مترجم هرمزگانی منشور کوروش و کتیبه های تخت جمشید درگذشت

1404/12/6 ۱۳:۵۸

«پروفسور عبدالمجید ارفعی»، پژوهشگر برجسته هرمزگان و متخصص زبان های باستانی اکدی و ایلامی و از مهم ترین کتیبه خوانان تخت جمشید و دیگر بناهای باستانی ایران در سن ۸۶ سالگی بدرود حیات گفت.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی روز چهارشنبه با تایید این خبر، «پروفسور عبدالمجید ارفعی» را یک سرمایه ملی و معنوی برای ایرانیان دانسته و این ضایعه را تسلیت گفت.

فرخنده جلالی افزود: جزییات درباره زمان و مکان مراسم تشییع و خاکسپاری این پژوهشگر هرمزگانی به زودی اعلام می شود.

زنده یاد پروفسور ارفعی از آخرین بازماندگان مترجم خط میخی ایلامی در جهان و از مهم‌ترین کتیبه‌خوانان ایرانی است و برخی از لوح‌های گلی تخت جمشید با تلاش وی ترجمه شده‌است.

وی از دانش وسیعی دربارهٔ تاریخ و فرهنگ بین‌النهرین باستان برخوردار بود و نخستین مترجم استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی بابلی‌نو به فارسی محسوب می شود.

زندگینامه استاد ارفعی

استاد ارفعی در سال ۱۳۹۴ جایزه سرو ایرانی، در زمینهٔ میراث فرهنگی را به عنوان یک عمر کوشش فرهنگی دریافت کرد و در پنجمین مراسم "تماشای خورشید" که توسط کمیسیون ملی یونسکو ایران، با مشارکت موزه ملی ایران در خردادماه ۱۴۰۱ برگزار شد، نشان خورشید یونسکو به همراه نشان ایکوم (کمیته موزه ها در ایران) به وی اهدا شد .

عبدالمجید ارفعی در شهریور ۱۳۱۸ در «گنوی» بندرعباس به دنیا آمد و دوران دبستان را در مدارس بندرعباس و یزد به اتمام رساند و در سال ۱۳۲۸ به همراه خانواده به تهران رفت و در مدرسه منوچهری و البرز به تحصیل پرداخت و با بهرام بیضایی هم‌درس شد .

پس از پایان دوره دبیرستان و تا پیش از ورود به دانشگاه در سال‌های ۱۳۳۲ در کتابخانه ملی با نوشته‌های ابراهیم پورداوود آشنا شد، در همان زمان از استاد متینی معلم ادبیاتش، الفبای فارسی باستان را آموخت و در همان سال ها زبان پهلوی را نیز از روی کتاب کارنامه اردشیر بابکان محمدجواد مشکور آموخت ضمن آنکه برای آموزش زبان اوستایی گاتهای، پورداوود را سرمشق قرار داد و آن را نیز آموخت.

پس از اخذ دانشنامه لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، در مهرماه سال ۱۳۴۴ به آمریکا رفت، بنا بر پیشنهاد و توصیه پرویز ناتل خانلری و استقبال استاد پور داوود ۲ سال به آموزش مقدمات اکدی پرداخت و پس از آن به مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو رفت و تا هشت سال زیر نظر ریچارد هلک، از مشهورترین استادان خط و زبان ایلامی، به یادگیری زبان ایلامی و اکدی مشغول شد و در همان زمان با گل‌نوشته‌های ایلامی و کتیبه‌های تخت جمشید که به امانت نزد دانشگاه شیکاگو بود و ریچارد هلک در حال بررسی، خواندن و ترجمه آنها بوده‌است، آشنا شد.

هلک در آن دوران هر شب چند کتیبه خوانده شده را به زنده یاد ارفعی می‌داد تا او از روی متن ترجمه‌شده، کتیبه‌ها را بخواند.

پس از مدتی هلک کتیبه‌های خوانده نشده را هم به ارفعی می‌داد که این تجربه بعدها به ارفعی در نوشتن کتاب «گل‌نوشته‌های باروی تخت جمشید» کمک کرد و می توان گفت که عبدالمجید ارفعی اولین ایرانی است که در این رشته تحصیل کرد .

ارفعی در تیرماه ۱۳۵۳ خورشیدی از رساله دکترای خود با عنوان «زمینه‌های جغرافیایی فارس بر اساس گل‌نوشته‌های تخت جمشید» دفاع کرد و با مدرک دکترا به تهران بازگشت و سپس نزد پرویز ناتل خانلری رفت و در فرهنگستان ادب و هنر ایران به همکاری پرداخت.

فعالیت ها و پژوهش ها

نتیجه همکاری عبدالمجید ارفعی با خانلری در بین سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ خورشیدی، گردآوری گنجینه ای از مجلات، مقالات و کتاب‌های گوناگون دربارهٔ تاریخ ایران و جهان و گل‌نوشته‌ها و خط‌های خوانده‌شده‌است که در پژوهشکده علوم انسانی نگهداری می‌شود.

تالار کتیبه‌ها در موزه ملی ایران بین سالهای ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ توسط او و شاهرخ رزمجو ساخته و آماده شد. گفته می‌شود او و دانشجویانش حتی قفسه‌های این تالار را خودشان نصب کردند.

چون خرید کتاب در آن زمان دشوار بود و این تالار نیز کتابی در اختیار نداشت، برای تأمین کتاب، پروفسور ارفعی به پژوهشکده علوم انسانی مراجعه کرد تا از کتابهایی را که ۲۰ سال پیش خودش سفارش داده بود، فتوکپی تهیه کند

بسیاری از لوح‌های گلی تخت جمشید و متن‌های حقوقی بین‌النهرین از روی کتیبه‌های تاریخی با تلاش ارفعی ترجمه شده‌است، این الواح شهرتی جهانی دارد و به شناخت اوضاع اقتصادی و اجتماعی ایران عصر هخامنشیان کمک زیادی کرده‌است.

عبدالمجید ارفعی همچنین سابقه همکاری با بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد و بنیاد پژوهشی شوش را در کارنامه خود دارد و همکاری او با بنیاد پژوهشی پارسه پاسارگاد، منجر به خوانده شدن کتیبه‌های خزانه تخت‌جمشید شد که در موزه همان‌جا نگهداری می‌شد

او نخستین ترجمه فارسی فرمان کوروش بزرگ (منشور کورش) را از روی مولاژی از اصل منشور، همراه با نسخه‌برداری جدید انجام داد.

گل‌نبشته‌ های باروی تخت جمشید

کتاب گل‌نبشته‌های باروی تخت‌جمشید پژوهشی است که بر روی ۱۵۰ گل‌نبشته‌ای که مؤسسه شرقی دانشگاه شیکاگو در سال ۱۳۲۷ خورشیدی به ایران پس فرستاد انجام گرفت.

علاوه بر این مقدار تعدادی از گل نبشته‌هایی که در بخش تاریخی موزه ملی ایران نگاهداری می‌شوند و گل‌نبشته منفرد دیگری از باروی تخت جمشید برای نخستین بار بازخوانی و به همراه تصاویرشان منتشر شدند.

این گل‌نبشته‌ها اسناد اداری و مالی هستند که بین سال‌های سیزدهم (۵۰۹ پ. م) تا بیست و هشتم (۴۹۴ پ. م) پادشاهی داریوش، که در آن‌ها به حمل و نقل کالا، دریافت، جابه‌جایی، ذخیره و پرداخت کالا در ازای حقوق کارگزاران، مسافران و کارگران دولتی در ایالت پارس اشاره شده‌ است.

این کتاب در هشتمین دوره جایزه کتاب فصل ویژه آثار منتشره در زمستان سال ۱۳۸۷ در حوزه زبان و در بخش زبان‌های باستانی به عنوان کتاب برتر شناخته‌ شد.

آثار زنده یاد ارفعی

کتاب های فرمان کوروش بزرگ، گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید، ترجمه متن‌های حقوقی بین‌النهرین از روی کتیبه‌ها برخی از آثار شاخص وی هستند.

منبع: ایرنا