بانوی فداکار اسلام
|۹:۳۱,۱۳۹۹/۲/۱۵| بازدید : 188 بار

 

 

به مناسبت دهم ماه رمضان، سالگرد درگذشت حضرت خدیجه کبری(س)

دهم ماه مبارک رمضان، سالگرد درگذشت ام‌المؤمنین خدیجه کبری(س)، نخستین همسر پیامبر اکرم(ص) است. اولین زنی که مسلمان شد و پیامبر(ص) در طول حیات او همسری دیگر برنگزید و پس از درگذشتش، همواره از او با نیکی یاد ‌کرد. این بانوی بزرگوار سه سال قبل از هجرت، در مکه درگذشت. در منابع آمده است او پس از آنکه با درستکاری و راستگویی و امانت‌داری و کرامت پیامبر(ص) آشنا شد و وی را امین بر مالش قرار داد، پیشنهاد ازدواج داد.

 

در منابع اهل سنت از دو ازدواج قبلی خدیجه و فرزندانش گزارش‌ شده است؛ در مقابل، ابن شهرآشوب از قول سیدمرتضی در «شافی» و شیخ طوسی در «التلخیص»، می‌نویسد که وی پیش از پیامبر، ازدواج نکرده بود. محققان دیگر نیز برآنند که فرزندانی که برای خدیجه برشمرده شده، در حقیقت فرزندان خواهرش هاله بوده‌اند که پس از مرگ او به سرپرستی ایشان درآمدند. به همین ترتیب درباره سن خدیجه(س) هنگام ازدواج با پیامبر(ص)، دیدگاه‌های مختلفی از ۲۵ سال تا ۴۶ سال مطرح شده است. به هر حال مدت زندگی مشترک او با پیامبر اکرم(ص) بیست و پنج سال بود (پانزده سال قبل از بعثت و ده سال بعد از بعثت) و همه فرزندان حضرت به‌ جز ابراهیم، از او هستند.

 

برخی مورخان اجماع مسلمانان را بر این دانسته‌اند که حضرت خدیجه اولین ایمان آورنده به پیامبر اسلام(ص) بود. منابع همچنین در تعیین مصادیق «السابقون» (پیشتازان) در اسلام، خدیجه(س) و علی(ع) را نخستین مؤمنان برشمرده‌اند. این منابع همچنین به پیشگامی آن دو در برپایی نماز به همراه پیامبر(ص) اشاره کرده و آنان را اولین نمازگزاران عالم اسلام معرفی کرده‌اند.

 

نقش خدیجه(س) در اسلام

کمک‌های مالی حضرت خدیجه(س) موجب غنای پیامبر اکرم(ص) شد. خداوند در مقام بیان نعمت‌های خود به حضرت می‌فرماید: «خداوند تو را فقیر یافت و بی‌نیاز نمود.» رسول خدا(ص) می‌فرمود: «هیچ مالی به من سود نبخشید، آن‌گونه که ثروت خدیجه سود بخشید». بنا بر روایات، آن حضرت از اموال همسرش در راه کمک به بدهکاران، یتیمان و بینوایان استفاده می‌کرد. در ماجرای محاصره شعب ابی‌طالب نیز اموال او در حمایت از بنی‌هاشم مصرف شد، تا آنجا که آمده است: «‌ابوطالب و خدیجه همه اموالشان را برای حفظ اسلام و محاصره‌شدگان انفاق نمودند.» در جریان محاصره شعب ابی‌طالب، برادرزاده خدیجه، با قبول زحمت و خطر زیاد، شترهای حامل گندم و خرما را به بنی‌هاشم می‌رساند. خداوند این بخشش بزرگ خدیجه(س) را در ردیف نعمت‌ها و مواهب بزرگ خود به پیامبر اکرم(ص) برشمرده است. در منابع اسلامی از این بانوی فداکار با القابی همچون طاهره، زکیّه، مرضیه، صدیقه، سیده نساء قریش، خیرالنساء و بانوی بلندمرتبه و نیز با کُنیة ‌ام‌المؤمنین یاد شده است. در روایتی پیامبر(ص)، سرور زنان جهان را «خدیجه، فاطمه، مریم و آسیه» معرفی نمود. همچنین او را از جمله زنان کامل در جهان و نیز از بهترین زنان معرفی کرده است.

 

آن حضرت بهترین و صادق‌ترین وزیر، مشاور و مایه آرامش پیامبر(ص) بود. پیامبر(ص) سالها پس از رحلت خدیجه(س) به یاد او بود و بی‌نظیر بودنش را مطرح می‌نمود. هنگامی که زنی به رسول خدا(ص) گفت: «خدیجه بیش از همسری مسن برای تو نبود»، حضرت بسیار ناراحت شد و فرمود: «خداوند هیچ‌گاه برایم همسری بهتر از او جایگزین نکرد. او مرا تصدیق نمود هنگامی که هیچ‌کس تصدیقم نکرد، یاری‌ام کرد در زمانی که هیچ‌کس یاری‌ام نکرد، از مالش در اختیارم قرار داد، زمانی که همه، مالشان را از من دریغ کردند.»

 

وفات

بیشتر منابع تاریخی، سال وفات خدیجه(س) را دهم بعثت، یعنی سه سال قبل از هجرت از مکه به مدینه ذکر کرده‌اند. این منابع، سن او را هنگام وفات، ۶۵ سال دانسته‌اند. ابن عبدالبر ۶۴ سال و شش ماه ذکر می‌کند؛ اما بیهقی سن او را ۵۰ سال دانسته ‌است. سال رحلت این بانو را همان سال درگذشت حضرت ابوطالب(ع) عموی پیامبر(ص) دانسته‌اند. پیامبر این سال را «عام الحزن» (سال اندوه) نامید. بنا بر روایات، حضرت(ص) همسر باوفایش را با ردای مبارک خودش به خاک سپرد.

 

در قرن هشتم آرامگاه آن حضرت با گنبدی مرتفع ساخته شد. این آرامگاه احتمالا تا سال ۹۵۰ که سلطان سلیمان قانونی، پادشاه عثمانی، آن را به شیوه مقابر مصری تجدید بنا کرد و گنبد بلندی بر آن ساخت، تخریب نشده بود. فراهانی در قرن سیزدهم از ضریح چوبین آن که با پارچه مخمل گلابتون‌دوزی شده پوشیده شده بود، و نیز از وجود متولی و خادم و زیارت‌نامه خوان این بقعه خبر داده است. همچنین بسیاری از زائران و حج‌گزاران که پیش از حکومت آل‌سعود و تخریب اماکن تاریخی و مذهبی (۱۳۰۵ش) به دست این حکومت، به مکه رفته‌اند، از مقبره او یاد کرده ‌و توصیفاتی از آن را ذکر کرده‌اند. امروزه مدفن خدیجه بنای مختصری دارد و زیارتگاه مؤمنان است.

 

در روایت

از رسول اکرم(ص) روایت شده است که فرمود:

«خیر نسائها خدیجه و خیر نسائها مریم: بهترین زنان دنیا خدیجه و مریم هستند»۱

 

«خیرنساء العالمین مریم بنت عمران، و آسیه بنت مزاحم، و خدیجه بنت خویلد و فاطمه بنت محمد: بهترین زنان جهانیان عبارتند از: مریم دختر عمران، آسیه دختر مزاحم، خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد.»۲

 

«خیر نساء الجنه مریم بنت عمران، و خدیجه بنت خویلد، و فاطمه بنت محمد، و آسیه بنت مزاحم امراه فرعون: بهترین زنان بهشت، مریم، خدیجه، فاطمه دختر محمد و آسیه همسر فرعون است.»۳

 

«انّ الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آل عمران و علیا و الحسن و الحسین و حمزه و جعفرا و فاطمه و خدیجه علی العالمین: خداوند آدم، نوح، آل ابراهیم، آل عمران، علی، حسن، حسین، حمزه، جعفر، فاطمه و خدیجه را بر جهانیان برگزید.»۴

 

«اربع نسوه سیدات سادات عالم. هُنّ مریم بنت عمران، و آسیه بنت مزاحم، و خدیجه بنت خویلد، و فاطمه بنت محمد، و افضلهن عالما فاطمه: چهار زن سرور زنان جهان هستند: مریم، آسیه، خدیجه و فاطمه دختر محمد و بهترین آنها فاطمه است.»۵

 

و در بیان آیه «عیناً یشربُ بها المقرّبون: چشمه‌ای که مقربان از آن می‌نوشند» (مطففین، ۲۲) فرمود: «المقربون السابقون: رسول الله، و علی بن ابیطالب و الائمه، فاطمه و خدیجه: مقربان پیشتاز اینان هستند: پیامبر، علی و امامان، فاطمه و خدیجه».۶

 

روزی با دیدن حسنین(ع)در مسجد، خطاب به مردم فرمود: «آیا شما را خبر ندهم به بهترین انسان‌ها از جهت جد و جده؟» حاضران عرض کردند: «آری، خبر بده!» فرمود: «الحسن و الحسین، جدهما رسول الله و جدتهما خدیجه بنت خویلد: حسن و حسین که پدربزرگشان پیامبر است و مادربزرگشان خدیجه.»۷

 

روایت شده: روزی پیرزنی نزد رسول اکرم(ص) آمد و حضرت او را مورد لطف قرار داد. وقتی که رفت، زنی علت آن‌همه مهربانی را پرسید، فرمود: «انّها کانت تأتینا فی زمن خدیجه، و انّ حُسن العهد من الایمان: او در زمان خدیجه، پیش ما می‌آمد و نیک‌نگهداری عهد و سابقه، از ایمان است.»۸

 

یکی از همسران پیامبر(ص) می‌گوید: هر گاه پیامبر گوسفندی ذبح می‌کرد، می‌فرمود: از گوشتش برای دوستان خدیجه بفرستید. یک روز در این باره گفتم، فرمود: «انّی لاحبُّ حبیبها: من دوست او را دوست دارم.»۹

 

در جریان مراسم خواستگاری علی(ع)، پس از آنکه ام‌سلمه به همراه ‌ام‌ایمن و برخی زنان دیگر نزد پیامبر(ص) رفتند تا ایشان را در جریان قرار بدهند، یادی از خدیجه شد و آرزو کردند ای کاش او بود و می‌توانست در ازدواج دخترش حاضر باشد! پیامبر(ص) گریست و فرمود: «خدیجه و اَینَ مثل خدیجه؟ صدقتانی حین کذبنی الناس، و وازرتنی علی دین الله و اعانتنی علیه بمالها…: خدیجه و کجاست همانند خدیجه؟ آنگاه که مردم تکذیبم می‌کردند، او مرا تصدیق کرد، و برای دین خدا با من همکاری نمود، و با ثروتش یاری‌ام کرد. خدا به من فرمود که خدیجه را به داشتن خانه‌ای در بهشت که رنج و ناآرامی در آن نیست، مژده بدهم.»

 

امام‌حسین(ع) در روز عاشورا در ضمن خطبه‌ای فرمود: «شما را به خدا سوگند، آیا می‌دانید که مادربزرگ من خدیجه است؟» و نیز فرمود: «آیا می‌دانید که من فرزند همسر پیامبرتان خدیجه هستم؟»۱۰

 

امام سجاد(ع) نیز در خطبه معروفش در مجلس یزید، این چنین خود را معرفی می‌کند: «أنا بن خدیجه الکبری: من پسر خدیجۀ بزرگ هستم.»۱۱

 

حضرت زینب(س) فردای عاشورا هنگامی که کنار پیکر شهیدان آمد، از پدر و پدربزرگ و مادربزرگش یاد کرد و فرمود: «بأبی خدیجه الکبری: پدرم به فدای خدیجۀ بزرگ باد!»۱۲

 

در یکی از زیارتنامه‌ها آمده آن بانوی بزرگ است: «السلام علی خدیجه سیده نساء العالمین: سلام بر خدیجه، سرور زنان جهانیان.»۱۳

 

در قرآن کریم

آیت‌الله جوادی آملی می‌گویند: گاهی انسان کاری انجام می‌دهد که خداوند نه تنها آن را قبول می‌کند و پاداش می‌دهد، بلکه آن را به خودش اسناد می‌دهد. عمل خدیجه(س) از این قبیل است که خداوند نه تنها کار این بانو را قبول کرد و به او پاداش نیکو داد، بلکه کار او را به خود اسناد داد و فرمود: این کار من است. در سوره «ضحی» به رسول اکرم(ص) فرمود: «و وجدک ضالا فهدی. و وجدک عائلا فأغنی» یعنی تو نیازمند بودی و خدا بی‌نیازت کرد. بی‌نیازی رسول اکرم(ص) با مال حلال خدیجه(س) بود. آن مال را که این بانوی طاهره در راه اسلام صرف کرد، خداوند قبول کرد و به خود اسناد داد. گاهی انسان مال حلال دارد و در راه خدا صرف می‌کند و خدا عملش را می‌پذیرد و ده برابر پاداش می‌دهد یا هفتصد برابر یا بیشتر. یک وقت بالاتر از این است؛ خدا نه تنها عمل انسان صالح را قبول می‌کند، بلکه خود او را می‌پذیرد. درباره مریم(س) آمده است که: «فتقبلها ربّها بقبول حَسن و أنبتها نباتا حَسَنا». مریم را خدا قبول کرد، نه عمل مریم را. وقتی عمل مریم را قبول بکند، به او پاداش خیر می‌دهد؛ وقتی خود مریم را قبول بکند، او را مادر پیغمبر می‌کند. وقتی خدیجه(س) را قبول بکند، او را مادر «سیدۀ نساء عالمیان» قرار می‌دهد که عیسای مسیح(س) به فرزند او در زمان ظهورش اقتدا می‌کند.

 

پی‌نوشت‌ها:

۱ـ صحیح بخاری، ج۴، ص۱۶۴٫

 ۲ـ الاستیعاب، ج۲، ص۷۲۰٫

 ۳ـ بحارالانوار، ج۱۳، ص۱۶۲، ج۱۶، ص۲٫

 ۴ـ همان، ج۳۷، ص۶۳٫

 ۵ـ ذخائرالعقبی، ص۴۴٫

 ۶ـ مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۳۲۰٫

 ۷ـ بحار، ج۴۳، ص۳۰۲٫

 ۸ـ خدیجه اسطوره ایثار و مقاومت، ص۲۰۷٫

 ۹ـ ریاحین‌الشریعه، ج۲، ص۲۰۶٫

 ۱۰ـ بحارالانوار، ج۴۵، ص۶٫

 ۱۱ـ همان، ج۴۴، ص۱۷۴٫

 ۱۲ـ همان، ج۴۵، ص۵۹٫

 ۱۳ـ همان، ج۱۰۲، ص۲۷۲٫

منبع: روزنامه اطلاعات

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما