حکومت شدادیان در قفقاز
|۱۲:۲۹,۱۳۹۹/۴/۳۱| بازدید : 87 بار

 

 

 

سلسله درس گفتارهای شرح شرفنامه که توسط دکتر اسماعیل شمس برگزار می شود، در این جلسه به حکومت شدادیان کرد در ارمنستان و آذربایجان و بخشهایی از گرجستان امروزی اختصاص دارد.

 

در این درس گفتار، تاریخ شدادیان بر اساس مطالب مندرج در کتاب جامع الدول تٲلیف منجم باشی، نویسنده ترک تبار بررسی خواهد شد.

 

زمان سه شنبه ۳۱ تیر، ساعت ۴ تا ۵ عصر

پخش از سایت ویژه کلاسهای مرکز دائره المعارف و لایو اینستاگرام به آدرس

https://www.instagram.com/ismailshams54/

 

شدادیان از طایفه کرد روادی بودند که البته روادیان هم خود جزو کردهای هذبانی محسوب می شدند. مینورسکی بر پایه نوشته های منابع ارمنی، شدادیان را بازماندگان خانواده سلطنتی ماد می داند که پس از سقوط دولت ماد به کوهپایه های آرارات فرار کردند و در آنجا سکنی گزیدند. محمد بن شداد از یاران دیسم کرد همزمان با او بر ضد سلاریان دیلمی در دوین ، نزدیک ایروان کنونی، شورش کرد و برای خود قلمرو مستقلی در دوین ایجاد نمود. . هر چند حکومت شدادی توسط او تٲسیس شد، اما نقش اصلی را در گسترش آن فرزندانش لشکری اول و فضل به عهده داشتند. مشهورترین پادشاهان شدادی، لشکری دوم و ابوالاسوار شاپور بن فضل بودند که از سال ۴۲۵ تا ۴۵۹ قمری بر قلمرو گسترده ای در قفقاز حکومت کردند. عنصرالمعالی کیکاووس پسر اسکندر و نوه قابوس زیاری ، نویسنده قابوسنامه که به دربار ابوالاسوار در گنجه رفته است درباره او می گوید: "... ابوالاسوار پادشاهی بزرگ بود و مردی پای برجای و خردمند و پادشاهی بزرگ و شایسته و عادل و شجاع و فصیح و متکلم و پاک دین و پیش بین ، چنانکه ملکان ستوده باشند، همه جد بودی بی هزل . چون مرا بدید بسیار حشمت کرد و با من در سخن آمد و از هر نوعی می گفت و من همی شنودم و جواب همی دادم . سخنهای من او را پسندیده آمد. با من بسیار کرامت ها کرد و نگذاشت که باز گردم . از بس احسانها که می کرد با من ، من نیز دل بنهادم و چند سال به گنجه مقیم شدم و پیوسته به طعام و شراب در مجلس او حاضر شدمی و از هرگونه سخن از من می پرسیدی و از حال ملوک گذشته و عالم می پرسیدی".

این توصیفات چون مدتها پس از مرگ شاپور و پس از بازگشت عنصرالمعالی از گنجه و خطاب به فرزندش نوشته شده است فاقد تملق و انتظار پاداش است و به خوبی جایگاه پادشاهی کردتبار را در گنجه نشان می دهد. شدادیان درطول صد و بیست  حکومت خود در قفقاز همزمان با روسها و امپراتوری روم در جنگ بودند و قلمرو اران را از دستبرد مهاجمان مصون نگه داشتند. سرانجام سیلی که سلجوقیان در جهان اسلام و ایران راه انداختند، شدادیان را هم با خود برد و این حکومت مردمی و خوشنام به دست ترکان از هم پاشید. البته شاخه ای از آنها به رهبری منوچهر شدادی در آنی در مرز گرجستان و ترکیه کنونی به حیات خود ادامه داد.  اسدی طوسی که پس از فرار از دست ترکان سلجوقی به دربار او پناه برد او را تنها پادشاه جوانمرد و حامی شعر می داند و می نویسد:

مرا جز سخن ساختن کار نیست

سخن هست، لیکن خریدار نیست

ز رادان همین شاه مانده است و بس

خریدار از او بهترم نیست کس.

نکته مهم درباره شدادیان این است که خاندان صلاح الدین ایوبی از تبار شاهان این سلسله بودند و توانستند در سده ششم دولتی بزرگ را در جهان عرب بنیاد نهند.

دریغا که امروز  خاستگاه و پایتخت شدادیان که روزی تنها مرکز  پناهگاه شاعران و  بزرگانی چون اسدی طوسی و عنصرالمعالی بود ، در وادی دیگری افتاده است .کردها یعنی همان بازماندگان شدادیان و در اصل مادان توسط استالین و در معامله با آتاتورک و پس از آن حکومتهای نژادگرای آذربایجان و ارمنستان بعدی به جاهای دوردست در سیبری، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان و ... تبعید و آواره شدند و ترکها و ارمنی ها جای آنان را گرفتند و امروز هم البته در همان مناطقی که روزی محل زندگی آنان بود به جان هم افتاده اند. افسوس که تاریخ این سلسله بزرگ هم در تاریخنگاری عربی معاصرش و در تاریخنگاری کنونی رسمی ما غایب است.

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما