شكوه و جلال همبستگی / كامران فانی

1397/7/10 ۰۹:۲۸

آقای شایگان به ذات هندشناس است. در زمینه هند دكتری گرفته، رساله دكترای ایشان كه معرفی خواهم كرد در زمینه هندشناسی است و در واقع به یك معنی دكتر شایگان را باید هندشناسی بزرگ دانست. در حقیقت آنقدر كه راجع به آثاری می‎نویسند كه ایشان در آنها بیشتر به معضل جهانی و به خصوص جهان شرق و جهان اسلام و مساله سنت و مساله تجدد و مدرنیته می‎پردازند، به هندشناسی ایشان كمتر توجه نشان می‎دهند.

نگاهی به كارنامه هندشناسی داریوش شایگان

آقای شایگان به ذات هندشناس است. در زمینه هند دكتری گرفته، رساله دكترای ایشان كه معرفی خواهم كرد در زمینه هندشناسی است و در واقع به یك معنی دكتر شایگان را باید هندشناسی بزرگ دانست. در حقیقت آنقدر كه راجع به آثاری می‎نویسند كه ایشان در آنها بیشتر به معضل جهانی و به خصوص جهان شرق و جهان اسلام و مساله سنت و مساله تجدد و مدرنیته می‎پردازند، به هندشناسی ایشان كمتر توجه نشان می‎دهند. دكتر شایگان همواره شیفته هند بودند، به خصوص از آیین بودیسم همواره به نحوی مهرآمیز صحبت می‏‎كنند كه واقعا آدم تحت تاثیر قرار می‎گیرد. دكتر شایگان یكی از مهم‎ترین كتاب‎ها را به زبان فارسی راجع به هند نوشته‎اند و آن هم كتاب «ادیان و مكتب‎های فلسفی هند است.» این كتاب كه نزدیك به ۵۰ سال پیش چاپ شده است، حدود ۱۰۰۰ صفحه است و فلسفه هندی را از وداها، یعنی در واقع از هزاره دوم قبل از میلاد تا اواخر قرن چهاردهم و پانزدهم دربرمی‎گیرد؛ كتابی كه همیشه مورد استقبال خوانندگان ایرانی بوده. این كتاب در واقع كتابی درسی است، ولی همین كتاب جدی، با این طول و تفصیل بیش از ده بار چاپ شده و نشان می‎دهد كه این كتاب با اقبال عامه مواجه است و مردم ایران چقدر علاقه‌مند هستند كه با تفكر و اندیشه‎های فلسفی و دینی هند آشنا شوند و این كتاب طی این مدت همچنان محبوبیت خود را حفظ كرده و از دست نداده است.

كتاب دوم ایشان راجع به هندشناسی است كه رساله دكترای ایشان بود از دانشگاه سوربن. كتابی است با عنوان «آیین هند و عرفان اسلامی» این كتاب طرح مفصل و تفصیلی است درباره كتاب معروف داراشكوه، ولیعهد ناكام سلسله تیموریان یا مغولان هند كه به دست برادر قشری مذهبش كشته شد. خیلی‎ها معتقدند كه اگر داراشكوه می‎ماند و به جای اورنگ زیب به تخت سلطنت می‎نشست شاید دنیای دیگری داشتیم. در این كتاب دكتر شایگان «رساله مجمع‎البحرین» داراشكوه را كه هدفش وفاق بین عرفان هندی و عرفان اسلامی است و در آن داراشكوه كوشش كرده كه این دو را به هم نزدیك كند و بگوید كه بین نگاه اسلامی و نگاه هندی به جهان نزدیكی وجود دارد و در واقع یك ریشه دارد و از ظواهر كه بگذریم، از یك گوهر واحد هستند را مفصلا بحث كرده. دكتر شایگان متن رساله را چاپ كردند و نزدیك به ۵۰۰ صفحه توضیحات دادند؛ راجع به اصطلاحات مهم فلسفی، چه فلسفه هند و چه عرفان نظری ایران. جالب توجه این است كه این كتاب تخصصی و فنی و مشكل طی چند سال اخیر به چاپ چهارم و پنجم رسیده. خیلی مهم است كه كتابی كه تخصصی هست و كسی لااقل باید زمینه‎های خوبی نسبت به عرفان هندی و عرفان نظری ایران اسلامی داشته باشد اینقدر مورد توجه قرار گرفته است. كتاب‎های دكتر شایگان اصولا این طور است و حتی موضوعاتی به این پیچیدگی و شاید تا حد زیادی دور از ذهن را مخاطب جدید می‎آفریند. دو قوم ایرانی و هندی در هزاره سوم قبل از میلاد حدود پنج هزار سال پیش از نقطه نامعلومی در شمال اوراسیا به طرف جنوب آمدند. در نیمه راه از هم جدا شدند. یكی به طرف شرق رفت و یكی به طرف غرب. ولی این پیوند چند هزار ساله تا به امروز بین این دو قوم هند و اروپایی، هند و ایرانی یا آریایی همواره حفظ شده است.

منبع: روزنامه اعتماد