تصوف و ایران باستانی / عبدالحسین زرین کوب
|۱۲:۸,۱۳۹۹/۳/۱۳| بازدید : 628 بار

 

اگر درست است که تصوف در دنیای اسلام از زهد و فقر آغاز شد و با عشق الهی و ذوق وحدت و شهود به کمال خویش رسید، خالی از غرابتی به نظر نمی رسد چرا که ایران به عنوان مهد دیرینۀ آئین زرتشت با عوالم زهد و فقر، آشنایی و توافقی نداشت تا ازین حیث آمادگی خاصی برای پرورش تصوف نشان داده باشد. معهذا شک نیست که تعدادی از پیشروان فکر تصوف یا کسانی که قدماء صوفیه آنها را به طریقت خویش منسوب می کرده اند – مثل حسن بصری ( وفات حدود 110 ه.)، ابوهاشم کوفی (وفات 160)، ابراهیم ادهم (وفات حدود 160)، شقیق بلخی (وفات 194) و دیگران – در ایران قرون نخستین اسلامی به وجود آمده اند و این نکته از آمادگی محیط فکری و مادی ایران این ادوار برای پیدایش تصوف حکایت دارد. در اینصورت، قسمت عمدۀ این آمادگی که تا حدی نیز به سبب بروز کشمکشهای اجتماعی، برخوردهای شدید طبقاتی و مبارزه های مذهبی و کلامی ایران دوران صدر اسلام حاصل شده است، می بایست ناشی از وجود پاره یی زمینه های دینی و عقاید و تقالید کهنۀ رایج در ایران این ادوار بوده باشد و بدون شک بدون توجه به این زمینه ها، آمادگی قلمرو دیرینۀ ساسانیان را برای رشد و توسعۀ ملادی و اصول تصوف اسلامی نمی توان به شیوۀ معقولی توجیه کرد. البته در بین آنچه ممکن است تأثیر بلاواسطه یی در پیدایش تصوف داشته باشد بدون شک مذاهب عهد ساسانی مثل آیین مانی، عقاید گنوسی، آیین بودائی، و کیش مسیحی را، باید یاد کرد.

هنر و مردم، 1357، شماره 186

 

دریافت مقاله

منبع: پرتال جامع علوم انسانی

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما