مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

حمزة بن بیض | بابک فرزانه حَمْزَةِ بْنِ بیض، ابویزید، شاعر مشهور عصر اموی از قبیلۀ بنوحنیفه (شاخه‎ای از بکربن وائل) و از اهالی کوفه، و از همین‎رو، نسبت حنفی و کوفی یافته است.
اوراز، دره | مجید یاسینی اوراز، دره \ darre-ye orāz\ ، دره‌ای واقع در غرب درۀ اوسون میان یال اسپیدکمر و یال دیوارۀ اوسون. این دره به درازای حدود 300 متر از غرب به شرق کشیده شده و شیب آن به سمت درۀ اوسون است. این دره از غرب به گردنۀ اسپیدکمر در محل تلاقی آن با درۀ گداهک و از جنوب به درۀ اوسون در منطقۀ بالای لش‌ملک منتهی می‌شود.
الله بند کوچک، کوه | مجید یاسینی اللٰه‌بند کوچک،کوه\ kūh-e allāh-band-e kūčak\ ، یا صندوق‌چال، کوهی واقع در قسمت شمالی قلۀ قلعه‌دختر، در وسط خط‌الرأس جنوبی سی‌چال به قلعه‌دختر و غرب قلۀ استرچال. این کوه میان کوهنوردان و روستاییان بیشتر به نام الله‌بند مشهور است، و نام دیگر آن صندوق‌چال است. دره‌های مهمی چون ده‌تنگه در سمت شرق، و درۀ بسال‌دره...
اسیری تربتی | پیام شمس الدینی شاعر معاصر با شاه‌ طهماسب اول صفوی (سل‍ 930-984 ق / 1524-1576 م). نخستین‌بار صادقی افشار (ص 253-254) در مجمع الخواص، ضمن نقل یک بیت از اسیری تربتی، به زندگی درویشانۀ وی اشاره کرده است.
موعود، بوستان | شیوا جعفری یا بوستان اعرابی، بوستانی محلی در محلۀ اوین.
ابوخلیل قبانی |
اجازه اجتهاد |
تاراچند | لیلا رحیمی بهمنی تاراچَنْد (1267-1352ش / 1888-1973م)، محقق، فیلسوف، تاریخ‌دان، اسلام‌شناس، ایران‌شناس و دولتمرد برجستۀ هندی.
ثوری |
جوهری، عباس | محمد حسین احمدی عباس بن سعید (اوایل سدۀ 3ق / 9م، زنده در 214ق / 829 م)، ریاضـی‌دان، اختـرشناس، مترجم پهلوی به عربی در بغداد، از نخستین رصدگران، و آورندۀ کهن‌ترین برهانِ برجای مانده بر اصل توازی (ه‍ م) در دورۀ تمدن اسلامی.
ابن شاهویه | ابوالفتح حکیمیان ابوبکر محمد بن احمد بن علی بن شاهویه (د 362 ق / 973 م)، ریاضی‌دان و فقیه شافعی ایرانی. شاهویه یک نام ایرانی و مرکب از واژۀ «شاه» و پسوند «ویه» همچون سیبویه و امثال آن است (ابن‌خلکان، 4 / 211).
ارزن | عنایت الله رضا اَرْزَن‌، شهر و منطقه‌ای‌ باستانی‌ در شرق‌ شبه‌جزیرۀ آناتولی‌. این شهر میان‌ سِعِرْد (سُعُرت‌) در شرق‌ و میافارقین‌ (مارتیروپولیس) در غرب‌ آن‌ واقع‌ بوده‌ است‌ («دائرةالمعارف‌...»، XV/ 353؛ EI1; IA, IV/ 337).
ادیب کرمانی | نسترن ریحانی منفرد اَدیبِ کِرْمانی [adīb-e kermānī]، شیخ احمد(د 1329ق/ 1911م)، پسرملاحافظ عقیلی کرمانی، شاعر و ادیب دورۀ قاجاریه، متخلص به «دانش». با مطالعۀ آثار برجای مانده از ادیب، به‌ویژه دیوان فارسی اشعار او، می‌توان وی را در زمرۀ شاعران توانای عصر قاجار به‌شمار آورد. قصاید او حاکی از قوت بیان و تسلط وی بر واژگان فارسی و عر...
بابافرج تبریزی | مسعود جلالی مقدم بابا فَرَجِ تَبریزی (د 568ق/ 1173م)، فرزند بدل بن فرج، از صوفیان و مشایخ بزرگ سدۀ 6ق/ 12م. او را گَجیلی، منسوب به محلۀ گجیل تبریز که خانقاه و مقبره‌اش هم در آنجا بود، نیز خوانده‌اند. از احوال او اطلاع دقیقی در دست نیست. آنچه می‌دانیم، غالباً مبتنی بر گزارش ابن‌کربلایی در روضات‌الجنان است که پدرش خادم آستانۀ ب...
بحریه |
براثا | مریم صادقی بَراثا، يا بُراثا، محله و مسجد مقدس شيعيان در بغداد قديم، محلۀ براثا در بخش غربی بغداد، در منطقۀ كَرْخ و در جنوب محلۀ باب مُحوَّل واقع بوده است (‌ﻧﻜ : يعقوبی، 244؛ ابن حوقل، 1/ 241؛ ياقوت، بلدان، 1/ 532؛ ريحي، ذيل برث). براثا معرب واژۀ آرامی بَرَيثا به معنای «بيرونی» است (‌ﻧﻜ : فرنكل، مقدمه، 20؛ لسترنج، 156، ...
برج |
کوزه | یدالله غلامی مایانی , مریم سامعی کوزه، ظرفی از گل پخته دارای شکم و گردن کوتاهِ منتهی به دهانۀ تنگ با دسته‌ای گرد.
فرهنگ واژه های عامیانه | حسن ذوالفقاری فَرْهَنْگِ واژه‌هایِ عامیانه، واژه‌نامه‌ای کوچک از مصطلحات زبان گفتاری دورۀ قاجار، نوشتۀ رضا حکیم خراسانی، که جزو نخستین آثار مدون در این زمینه است.
دوزخ |
دارمی، ابومحمد عبدالله | فرامرز حاج منوچهری ابومحمد عبدالله بن عبدالرحمان تمیمی سمرقندی (181-255 ق / 797- 869 م)، محدث و فقیه ماوراءالنهر و صاحب سنن، یکی از جوامع مهم حدیثی نزد اهل سنت. دارمی نسبت ولاء به بنی دارم بن مالک داشته، و خاستگاه وی سمرقند بوده است (سمعانی، 2 / 441؛ ذهبی، سیر ... ، 12 / 224). آن‌‌گونه که از او نقل شده، در سال وفات ابن‌مبارک، ع...
آفازی |
اسهال خونی | بخش علوم پزشکی \eshāl-e xūnī\، اختلالی عفونی که ویژگی آن التهاب روده، درد شکمی و زورپیچ، و اسهال (ه‍ م) با مدفوعی غالباً دارای خون و بلغم است.
تعزیه نامه |
تطهیر |
اشپمان | بخش علوم پزشکی \ešpemān\، هانس (1869- 1941م / 1248- 1320 ش)، رویان‌شناس (جنین‌شناس) آلمانی، برندۀ «جایزۀ نوبل در پزشکی یا فیزیولوژی» در 1935 م، برای کشف آنچه امروزه القاء رویانی می‌نامیم.
ارغنون | تقی بینش اَرْغَنون [arqanūn]، یا اُرْغَنون، ساز باستانی و آرمانیِ دنیای قدیم. اگرچه داستانهای اساطیری غربی مربوط به پیشینۀ سازهای دهنی یا آوندی حکایت از غربی بودن این ساز دارد و ابن‌خردادبه و خوارزمی به یونانی و رومی بودن آن تصریح کرده‌اند، اما مدارک باستان‌شناختی وجود و کاربرد گونه‌هایی از ارغنون را در ایران‌باستان ت...
بحرانی | مهدی مطیع بَحْرانی، هاشم ‌بن ‌سلیمان ‌بن ‌اسماعیل حسینی توبلی (د 1107ق/ 1695م)، محدث ومفسر امامی. او از نوادگان سیدمرتضى علم‌الهدى است و نسبش به واسطۀ وی به امام موسی بن جعفر(ع) می‌رسد (افندی، 5/ 298). بحرانی در خانواده‌ای روحانی در کَتکان از قرای توبلى، حاکم‌نشین آن روز بحرین، چشم به جهان گشود (بحرانی، یوسف، 63). ولاد...
اختلاف الفقها | بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث اِخْتِلافُ الْفُقَها، عنوان‌ شاخه‌ای از علم‌ فقه‌ كه‌ در آن‌ به‌ مقایسۀ آراء فقیهان‌ پرداخته‌ می‌شود. در سخن‌ از پیشینۀ اختلاف‌ الفقها، باید سرآغاز آن‌ را با پیدایش‌ رأی و نظر در فقه‌ همزمان‌ دانست‌. برپایۀ اشارات‌ موجود در منابع‌، پاره‌ای از موضوعات‌ فقهی وجود داشته‌ كه‌ میان‌ صحابه‌ مورد بحث‌ و اختلاف‌ نظر ...
اصطفن انطاکی | یونس کرامتی مترجم پیزایی آثار طبی و فلسفی از عربی به لاتین در نیمۀ نخست سدۀ 6 ق / 12 م. وی مترجم كامل الصناعة الطبیه یا كتاب الملكی علی بن عباس مجوسی اهوازی، و نخستین كسی است كه متوجه انتحالهای قسطنطین افریقی شد. انتساب او به انطاكیه به سبب فعالیتش در این شهر است. این مترجم در منابع غربی اعم از قدیم و جدید گه‌گاه استفان ...
ابن صاحب الصلاه | محمد هدایی ابومروان یا ابو‌محمد عبدالملک بن محمد بن احمد باجی اشبیلی، مورخ و دیوانسالار اندلسی (د بعد از 594 ق / 1198 م).
ابن سراقه | حسن یوسفی اشکوری اِبْنِ سُراقه، ابوالحسن محمد بن يحيی عامری بصری (د ح 410 ق/ 1019 م)، محدث، فقيه و رجالی شافعی. از زندگی وی اطلاعی در دست نيست. همين اندازه می‌دانيم كه در فقه شافعی و حديث بسيار توانا بوده و در اين ميان به حديث دلبستگی وافر داشته و به قصد فراگيری حديث به فارس، اصفهان، دينور و اهواز مسافرت كرده و مدتی نيز درآمِ...
جندی |
ابن مستوفی اربلی | ابوالحسن دیانت ابوالبركات شرف الدين مبارك بن احمد بن مبارك بن موهوب بن غنيمة بن غالب لخمی اربلی (564-637ق / 1169- 1239م)، مورخ، اديب، شاعر، آشنا به علم حديث و متبحر در فن استيفا.
ابن مسیحی | شهناز رازپوش شهرت چند تن از پزشكان و دانشمندان مسيحی عراق كه در سده‌های 6 و 7ق / 12 و 13م در بغداد می‌زيسته‌اند. از زندگی آنان آگاهی دقيقی در دست نيست، ليكن می‌دانيم كه دو تن از آنان از پزشكان دربار الناصرلدين الله عباسی (حك‍ 575-622ق / 1180-1125م) بوده‌اند (ابن عبری، 238).
تسکین | پریسا سنجابی نام یا تخلص چند تن از شاعران و ادیبان پارسی‌گوی در شبه قارۀ هند، درسده‌های 11-13ق/ 17-19م:
تقی الدین کاشی | لیلا پژوهنده محمد، فرزند شرف‌الدین ‌علی ‌حسینی ‌‌کاشانی معروف به «میر تذکره» و متخلص به «ذکری»، شاعر و ادیب دورۀ صفوی و مؤلف یکی از تذکره‌های مهم شاعران پارسی‌گوی. استوری برپایۀ گزارش خودِ تقی‌الدین در ذیل خلاصة‌الاشعار مورخ 993ق/ 1585م تولد او را حدود سال 943ق/ 1536م تخمین زده است (I(2)/ 803)، در حالی‌که بیشتر منابع بدون...
پیامی مروی | ملیحه مهدوی
احمد بن اسد بن سامان خدات | صادق سجادی (د 250 ق / 864 م)، امیر فرغانه و سمرقند و سر سلسلۀ سامانیان.
حافظ |
ایمن بن خریم | رضوان مساح اَيْمَنِ بْنِ خُرَيْم، بن فاتِك اسدی (د 86 ق/ 705 م)، شاعر عصر اموی. پدرش از جنگجويان بدر و راويان حديث بود (ابن قتيبه، الشعر ... ، 345). ايمن در شام زاده شد و گويند به روز فتح مكه (8ق) جوانی نورس بود (ابن عبدالبر، 1/ 129؛ ابن قدامه، 516؛ ابن اثير، 1/ 160؛ سيوطی، 1/ 171؛ ابن عساكر، 3/ 187).
اطلس، هتل | سارا طباطبایی اطلس، هتل \hotel(l-e) atlas\، هتلی دوستاره واقع در خیابان طالقانی، چهار‌راه طالقانی.
عقائد النساء | لیلا مرادی عَقائِدُ النِّساء، یا کلثوم‌ننه، رساله‌ای انتقادی به‌طنز با استناد به فرهنگ مردم، نوشتۀ محمد بن حسین خوانساری (د 1125 ق / 1713 م)، مشهور به آقاجمال خوانساری.
دانشمند، بنی | علی اکبر دیانت (دانشمندیه / دانشمندیان)، خاندانی ترکمن که از نیمۀ دوم سدۀ 5 ق / 11 م، نزدیک یک قرن (463-574 ق / 1071- 1178 م) بر بخشی از آناتولی میانی، شامل شهرهای سیواس، توقات، آماسیه، قیصریه و ملاطیه، فرمان راندند.
ارسلان شاه | ابوالفضل خطیبی اَرْسَلانْ شاه [arsalān šāh]، ابوالمظفر رکن‌الدین (528-571ق/ 1134-1175م)، فرزند طغرل دوم، از آخرین سلاطین سلجوقی در عراق عجم و آذربایجان.
حماسی، ادبیات* |
حلف الفضول | سید محمد سیدی حِلْفُ‌الْفُضول، عنوان یکی از پیمانهایی که پیش از اسلام میان چند قبیلۀ قریش در مکه بسته شد و پیامبر(ص) نیز در آن شرکت داشت. این پیمان برای پشتیبانی از ستمدیدگان پدید آمد و نویسندگان کتابهای سیره و تاریخ آن را در شمار رویدادهای مهم روزگار جوانی پیامبر(ص)، و از شریف‌ترین پیمانهای عرب پیش از اسلام دانسته‌اند (نک...
آزادور |
استیر | سعید عریان اِستیر \ estir\ ، یا سِتیر، اِستار، استاتر، استَتر، سیر ( لغت‌نامه...، ذیل استار، استیر، ستیر؛ برهان...، ذیل ستیر؛ لغت فرس، ذیل ستیر؛ امام شوشتری، 19-20؛ جوالیقی، 42-43؛ هینتس، 23؛ خوارزمی، 14-15؛ مکنزی، ذیل stēr)، واحد وزن، از صورت یونانی استاتِر («فرهنگ...»، ذیل stater)؛ وزنی برابر با ½4 مثقال یا 5/ 2 6 دره...
اندار، مزرعه | ناصر پازوکی طرودی اندار، مزرعه \ mazraʾe-ye endār\ ، نام زمینهایی حاصلخیز در فاصلۀ تقریبی 000‘6 متری شمال روستای برگ جهان. این زمینها در °51 و ´5/ 43 طول شرقی، و °35 و ´52 عرض شمالی و در ارتفاع متوسط 000‘ 3 متری از سطح دریا واقع است. این مزرعه دارای شیب نسبتاً ملایم و تپه‌ماهورهای متعددی است که قابلیت بسیار خوبی برای کشت دیم د...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام