درگذشت"دنیس دیدِرو" مؤلف اولین دایرةالمعارف جهان (1784م)

 

دنیس دیدِرو فیلسوف و دانشمند فرانسوی در 20 فوریه سال 1713 در شهر لانگِر فرانسه به دنیا آمد. وی بی‏آنكه تحصیلاتی در رشته مشخصی داشته باشد، بر اثر همت و پشتكار خود، به زبان‏های لاتین، انگلیسی، ایتالیایى و علم ریاضیات تسلط یافت و در فلسفه، هنر و ادبیاتْ صاحب نظر گردید. وی در قوت بیان وسرعت انتقال و درك مسائل مشكل و دریافتن مطالب تازه، كمتر نظیر داشت و از جوانی با پژوهش و تحقیق آشنایى یافت. دیدرو در جوانی به جرم نگارش مقالاتی درباره تكامل، كه حدود یك قرن بعد توسط چارلز داروین، طبیعی‏دان انگلیسی كامل و اثبات شد، محكوم به زندان گردید و پس از آزادی از حبس، تصمیم گرفت با همكاری عده ‏ای از نویسندگان فرانسوی، دایرةالمعارفی را بنگارد. غرض او و سایر نویسندگان این كتاب، بیش از همه، آشنا كردن عامه به معارف عمومی و تربیت افكار و اذهان ایشان بود. هرچند دیدرو در مسائل مذهبی، از عقاید عامه تجاوز نمی‏ كرد، لیكن در تقریر مسائل علمی و اجتماعی، مقالات را طوری ترتیب می‏ داد كه راه بحث و نظر بر عموم خوانندگان در خصوص اوضاع زمان باز باشد و اساس تقلید كوركورانه، تزلزل پذیرد. به منظور آن‏كه دایرةالمعارف مزبور شامل مطالب واقعی با جنبه‏های متعدد باشد، قسمت‏های عمده‏ای از اندیشه‏های فلسفی كه مخالف رهبران كلیسا بود در آن چاپ شد كه پس از انتشار جلد اول آن، چاپ مجدد و ادامه كار آن ممنوع گردید. با این حالْ دیدِرو با سختی و زحمت و به تنهایى به مدت بیست سال به تكمیل این دایرةالمعارف پرداخت و آن را به طور پنهانی چاپ و منتشر ساخت. دایرةالمعارف دیدرو به عنوان اولین دایرةالمعارف جهان، آكنده از آزادی خواهی و مخالفت با زیاده ‏روی‏های مقامات كلیسا، دستگاه قضایى و حكومت وقت بود و نوید استقلال، آزادی، مشروطیت و حقوق می ‏داد. انتشار دایرةالمعارف دیدرو در ایجاد افكار آزادی خواهانه نقشی اساسی و ارزش‏مند ایفا كرد، به طوری كه آن را از علل بروز انقلاب كبیر فرانسه در سال 1789م دانسته ‏اند. اما دنیس دیدرو پنج سال قبل از بُروز انقلاب، در 25 اكتبر 1784م در 71 سالگی درگذشت. دیدرو در تفكرات فلسفی خود، بیشتر از نظریات شكاكانه در باب حیات پیروی می‏ كرد نه عقاید جزمی. وی بر این عقیده بود كه هیچ چیز را برای همیشه نمی ‏توان حقیقت مطلق انگاشت. دنیا دائماً در حال تغییر است و دریچه ذهن ما باید به روی همه وجوه مختلف این تغییرات باز باشد. پس باید پای‏بند عقل و استدلال نشد و در مورد ایمان خویش نیز به احتیاط عمل كرد. دنیس دیدِرو به سبب قدرت خلاقه شگرف و اندیشه‏ های بدیع و افكار علمی و فلسفی تازه و نو، یكی از نوابغ عالم ادب به شمار می‏رود. وی هم‏چنین پدید آورنده نقد هنری است.

منبع: راسخون