اخبار

هو قربان خاک پای همایونت شوم در عریضه اول ،جسارت به عرض کردم،که غرض از این عرض زحمت به وجود مبارک نیست، وا لله اگر می دانستم باعث زحمت است جسارت نمی‌کردم. حالا هم باز عرض می کنم که مقصودی از این عرضها ندارم، زیرا که این غلام زحمت و ناراحتی شب و روز را بر خود قرار دادم که شما اظهار راحتی و خوشوقتی بفرمایید، آن هم که نشود،وای بر حال این غلام.

مجموعه ارزشمندی از اسناد مربوط به «میرزا تقی خان فراهانی» معروف به امیرکبیر، در مرکز اسناد آستان قدس رضوی نگه‌داری می‌شود که از این مجموعه تعداد چهار برگ سند معتبر با مهر و دستخط وی است.

مردی با ردای بلند مملو از سروهای خمیده، کج کلاله، با طوماری در دست و کلاهی بر سر، به دوردست می‌نگرد. او را یکی از مهم‌ترین دیوانسالاران تاریخ قاجار می‌دانند: مردی از روستای هزاوه از قرای بلوک فراهان، فرزند امیرکربلایی محمدقربان که ابتدا آشپز دربار و بعد‌تر ناظر آشپزخانه و در پیری قاپوچی قائم مقام ثانی شد و راه را برای ورود پسرش به دستگاه دیوانی گشود.

میـــرزا محمدتقـــــی فراهانی کـــــه با نام امیرکبیر بهتر شناخته می‌شود، اولیـــــن و یکی از شایسته‌ترین صدراعظــــــــم‌های ناصرالدین‌شــــاه بوده است. او وزارت را در اکتبر 1848 با به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه به عهده گرفت و تا موقع عزلش یعنی سه سال بعد (نوامبر 1851) خود را در این مسند نگه داشت. او بلافاصله پس از اخراجش تبعید شد و در ژانویه 1852 به دست گماشتگان دربار به قتل رسید.

مدیرعامل موسسه انتشارات امیرکبیر می‌گوید اعتماد مخاطبان و نخبگان فرهنگی کشور به این بنگاه بزرگ نشر از دست رفته و نیازمند بازسازی دوباره است.

در موضوع روابط امیر کبیر با رجال زمان خودش مطلب زیادی نمیتوان گفت زیرابا وجود تحقیقاتی که درباره این مرد بزرگ شده است هنوز مسائل بسیاری از جمله زندگانی خصوصی او پیش ازرسیدن به صدرات مجهول است .

در مقالۀ پیش رو، برای بررسی استدلال های مخالفان اصلاحات در بازة زمانی 1267-1264 ق یعنی اصلاحات میرزا تقی خان امیرکبیر، با بهره گیری از رویکردِ انتخاب عقلانی به مثابۀ یکی از نظریه های عمومی جامعه شناسی تاریخی، به روایت علّی استدلال های مخالفان در قالبِ چهار گروهِ روحانیان، درباریان، دیوانیان و زنان حرم سرا پرداخته ایم.

کتاب «امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار» تالیف آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام یکی از قدیمی‌ترین آثار این سیاستمدار ایرانی است که برای نخستین‌بار در سال 1346 از سوی انتشارات امیرکبیر و در زیر فشار شدید ساواک منتشر شد. مقارن با سال روز شهادت امیرکبیر ، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی درگذشت؛ این گزارش مروری بر دیدگاه های وی درباره امیرکبیر است.

«چاکر آستان ملائک پاسبان، فدوی خاص دولت ابد مدت، حاج علی خان پیشخدمت خاصه، فراشباشی دربار سپهر اقتدار مامور است که به فین کاشان رفته، میرزا تقی خان فراهانی را راحت نماید و در انجام این ماموریت بین الاقران مفتخر و به مراحم خسروانی مستظهر بوده باشد.» نوشته‌اند که ناصرالدین شاه در حالت مستی حکم قتل صدراعظم سابق و پر قدرت خویش را چنین صادر کرد اما هر چه بود در روز 20 دی 1230 میرزا تقی خان فراهانی مشهور به امیرکبیر در حمام فین کاشان کشته شد. از قضا ماجرای این آشپززاده آستان قائم مقام فراهانی باید به ماجرایی با پایان بهتری تبدیل می‌شد.

امیرکبیر صدراعظم کاردان ایران در دوره ناصرالدین‌شاه، قهرمان مبارزه با استعمار، استبداد و نیز اصلاحگر امور سیاسی و دینی بود. وی با ورود به دستگاه دربار، به امور مهمی چون تثبیت قدرت مرکزی از طریق برخورد با عوامل تهدید کننده داخلی و خارجی پرداخت.