وداع شکوهمند با زنده یاد دکتر آذرتاش آذرنوش

1400/7/19 ۱۴:۳۲

وداع شکوهمند با زنده یاد دکتر آذرتاش آذرنوش

مراسم تشییع پیکر و وداع با دکتر آذرتاش آذرنوش صبح امروز (دوشنبه ۱۹ مهر) با سخنرانی کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، دکتر ژاله آموزگار ، دکتر احمد پاکتچی و رضوان مساح، در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

دبا: مراسم تشییع پیکر و وداع با دکتر آذرتاش آذرنوش صبح امروز (دوشنبه ۱۹ مهر) با سخنرانی کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، دکتر ژاله آموزگار ، دکتر احمد پاکتچی و رضوان مساح، در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

اشرف بروجردی،حجت الاسلام محمود دعایی، محمدحسن سمسار، علی‌اشرف صادقی، محمدجواد حق‌شناس، علی آل داوود، علی بهرامیان، علی میرانصاری، عنایت‌الله مجیدی  و علی همدانی از حاضران در مراسم تشییع پیکراستاد دکتر آذرتاش آذرنوش بودند.

آذرتاش آذرنوش با آثارش جاودانه خواهد ماند

 در ابتدای مراسم کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، در سخنانی گفت: امروز روز تودیع از بزرگمردی است که از سال ۱۳۶۴ به کاروان دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیوست و مستمرا در در مرکز حضور یافت. دکتر آذرتاش آذرنوش از مشایخ  و اصحاب قدیمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود. اگر افرادی مانند او نبودند، هرگز این مرکز  به اهداف خود نمی‌رسید.  او از مشایخ و اصحاب قدیمی مرکز دائرةالمعارف اسلامی و ۳۶ سال همراه ما و جزء اولی‌ها بود. در مدت حضور خود، آثاری پدید آورد که هر یک برگ زرینی بود و غیر ممکن است دیگر بتوانیم همسنگ ایشان را بیابیم.

رئیس دائرةالمعارف بزرگ اسلامی افزود: هنگامی که خبر درگذشت ایشان  را که شنیدم،طبیعی است که به شدت متأثر بودم و فقدانش برایم سخت بود، در عین حال صرف نظر از عواطف ناشی از دوستی بلند مدت با ایشان، فکر کردم حال چه کنیم و چه کسی می تواند جانشین او باشد. ما تازه در نیمه راه هستیم. بزرگان زیادی از این‌جا رفتند، ایرج افشار، زرین‌کوب، زریاب خویی، احمد تفضلی و عنایت الله رضا، محمدحسن گنجی، داریوش شایگان و ... بزرگانی که چهره های بین المللی بودند وفراتر از دایره ملی ما شهرت علمی داشتند. آن‌ها به این‌جا آمدند و این حرکت بزرگ فرهنگی  را حمایت کردند. به وسیله همین آقایان بود که ما توانستیم مرکز دائرةالمعارف را به این‌جا برسانیم.

او اظهار کرد:امیدوارم همه مشکلاتی که در فرا راه ما هست با کمک خداوند متعال پشت سر بگذاریم. ما تصمیم قطعی داریم تا این راه را تا آخرین نفس به سرانجام برسانیم.  به سهم خود از این تصمیم روی‌گردان نخواهد شم زیرا این مسیر آن‌قدر شیرین و افتخارآفرین است که من عاشقانه  به دنبال آن هستم. تمام اصحاب دائرةالمعارف نیز همه همینطور بودند و هستند. برای کسانی که هستند آرزوی طول عمر داریم و یاد کسانی را که رفته‌اند، گرامی می‌داریم، آن‌ها در آثارشان جاودانه خواهند ماند.

وی در خاتمه افزود: به فرزندان ایشان و خصوصا همسرشان که در نهایت فداکاری و آنطور که شایستۀ بزرگمردی مانند شادروان آذرتاش آذرنوش بود پرستاری کردند، از طرف خود و اصحاب دائرةالمعارف تسلیت عرض می کنم و امیدوارم بتوانیم آنطور که شایسته این مرد بزرگ است خاطره ایشان را حفظ و آثار ایشان را منتشر کنیم.

آذرتاش آذرنوش یک ایرانی اصیل عاشق این سرزمین بود

سخنران بعدی مراسم خانم دکتر ژاله آموزگار، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، در رثای استاد آذرنوش اینچنین گفت:

فریاد که از عمر جهان هر نفسی رفت / دیدیم کزین جمع پراکنده‌ کسی رفت

چه دوران غم‌انگیزی، هر روز یک خبر ناگوار، هر دم اندوه از دست دادن عزیزی و این بار شاهد سفر بی‌بازگشت آذرنوش عزیز هستیم.

استادی دانشمند و برجسته، محبوب صاحب قلم که در درازای عمرش آموخت و آموزاند، قلم زد، بر دانسته‌ها افزود، گره‌ها گشود، و همیشه مهر این سرزمین را دل پاس داشت.

و برای بسیاری از ما دوستی بود بسیار نازنین، دوست داشتنی، مهربان وخوش خلق و من چون دیگر دوستان درمانده که چگونه بر یک دوستی با سابقۀ در حدود پنجاه و پنج سال نقطه پایان بگذارم.

نمی‌دانم چرا بعد از بیش از نیم قرن خاطره اولین دیدارم را با او فراموش نکرده‌ام. در دوران دانشجویی در پاریس در رستوران دانشجویی او را به همراه همسرش دیدم. جوانی خوش سیما، خوش لباس، خوشرو. دوست مشترکمان بعد از معرفی گفت که ایشان دانشجوی دورۀ دکتری زبان و ادبیات عرب هستند و بسیار موفق‌اند.

این دانشجوی موفق دکترا گرفت. به ایران برگشت، استاد موفق دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران شد، جانی تازه به آموزش زبان عربی بخشید یا یک دنیا نوآوری.

نه موفعیت غم‌انگیز فعلی ایجاب می‌کند و نه حوصله غمگین این مجلس که من به شرح طولانی تک تک آثار درخشان این عزیز بپردازم، از کدام بگویم؟ از ترجمۀ فتوح البلدان و از کتاب راهنمای منفرد فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی سخن به میان آورم؟ به ترجمه تاریخ ادبیات عرب او اشاره کنیم و یا به فرهنگ تخصصی سه زبانۀ او بپردازم، یا به ترجمه موسیقی کبیر او اشاره کنم که مادة المواد بسیاری از درسهای ما شد؟ فرهنگ معاصر عربی او را کدامیک از ما هست که در کنار میزکارمان نداشته باشد همه می‌دانیم و اشاره شد که نزدیک به دویست مدخل مشکل و مهم دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به قلم توانای او به رشته تحریر درآمده است ما ابن مقفع را بار دیگر با او شناختیم، شاهکار دیگر او، چالش میان فارسی و عربی، پاسخگوی بسیاری از نادانسته‌ها شد و تداوم فرهنگ پایدار سرزمین نان را بیشتر نمایان ساخت.

و سرانجام از کتاب تاریخ چوگان او باید بگویم و تلاشی که او و یارانش کردند تا این بازی تاریخی که میدان نقش جهان ما با آن جاودانه شده است به نام ایران ثبت یونسکو گردد . در این راستا گفتنی بسیار است و افتخار کردنی.

اما از همه اینها که بگذریم آذرتاش آذرنوش یک ایرانی اصیل عاشق این سرزمین بود. او بعد از تحصیلات با وجود این که امکان ماندن در آن دیار برایش فراهم بود ترجیح داد به ایران بازگردد، در ایران بماند، خانواده‌اش را در ایران تشکیل داد و خواست که فرزندان برومندش در خاک ایران به دنیا آیند.

او با همسر فداکارش در فضایی کاملاً ایرانی ترجیح داد، در محله‌ای سنتی در خانه‌ای سنتی و در فضایی که از هر گوشه آن بوی ایران و هنرهای ایرانی به شام می‌رسد زندگی کند.

او عاشق زندگی بود و آن طور که دلخواهش بود زندگی کرد. خوشحال بود که پایش را بر روی خاک این سرزمین می‌گذارد. دانشجویان این سرزمین را آموزش می‌دهد و برای مردم این سرزمین اثر می‌آفریند. او صادقانه خدمت کرد و دین خود را به این سرزمین و مردمان آن با تمام وجودش پرداخت.

چه سده‌ای بود این سده‌ای که چنین شخصیت‌هایی در آن بالیدند. عمر سازنده‌اش به سررسید و غمگین از دست دادنش هستیم.

ولی بر دوستان رفته زچه افسوس می‌خوریم، ما خود مگر قرار اقامت نهاده‌ایم.

ازدستاورد های دکتر آذرنوش شکل دادن به  دانشی است که از یک سو بر رکن تفکر و اندیشه و از سویی دیگر بر رکن متد استوار است

در ادامه مراسم احمد پاکتچی، مدیر بخش علوم قرآنی و فقه و حدیث مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ضمن اشاره با سابقه شاگردی در محضر استاد دکتر آذرنوش گفت: 32 سال در خدمت استاد دکتر آذرنوش بودم و آموختم و برای بنده بسیار دور از تصور بود که امروز بتوانم در چنین مجلسی صحبت کنم. عرض تسلیت دارم خدمت خانواده محترم آذرنوش، عرض تسلیت دارم خدمت خانواده بزرگ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و عرض تسلیت دارم خدمت جامعه فرهیختگان ایرانی که چنین عزیز بزرگواری را از دست دادند. در همین مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی سالهایی را به یاد می آورم که اتاق ما در نزدیکی محل استقرار دکتر آذرنوش بود و چه فرصتی برای ما بود که از محضر ایشان استفاده می کردیم.

این عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی افزود: در این مجلس و مجالس دیگر بارها گفته شده که ما با شخصیت های ماندگاری در عالم علم مواجه هستیم که چراغ همیشه فروزان هستند و بعد از درگذشت همچنان برکات وجودی آنان ادامه دارد. همواره در ذهن خود مرور می کردم که این با چه مکانیزمی اتفاق می افتد و چگونه امکان دارد یک نفر بعد از درگذشت همچنان منشاء فیض و برکت برای جامعه مخاطب خود باشد. پرداختن به این موضوع نوعی میثاق و تعهد به این است که ما راه این عزیز را ادامه خواهیم داد. به خصوص در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در کار بزرگ و سترگی که قطعا دکتر آذرنوش یکی از اصلی ترین بنیان‌گذاران این جریان علمی بودند و ما انتظار داریم این جریان علمی تا قرن ها ادامه داشته باشد. آنان که درباره علت و معلول صحبت می کنند می گویند گاهی ما از علت به معلول پی می بریم و گاهی از معلول به علت، بنده می خواهم اشاره ای کوتاه داشته باشم از یک معلولی به سمت علت، صحبت از بیش از 200 مقاله دائرةالمعارفی و دهها کتاب و مقاله دیگر از آثار استاد دکتر آذرنوش شد که اینها خوانده می شود و دانشجویان بسیاری ایشان پرورش دادند، که اینک مشغول تحقیق و تدریس هستندو آن مسیر را ادامه می دهند ولی قدر مسلم وقتی می خواهیم مسیر یک دانشمندتحول ساز و بنیان‌گذار مانند شادروان استاد دکتر آذرنوش را ادامه دهیم قبل از هر چیزی باید بدانیم که او کیست چه کاری انجام داده است و اگربخواهیم آن کار را ادامه دهیم چه باید کنیم. اگر ندانیم یک دانشمند دقیقا چه کاری انجام داده من نمی دانم ادامه دادن راه او دقیقا چه معنایی می تواند داشته باشد.

 نماینده دائم ایران در یونسکودر توضیح شخصیت علمی دکتر آذرنوش افزود: بر اساس آنچه که در طول سالها شاگردی و همزیستی  از ایشان خوانده ایم و آنچه که به صورت حضوری از محضر ایشان آموخته ایم به نظر من استاد دکتر آذرنوش از نظر شخصیت علمی ویژگی هایی داشتند که ایشان را به یک فرد کاملا منحصر به فرد و تحول ساز در حوزۀ آکادمیک در محافل علمی تبدیل می کرد. ایشان یکی از شخصیت هایی است که تفکر بینافرهنگی را در جامعه علمی ما  جا انداخت. اینکه چگونه می شود از تعامل های فرهنگی بین ایران و عرب صحبت کرد، چگونه می شود از تعامل فرهنگی بین ایران و غرب صحبت کرد، چگونه می شود از تعامل فرهنگی بین عرب و غرب صحبت کرد و بسیاری از تعاملات بین فرهنگی  دیگر که قطعا ایشان یکی از طلایه داران این نوع نگاه در فضای دانشگاهی ما بودند. از جمله مواردی که در آثار دکتر آذرنوش کاملا می درخشید و به وضوح آشکار است، اینست که ایشان تنها یک متخصص برجستۀ ادبیات عرب نبودند بلکه به نظر من تجلی کامل از یک شخصیت میان رشته ای را می توانیم  در شخصیت دکتر آذرنوش ببینیم. و این مربوط به سالهایی است که رویکرد میان رشته ای به عنوان یک رویکرد پیشرو در کل جهان مطرح شده بود. بنابراین می توانیم به عنوان یک ایرانی به خود ببالیم که هنگام مطرح شدن رویکردهای میان رشته ای در کشورهای پیشرفتۀ دنیا ما هم آنقدر پیشرفته بودیم و هستیم که استادی مانند دکتر آذرنوش داشته باشیم که محافل علمی ما را با نگاه میان رشته ای آشنا کند. دکتر آذرنوش به عنوان یک استاد ادبیات عرب، یک زبانشناس برجسته هم بود. مطالعات دکتر آذرنوش در زبانشناسی تطبیقی زبانهای سامی، در نسبت بین زبانهای سامی و زبانهای باستانی ایران، در حوزۀ معناشناسی  semantic و حتی نشانه شناسی semiotic  وبحث هایی که ایشان در این حوزه ها دنبال می کرد، نشان دهنده جنبۀ مهم از شخصیت میان رشته ای ایشان است.

وی افزود:  جنبه دیگر از شخصیت ایشان که به نظر بنده در پیگیری های دانشجویان ایشان کمتر مورد توجه قرار گرفته اما بسیار مهم است و من این تریبون را فرصت مغتنمی می دانم برای یادآوری آن به خودم، دانشجویان و نسل بعدی . دکتر آذرنوش بین مطالعات ادبی و آنتروپولوزی (انسان شناسی) پیوند برقرار کرد. مقالاتی که ایشان در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی نوشتند و بیرون از آن، کتابهایی که درباره تعامل بین فرهنگ ایرانی و فرهنگ عربی نوشتند مملو از اطلاعاتی است که به این حوزه از دانش مربوط می شود و این فضا را برای حوزه مطالعات ادبی ما به طور کلی و نه فقط ادبیات عرب، باز می کند که نمی توان در موضوع مطالعات ادبی وارد عمق شد بدون اینکه نگاهی به فرهنگ مردم و نگاهی به فرهنگ عمومی مردم داشته باشیم. همانطور که همین کتاب محیط بصره به ما نشان می دهد که نمی شود جاحظ را شناخت بدون اینکه ما محیط بصره را بشناسیم.

دکتر پاکتچی در پایان گفت: جنبه های دیگری از شخصیت میان رشته ای هم در شاکله علمی دکتر آذرنوش وجود داشت که بنده به همین اختصار بسنده می کنم و آرزو دارم ما و نسل بعدی ما بتوانیم با آنچه که دکتر آذرنوش برای ما در فضای علمی ایجاد کرد این مسیر را دنبال کنیم ودکتر آذرنوش را بهتر بشناسیم تا بتوانیم ادعا کنیم که ما راه او را دنبال می کنیم و صرف تمجید کردن و ستایش کردن از یک بزرگی بدون آنکه بدانیم چه ویژگی هایی در او هست که او را به چنین شخصیت بزرگی تبدیل کرده کفایت نخواهد کرد. دانشی که دکتر آذرنوش تولید کرد و به نظر من دو جنبه برجسته داشت یک اینکه مطالعه و پژوهش حتما باید با توسعه فکر و اندیشه همراه باشد. بسیاری از جنبه های اندیشگی و اندیشه ورزی در آثار دکتر آذرنوش موج می زند علاوه بر آن ما همواره شاهد این مسئله بودیم که ایشان از پیشگامان متد و روش در مطالعات علمی بودند و یکی از بزرگترین خدمات ایشان در همین مرکز دائرةالمعارف و در دانشگاه تهران و در جاهای دیگری که بودند انجام دادند اینست که نسلی را پرورش دادند که بتواند در حوزۀ زبان و ادبیات که جماعت تصور می کردند هر چه می خواهد دل تنگت بگوی، ایشان این مسئله را جا انداختند که خیر این حوزه یک حوزۀ علمی دقیق و ظریف است و باید افرادی که در این زمینه کار می کنند مجهز به متد باشند . شکل دادن به  دانشی که از یک سو بر رکن تفکر و اندیشه و از سویی دیگر بر رکن متد استوار است به نظر من یکی از دستاوردهایی است که قطعا دکتر آذرنوش به جامعه علمی ما عرضه کرده و من این را به عنوان یک ارگانیسم زنده در ذهن جمعی نخبگان و فرهیختگان و دانشگاهیان خودمان تلقی می کنم. اگر می گوییم دکتر آذرنوش زنده است از مجاز استفاده نمی کنیم دکتر آذرنوش حقیقتا زنده است به این معنا که این ارگانیسم موجود زنده ای است که همچنان به حیات خود ادامه خواهد داد برای ایشان آرزوی علو درجات و برای بازماندگانشان صبر داریم.

در پایان رضوان مساح دستیار دکتر آذرنوش در بخش ادبیات عرب دائرةالمعارف بزرگ اسلامی دلنوشته ای در سوگ ایشان خواند:

با عرض سلام خدمت همۀ شما بزرگواران و همکاران دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و دوستداران استاد عزیزم دکتر آذرنوش

من امروز اگر صحبتی دارم با شما عزیزان نه! که با استاد عزیزم دکتر آذرنوش دارم، استادی که بیش از 25 سال در این مرکز در نهایت عشق و محبت به ایشان خدمت کردم.

استاد عزیزم! در تمام این مدت خدمتم به شما، همیشه چشم انتظار آمدنتان بودم، تا چون روزهای گذشته کارها را از سر بگیرم، از اخبار و حوادث روزگار بگوئیم و سپس شما کتابی باز کنید و بخوانید یا قلمی بردارید و نوشتن مقاله‌ای را از سر بگیرید و یا ویرایش کنید.

25 سال آمدنتان را تجربه کردم، آمدنی همیشه پر از مهر و محبت، نه برای من که برای همۀ همکاران عزیز در این مرکز.

امروز نیز استاد عزیزم، وفادار بودید و آمدید، اما آمدنی دیگر، آمدنی بسیار سخت!

استاد در نبود شما، در این مدت کوتاه، غم‌انگیزترین پیام‌های تسلیت را دریافت کرده‌ام، شاگردانتان همه پریشان و ناراحت بودند، هیچکس نبود شما را، رفتن شما را باور نکرده است.

میز کارتان همچنان در اتاقتان پابرجاست و گویا کتاب‌ها انتظار شما را می‌کشند تا باز هم برویم و کار را از سر گیریم. ای کاش بودید و مثل همیشه به من می‌گفتید که در این روزهای سخت چه باید کرد! ای کاش بودید استاد عزیزم!

اما افسوس که روزگار تن شما را رنجانید و شما را آزرده ساخت افسوس و صد افسوس!

استاد عزیزم، دیدن رنجوری شما تاب و تحملی می‌خواست که البته در توان هیچکس نبود چه برسد به رفتن شما! اینکه چگونه رفتید و ما را تنها گذاشتید را دیگر نمی‌دانم.

خداحافظی بسیار سخت است اما چاره‌ای نیست، شما را به دستان پرمهر و محبت خدا می‌سپارم و می‌دانم که نظاره‌گر ما هستید و می‌دانم نزد ایزدمنان در علو درجات خواهید بود!

بدرود استادِ عزیزِ از دست رفته‌ام!

مراسم وداع با دکترآذرتاش آذرنوش در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، با خواندن نماز میت بر پیکر آذرتاش آذرنوش توسط حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود دعایی به پایان رسید.

نظر دهید
نظرات کاربران

کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.

گزارش

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: