زندگی اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری
|۱۴:۱۵,۱۳۹۹/۵/۸| بازدید : 74 بار

 

 

«زندگی اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری» بر اساس کتاب «المصنف» عبدالرزاق بن همام صنعانی (211 ق) به کوشش نسیمه فلاحی نژاد از سوی نشر علم منتشر شد.

 

مطالب کتاب «زندگی اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری» با توجه به کتاب عبدالرزاق تاریخ اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری قمری بررسی شده است. بحث در این کتاب در شش فصل تقسیم‌بندی شده و هر بخش شامل چند موضوع و مبحث است.

 

بررسی ماهیت زندگی اجتماعی یکی از مسائل مهم و اساسی در مطالعات تاریخی به شمار می‌رود. همین مسئله سبب توجه محققان و اندیشمندان به این رویکرد جدید تاریخ در دهه‌های اخیر شده است؛ رویکردی که تمام توجه خود را به زندگی اجتماعی مردم عادی به عنوان بازیگران اصلی عرصه پهناور تاریخ معطوف کرده است. مطالعه و شناخت زندگی اجتماعی مسلمانان در صدر اسلام گذشته از نمایاندن تصویری جزئی‌تر از تاریخ این دوره، برای آشنایی با جنبه‌های مختلف زندگی رسول اکرم (ص) و ویژگی‌های آن حضرت به عنوان اسوه و الگویی برای زندگی مسلمانان از اهمیت خاصی برخوردار است.

 

متونی که در حوزه تاریخ‌نگاری اسلامی با نگاهی علمی و دقیقی که دارند، بسیار باارزش بوده و حاوی اطلاعات مفید و بدیعی در این زمینه هستند. میان منابع اسلامی کتاب پربار و ارزشمند «المصنف» عبدالرزاق صنعانی، اثری بی نظیر به شمار می‌آید. این اثر به ظاهر فقهی، حدیثی و شریعتی است؛ اما میان اصطلاحات فقهی آن مواد تاریخی مهمی نهفته است که این قابلیت را دارد تا ابعاد مختلف زندگی روزانه، تاریخ فرهنگی و اجتماعی مسلمانان از آن استخراج شود.

 

بررسی و مطالعه کتاب صنعانی نشان می‌دهد از یک‌سو روایت‌هایی که عبدالرزاق درباره مسائل گوناگون مطرح کرده، در موارد بسیاری کم‌نظیر و تازه است. همچنین دربردارنده بسیاری از نکات تاریخی است که با توجه به دوران حیات عبدالرزاق که نیمه دوم قرن دوم هجری و دهه نخست قرن سوم را شامل می‌شود، می‌تواند تصویر نسبتاً روشنی از آن روزگار که مقارن با سال‌های پایانی حکومت اموی و انتقال آن به دوره عباسی و تاریخ مهم آن عصر ارائه دهد. از سوی دیگر فهرست ابواب کتاب تا حدودی می‌تواند قابلیت این اثر مهم را در معرفی و بازگویی مسائل مطرح در جامعه اسلامی آن روزگار را نشان دهد. مسائل و اموری که شاید در دیگر منابع تاریخی یافت نمی‌شود یا کمتر دیده شده است.

 

به‌یقین کتاب «المصنف» منبعی اساسی، منظم و دقیق در حوزه فقه و حدیث است و از آنجا که اثری درخور در حوزه مطالعات تاریخی اجتماعی که بتوان از آن نگاهی به زندگی اجتماعی و روزانه مسلمانان در صدر اسلام داشته، نگاشته نشده است و آگاهی و معلومات از این قرون مهم و اثرگذار در تاریخ اسلام چندان گسترده نیست، بنابراین کتاب «المصنف» با تمام قابلیت‌های آن، اثری مهم در نمایاندن تاریخ اجتماعی صدر اسلام به شمار می‌آید. عبدالرزاق تحت تأثیر فضای علمی، اجتماعی و فرهنگی آن روزگار به تدوین اثر خود پرداخته است؛ از این‌رو مرور روایات و احادیث کتاب نشان می‌دهد که این اثر نه‌تنها منبعی حدیثی است، بلکه تاریخ اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و زندگی اجتماعی و قبایلی آن عصر را نیز به خوبی ترسیم می‌کند.

 

بنابراین در این کتاب، با توجه به کتاب عبدالرزاق تاریخ اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری قمری بررسی شده است. بحث در این کتاب در شش فصل تقسیم‌بندی شده و هر بخش شامل چند موضوع و مبحث است. پس از ارائه طرح پژوهش و توضیح طرح تحقیقی، فصل اول به معرفی عبدالرزاق صنعانی و کتاب «المصنف» اختصاص یافته است. فصل دوم به ساختار جمعیتی جامعه اسلام اختصاص دارد. در این بخش سعی شده تا به ترکیب جامعه اسلامی بر اساس دو شاخص «نسب» و «دین» و علل و عوامل این دسته‌بندی‌ها توجه شود و در نهایت تغییراتی که با ورود اسلام در جایگاه برخی از طبقات و گروه‌های اجتماعی پدید آمد، بررسی و مطالعه شود.

 

فصل سوم با عنوان مراحل شکل‌گیری و ساختار خانواده، به طور ویژه مراحل تشکیل زندگی را از ابتدا یعنی بحث خواستگاری تا ازدواج و پس از آن فرزندآوری و رسوم مربوط به آن را بررسی کرده و بخشی نیز به بحث طلاق و مسائل مربوط به آن اختصاص دارد. از آنجا که در این فصل بخشی به تولد و رسوم مربوط به آن پرداخته است، بنابراین بخش پایانی این فصل مبحثی دربارۀ وفات و مرگ و عادات مربوط به آن دارد.

 

فصل چهارم درباره مشاغل و مناصب است که هدف از آن معرفی و شناخت انواع گوناگون فعالیت‌هایی بوده که مردم در جزیره‌العرب برای امرار معاش و گذران زندگی خود انجام می‌دادند. در این فصل نیز سعی شده تا با تقسیم مشاغل به کارهای خدماتی، تولیدی و تجاری به معرفی آنها و کسانی که عهده‌دار این مناصب و مشاغل در جامعه بودند، پرداخته شود.

 

فصل پنجم به شیوه‌های معیشتی یعنی خوراک، پوشاک، مسکن و وسایل زینتی و آرایشی اختصاص یافته و ذیل هر بخش به معرفی نمونه‌های رایج مورد استفاده مردم پرداخته شده است. فصل ششم به شیوه‌های سرگرمی مرسوم میان مردمان جزیره‌العرب مانند انواع مجالس علمی، شعر و موسیقی و تحولاتی که پس از اسلام در این مجالس پدید آمد، می‌پردازد و در نهایت برخی بازی‌های رایج میان مردم را به تصویر می‌کشد. در پایان نیز خلاصه‌ای از مهم‌ترین نتایج پیرامون زندگی اجتماعی مسلمانان ارائه شده است.

 

«زندگی اجتماعی مسلمانان در قرن اول و دوم هجری» بر اساس کتاب «المصنف» عبدالرزاق بن همام صنعانی (211 ق) به کوشش نسیمه فلاحی نژاد در 294 صفحه و شمارگان 330 نسخه از سوی نشر علم منتشر شد.

منبع: ایبنا

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما