجْرِبه، واژه‌ای با کاربردهای وسیع در حوزه‌های نظری و عملی، و معنایی کم و بیش مشترک که بر نوعی مواجهه یا دریافتِ مستقیمِ واقعیت استوار است.
آرمین | پرویز رجبی آرْمین [ārmīn]، یا کی‌آرمین، یکی از شاهان یا شاهزادگان کیانی. در مورد این نام آراء متفاوت است. کی‌آرمین فقط در یک نسخۀ شاهنامۀ فردوسی (نسخۀ مُل) به صورت کی‌ارمین و به عنوان چهارمین پسر کی‌قباد آمده است: «چهارم کی‌ارمین بودیش نام» (1/ 242). در نسخۀ مسکو از آرمین نامی برده نمی‌شود و 4 پسر کی‌قباد عبارت‌اند از ک...
خورجین | مریم محمدتبار خورْجین، یا خرجین، کیسه‌ای دولنگه برای حمل و نگهداری اقلام مصرفی و وسیله‌ای پرکاربرد در جوامع عشایری، روستایی و کم‌وبیش شهری.
چنگ | حسین میثمی از سازهای زهی مطلق (نک‍ : درویشی، 1 / 28-45). در الواح سومری بین‌النهرین «قیش ضاق ـ سال» (GIS ZAG-SAL) به معنی ساز چوبی با زه کشیده (آل / AL) خطاب می‌شده (گالپین، 58)، و زه / پیت‌نویِ (Pitnu) این ساز از جنس روده بـوده است (همانجـا).
چاه | اصغر کریمی , محمد جعفری (قنواتی) چاه، گودالی نسبتاً عمیق و معمولاً استوانه‌ای‌شکل که انسان به‌منظور بهره‌برداریهای متنوع، آن را به‌طور عمودی بر پوستۀ زمین حفر می‌کند و یا بر اثر فعل‌و‌انفعالهای طبیعی در این پوسته به‌وجود می‌آید
پس قلعه | مسعود تاره پس‌قلعه \ pas-qalʾe\ ، روستایی از توابع بخش رودبار قصران شهرستان شمیران، واقع در شمال کلان‌شهر تهران.
تقابل | سیما نوربخش تَقابُل، اصطلاحی منطقی در دو حوزۀ تصورات و تصدیقات:
چوپانیان | علی اکبر دیانت خاندانی حکومتگر از قبایل مغول، منسوب به امیر‌چوپان، که در دستگاه ایلخانیان (ه‍ م) از گیخاتو، پنجمین ایلخان تا ابوسعید بهادرخان، نهمین و آخرین ایلخان بزرگ، صاحب مقام و شهرت بودند و پس از آن تا استیلای تیمور بر بخش بزرگی از قلمرو غربی مغول به استقلال فرمان می‌راندند.
خورموج | میترا آقامحمدحسنی , محمد حسن نیا مرکز شهرستان دشتی در استان بوشهر. این شهر در °28 و ´39 عرض شمالی، و °51 و ´22 طول شرقی، در ارتفاع 55 تا 60 متری از سطح دریا، و در حدود 80 کیلومتری جنوب خاوری بندر بوشهر جای دارد (پاپلی، 229؛ حمیدی، 290).
باغ | ناصر نوروز زاده چگینی , محمد جعفری (قنواتی) محوطه‌ای غالباً محصور، ساختۀ انسان با بهره‌گیری از گل و گیاه، درخت، آب و بناهای ویژه که بر قواعد هندسی و باورها مبتنی است.
ابوسلیمان سجستانی | شرف الدین خراسانی محمد بن طاهر بن بهرام سجستانی (سیستانی)، مشهور به منطقی، اندیشمند، فیلسوف و عقاید نگار سدۀ 4 ق / 10 م.
مفتح(شهید)، کانون فرهنگی-تربیتی | میلاد شعبانی کانونی واقع در خیابان شریعتی، پایین‌تر از حسینیۀ ارشاد.
حمید بن قحطبة بن شبیب طایی | زهیر صیامیان حُمَیْدِ بْنِ قُحْطَبَةِ بْنِ شَبیبِ طایی، از امیران بزرگ اوایل دورۀ عباسی در سدۀ 2 ق (؟- 159 ق/ 776 م). حُمَید به عنوان یکی از داعیان و سرداران عباسی در کنار پدرش قحطبه و برادرش حسن (گردیزی، 277- 278؛ صفدی، 13/ 121)، که جملگی در دورۀ نهضت پنهانی ضد اموی، عضو هستۀ نخستین هواداران دعوت عباسی در خراسان بودند، م...
اسرار مگو | محمد جعفری (قنواتی) اَسْرارِ مَگو، کتابی در 3 جلد، منسوب به مهدی سهیلی، شاعر و طنزپرداز معاصر. موضوع اصلی کتاب هزلیاتی دربارۀ مسائل جنسی است، اما در مواضع مختلف آن لطایف و افسانه‌های خنده‌آوری نیز وجود دارد.
ابوالعتاهیه | مهران ارزنده ابواسحاق اسماعیل بن قاسم بن سوید بن كیسان (130-211 ق / 748-826 م)،‌شاعر بزرگ عباسی.
سیاه کرک، بند | سیما صفری بخشی از صخره‌های سخت‌گذر درۀ درکه، واقع در 400 متری شمال اذغال‌چال.
اشنویه | مژگان نظامی نام بخش، دهستان و شهری در شهرستان نقده از استان آذربایجان غربی. این نام در منابع به شكلهای گوناگون آمده است : اُشْنُه (اصطخری، 182؛ ابن حوقل، 336؛ حسینی، 296؛ یاقوت، 1 / 284؛ ابن واصل، 4 / 202؛ بغدادی، 1 / 85)، اُسنه ( حدود العالم، 158؛ سهراب، 48)، اُشنو (جوینی، 2 / 160؛ ابوالحسن، 466)، اوشنی (اسكندربیك، 2 / ...
زری بافی | عارفه صابری افتخاری زَری‌بافی، گونه‌ای پارچه‌بافی با الیاف ابریشمی با روکش طلا یا نقره که در اصطلاح به این الیاف گلابتون می‌گویند. محصول زری‌بافی را زری، زربفت (روح‌فر، نگاهی بر ... ،40)، زربافته ( آنندراج، ذیل واژه)، یا زرتاری (نفیسی، علی‌اکبر، ذیل واژه) می‌نامند. فردوسی نیز در شاهنامه، از دیبای زربفت یاد می‌کند: چهل را ز دیبای...
سام نامه | بهمن دمشقی خیابانی منظومه‌ای پهلوانی به زبان فارسی از سراینده‌ای ناشناس، در بحر متقارب مقصور یا محذوف، بر وزن شاهنامۀ فردوسی، دربارۀ دلاوریهای سام و ماجراهای وی در راه رسیدن به «پریدخت»، دختر خاقان چین.
جعل | حسن سید عرب جَعْل، اصطلاحی فلسفی به معنای ابداع هویت و ذاتِ شیء به نحو خاص که همان وجود شیء است. جعل در لغت به معنای خلق و صنع و صیرورت، و در اصطلاح فیلسوفان به معنای ایجاد است.
جوزستان، مسجد جامع مهدیه | حسن موسوی زاده جوزستان، مسجد جامع مهدیه \ masjed(d-e) jāmeʾ-e mahdiy(yy)e-ye jowzestān\ ، مسجدی در محلۀ جوزستان (جوستان) شمیران، خیابان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید ولی‌الله رفیعی، بین بن‌بست ابرار و بن‌بست مسجد، واقع در منطقۀ 1 شهرداری تهران.
ابن سبعین | فتح الله مجتبایی اِبْنِ سَبْعين، ابومحمد قطب‌الدين عبدالحق بن ابراهيم بن محمد بن نصر بن سبعين مرسی رقوطی، عارف، زاهد و فيلسوف اندلسی. ولادت او را اغلب مؤلفان در 614 ق/ 1217 م نوشته‌اند (يونينی، 2/ 460؛ ابن كثير، 13/ 261؛ فاسی، 5/ 355) و چون زادگاه او رَقوطه، از نواحی مُرسيه بوده است، او را مرسی و رقوطی گفته‌اند (ابن تغری بردی...
ابن فقیه، ابوبکر | عنایت الله رضا ابوبكر احمد بن محمد بن اسحاق، معروف به ابن فقيه همدانی، جغرافی‌دان سدۀ 3ق.
آب، ماده | احمد پاکتچی آب، ماده‌ای مرکب از هیدروژن و اکسیژن با فرمول شیمیایی H2o که در شرایط عادی مایع، و خالصِ آن بی‌بو و بی‌مزه، و اندکِ آن بی‌رنگ است، ولی بسیارِ آن آبی به نظر می‌رسد. آب شامل این بخشها ست:
پهلوان | علی بلوکباشی عنوان مردان دلیر و توانا، سپاهیان جنگاور، یلان کشتی‌گیر و مردان اهل زور بازو. از دیرباز نام‌آورترین پهلوانِ پهلوانان و پرتوان‌ترین رزم‌آوران کارزار را با لقب «جهان‌پهلوان» یا «پهلوان‌جهان» می‌نامیده‌اند.
ابن ماهان، علی | عبدالکریم گلشنی علی بن عيسی بن ماهان (مق‍ 195ق / 811م)، از اميران و فرمانروايان نامدار دورۀ نخستين حكومت عباسيان كه مدتی از سوی هارون‌الرشيد حكومت ناحيۀ خراسان را در دست داشت.
ابن اثیر | محمدعلی لسانی فشارکی ضیاءالدین، ابوالفتح نصرالله بن ابی الكرم محمد شیبانی جَزَری (558-637ق / 1163- 1239م)، منسوب به جزیرۀ ابن عمر (ه‍ م).
یونجه زار، مزرعه | مزرعه‌ای واقع در فاصلۀ تقریبی 8کیلومتری شمال فرحزاد و در انتهای مسیر دره‌ای که رودخانۀ فصلی فرحزاد از آنجا آغاز می‌شود.
جحا | آذرتاش آذرنوش جُحا، شخصیت افسانه‌ای یا نیمه افسانه‌ای، و قهرمان انبوهی حکایت فکاهی مشهور در ادبیات عامیانۀ عربی (جحا/ جُحى)، ترکی (خوجه نصرالدین) و فارسی (ملانصرالدین) که بر ادبیات فولکلوریک بسیاری از دیگر ملتها اثر گذاشته است.
فرنی | فخری‌سادات حیدری فِرْنی، از خوراکهای سنتی، آیینی و دارویی در فرهنگ مردم.
تلو | ناصر پازوکی طرودی تلو \ telow\ ، روستایی شامل دو بخش تلو بالا و تلو پایین که به فاصلۀ اندکی از منتها‌الیه شمال شرقی تهران واقع‌اند. روستای تلـو پایین در شرق رودخانه و جادۀ تلو به لشکرک در ˚51 و ´37 طول شرقی، و ˚35 و ´46 عرض شمالی، در ارتفاع 700‘1 متری از سطح دریا واقع شده است.
استخاره | علی بلوکباشی اِسْتِخاره، از کهن‌ترین شیوه‌های مصلحت‌اندیشی و رهنمودجویی از خداوند در میان مردم. بیشتر مردم ایران گاهی استخاره را برابر فال (ه‍ م) و به معنی آن به‌کار می‌برند.
عین الدوله، عمارت | سیما طایفه خانۀ قاجاری واقع در اراضی مبارک‌آباد، در منطقۀ 4 شهرداری تهران.
جهانبگلو | اسماعیل شمس یا جهان‌بیگلو، نام یکی از طوایف کرد زبان در کردستان ترکیه و استانهای مازندران و گلستان در ایران.
چشتی، خواجه معین‌الدین | فاطمه لاجوردی خواجه معین‌الدین حسن محمد سجزی (537- رجب633 ق / 1142- مارس1236م)، صوفی بزرگ و عارف نامدار شبه‌قاره و بنیان‌گذار طریقۀ چشتیه در آنجا.
حجة الوداع | فرامرز حاج منوچهری حَجَّةُ الْوِداع، آخرين حج پيامبر اکرم (ص) در سال پايانی عمر خود که در سیرۀ نبوی از اهمیت ویژه برخوردار است.
جلایریان | حمید رضا کرمی پور یا ایلکانیان، سلسله‌ای از امیران قدرتمند اواخر عصر ایلخانان که از 740 تا 836 ق / 1239 تا 1433م بر عراقین و آذربایجان فرمان راندند. جلایریان اصلاً از طوایف همسایۀ مغولها بودند که طی یورشهایی یکی از اجداد چنگیزخان را به قتل رساندند و در قلمرو او به تاخت و تاز برخاستند.
آقکند | عباس سعیدی آقکند \āq-kand\، یا آتاکند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها ... ، 15 / 13) که آن را به‌صورت آغکند ( فرهنگ جغرافیایی ایران، 4 / 34) و اغکند (ترابی، 2 / 507) نیز می‌نویسند، یکی از شهرهای شهرستان میانه (آذربایجان شرقی) است ( نشریه ... ، 2) که با °37 و ´15 عرض شمالی و °48 و ´4 طول شرقی، در ارتفاع 690‘ 1‌متـری از سطـح در...
دریا | اصغر کریمی دَرْیا، مخزن طبیعی بزرگی از آب شور و تلخ که به اقیانوس راه دارد و در فرهنگ مردمانی که در کنار آن زندگی می‌کنند، دارای جایگاه خاصی است.
ابوهاشم، عبدالله | حسن انصاری عبدالله بن محمد بن علی بن ابی طالب (ع)، شخصیتی كه بنابر مشهور در پای‌گیری حركت سیاسی بنی عباس و در شكل‌گیری برخی احزاب و فرق شیعی نقش مهمی داشته است.
دلیله محتاله | پگاه خدیش دَلیلۀ مُحْتاله، عنوان داستانی با موضوع طراری و عیاری، و نیز نام قهرمان اصلی داستان. این نام را به شکلهای گوناگون آورده‌اند: دلۀ محتاله، دلیلۀ محتاله، دلۀ محتال، دلۀ مختال/ مختاله، و دلۀ مختار. کلمۀ دلّه به معنی مکر و حیله، عیار و ناراست و منافق، و زن حیله‌گر است ( آنندراج، لغت‌نامه ... ، ذیل واژه).
حکیم، مسجد | عباسعلی احمدی حَکیم، مَسْجِد، اثری از دورۀ صفوی در اصفهان که از نظر ساختار معماری، کتیبه‌های بنّایی و ویژگیهای دیگری از این دست، اهمیت دارد.
ابوالفتح گیلانی | یونس کرامتی مسیح‌الدین فرزند عبدالرزاق (954- 27رمضان997 ق / 1547-30 ژوئیۀ 1589 م)، پزشك و ادیب ایرانی كه پس از سفر به هند، به دربار جلال‌الدین اكبر، پادشاه گوركانی هند راه یافت و به مقام صدارت و امینی چند صوبۀ هند رسید.
افسانه های آذربایجان | محمد جعفری (قنواتی) اَفْسانه‌هایِ آذَرْبایْجان، مجموعه‌ای دو جلدی از 39 افسانۀ ایرانی که به کوشش صمد بهرنگی (1318-1347ش) و بهروز دهقانی در آذربایجان شرقی گردآوری و در سالهای 1344 و 1347ش منتشر شد.
اسم فامیل | نگار عظیمی پور اِسْمْ فامیل، از بازیهای فکری و گروهی رایج در بیشتر نقاط ایران. این بازی اغلب در جوامع شهری، بدون در نظر گرفتن گروه سنی و جنسی خاص، رواج دارد و افراد با سواد در آن شرکت می‌کنند.
افراسیاب | سعید عریان اَفْراسیاب، پادشاه توران‌زمین، و از شخصیتهای شاهنامۀ فردوسی. در منابع، نام او به‌صورتهای دیگری چون فراسیاک، فرنگرسین، فراسیاب، فراسیاف، فراسیاو، فراسیاپ، فراسیاون، فراسیافک، فراسیاوک، فراسیات، فرنکرسینا، و فرنک بن فیش نیز آمده است (یوستی، 103؛ بارتولمه، 986؛ ابوعلی مسکویه، 1/ 12، نیز حاشیۀ 7؛ بیرونی، 104؛ ثعا...
فرهنگ لغات عامیانه | حسن ذوالفقاری فَرْهَنْگِ لُغاتِ عامیانه، اثری از محمدعلی جمال‌زاده (1270-1376 ش / 1892-1997 م)، نویسندۀ معاصر ایرانی، دربارۀ واژه‌های زبان گفتاری.
حی بن یقظان | نصرالله پورجوادی حَیِّ بْنِ یَقْظان، عنوان یکی از داستانهای تمثیلی شیخ ـ الرئیس ابن‌سینا که در زمان کوتاه حبس در قلعۀ فرجان، نزدیک همدان به زبان عربی نوشت.

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام