ابعاد علمی شیخ صفی‌الدین اردبیلی در گفت‌وگو با سیدسلمان صفوی
|۸:۱۲,۱۳۹۸/۱۰/۱۵| بازدید : 365 بار

 

آخرین ساحت عقل؛ اولین ساحت عشق

سید حسین امامی: شیخ صفی‌الدین ابوالفتح اسحاق اردبیلی (650-735 ق.) تنها نیای معنوی سلسله تاثیرگذار صفوی نیست، بلكه عالمی برجسته و تاثیرگذار در تاریخ فرهنگ ایران اسلامی است. نقش معنوی این عارف بزرگ در روزگار آشوبناك حمله مغول به ایران بسیار قابل توجه است. بگذریم كه طریقتی كه او بنا نهاد، به تاسیس بزرگ‌ترین سلسله ایرانی پس از اسلام انجامید و به حكومتی منجر شد كه تا به امروز نقشی ماندگار در تاریخ فرهنگی و سیاسی و اجتماعی ایران ایفا می‌كند. سوم دی‌ماه جاری، طی مصوبه‌ای در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی به ریاست رییس‌جمهوری، نامگذاری روز چهارم مردادماه هر سال به نام «روز ملی بزرگداشت حضرت شیخ صفی‌الدین اردبیلی» تصویب شده است. به این بهانه برای معرفی بیشتر این چهره برجسته تمدن اسلامی با سید سلمان صفوی رییس آكادمی علوم ایرانی لندن كه از سلاله این عارف نامدار ایرانی است و كتاب «عرفان ثقلین: مبانی نظری و عملی عرفان و طریقت صفویه» را به رشته تحریر درآورده است، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم كه در ادامه از نظر می‌گذرد.

 

**********

 

لطفا ابتدا درباره شیخ صفی و جایگاه ایشان در ادبیات عرفانی ما بفرمایید.

شیخ‌العارفین سید صفی‌الدین اردبیلی مهم‌ترین عارف مجاهد در ایران و جهان اسلام است كه نقش اجتماعی ماندگاری در تاریخ ایفا كرده است. شیخ صفی‌الدین در سال 650 هـ. ق. تقریبا 29 سال پس از ویران شدن شهر اردبیل توسط مغولان پای به عرصه وجود نهاد و بعدها با عنوان شیخ‌العارفین سید صفی‌الدین اردبیلی مورد احترام همگان قرار گرفت. نسب این عارف مجاهد و تمدن‌ساز جهان اسلام به حضرت حمزه بن امام موسی كاظم (ع) و سلسله مشایخی ایشان به حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) می‌رسد. شیخ موسس طریقت عرفانی صفویه و پدر معنوی استقلال ایران پس از اسلام است. نسب شیخ صفی‌الدین با نوزده واسطه به امام موسی‌كاظم(ع) امام هفتم شیعیان اثنی‌عشری می‌رسد. اجداد ایشان از نسل حمزه بن امام موسی كاظم(ع) برای مجاهدت و ارشاد از یمن به اردبیل مهاجرت كردند. مقبره پدر و چند نسل از اجداد ایشان در كلخوران اردبیل است.

 

جایگاه او در میان عرفا به چه صورت بود؟

در «مكاتبات رشیدی» با القابی نظیر «كاشف اسرار قرآن»، «خلاصه نوع انسان»، «قطب فلك ولایت»، «مهر سپهر هدایت»، «شجره ثمره مروت» و «ثمره شجره فتوت» و در «ریحانه‌الادب» با القابی نظیر «برهان الاصفیاء»، «قطب الاقطاب» و «شیخ العارفین» به شیخ (قدس‌الله سره) اشاره شده است. مقامات و كرامات بسیاری به شیخ صفی‌الدین منسوب شده كه بین خاص و عام مشهور است و در كتب متعدد از جمله «صفوه الصفا» اثر ابن بزاز اردبیلی تالیف قرن هشتم هجری (759 هـ. ق.)، «تذكره شیخ صفی‌الدین»، «روضات الجنات» و «طرایق‌الحقایق» (جلد دوم، صص325-322) مندرج است.

 

خاستگاه شیخ صفی چه اهمیتی دارد؟

شهر اردبیل خاستگاه معنوی و سیاسی جنبش عرفانی - سیاسی صفویه است. این شهر كهن و مقدس نقش مهمی در تاریخ ایران ایفا كرده است. اصفهان میراث‌دار اردبیل و تبریز و پایتخت سیاسی و فرهنگی دوره طلایی سلسله جلیله صفویه است. شیخ صفی‌الدین اردبیلی پس از ۲۵ سال تلمذ در مكتب عرفانی شیخ زاهد گیلانی در لاهیجان به امر الهی ماموریت یافت به اردبیل بازگردد و برای تربیت معنوی سالكان زاویه‌ای تاسیس كند. زاویه ایشان بعدا خاستگاه نهضت قزلباش و استقلال ایران پس از نهصد سال اشغال كشور توسط عرب‌ها و مغولان شد. پروفسور سید حسین نصر معتقد است: «طریقت صفویه از لحاظ تاریخ قرون اخیر ایران از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا این طریقت نه‌تنها تاریخ سیاسی - اجتماعی ایران را به ‌كلی متحول كرد و برای نخستین بار پس از انقراض ساسانیان به ایران وحدت سیاسی بخشید؛ بلكه از آغاز یك طریقت شیعی بود و سهم اساسی در مبدل ساختن ایران به یك مملكت شیعه دوازده امامی داشت. در تاریخ اسلام هیچ مورد دیگری دیده نمی‌شود كه در آن یك طریقت عرفانی چنین نفوذ سیاسی و مستمری در سرزمین پهناوری مانند ایران داشته باشد. طریقت صفویه مستقیما توسط خاندان صفوی، سلسله صفویه را به وجود آورد، ایران را متحد كرد و مذهب جعفری را مذهب رسمی یكی از بزرگ‌ترین بلاد اسلامی گردانید.» شیخ صفی‌الدین پس از 30 سال ارشاد و هدایت سالكان، در سال ۷۳۵ هـ. ق. در اردبیل از دنیا رفت. بقعه حضرت شیخ صفی‌الدین یكی از مهم‌ترین آثار هنر معماری ایران و جهان است كه به عنوان میراث جهانی در یونسكو ثبت شده است.

 

تاثیر شیخ صفی در تاریخ و فرهنگ ایران چیست؟

طریقت عرفانی كه حضرت شیخ تاسیس كرد؛ طی 700 سال گذشته همواره در جهان اسلام و امروزه در اروپا نیز دستگیر معنوی شیفتگان حق و حقیقت بوده است. شیخ طی 85 سال زندگی سرشار از نور و صفا و مهر و مروت خویش طریقتی را بنیان نهاد كه تا امروز تاثیر بی‌نظیر و ماندگاری در تاریخ فرهنگ و تمدن ایران و اسلام نهاده است. سلسله نسب معنوی طریقت صفویه از طریق ابونجیب سهروردی و حضرت شیخ جنید بغدادی به معروف كرخی می‌رسد؛ به این معنا كه اجازت شیخوخیت را از طریق معروف كرخی، از حضرت امام رضا (ع) گرفته‌اند و نسب‌شان از امام رضا (ع) به حضرت مولی الموحدین امام علی بن ابیطالب(ع) می‌رسد.

 

شكل‌گیری طریقت صفویه به چه صورت است؟

آغاز و نحوه تاسیس طریقت صفویه به این سان است كه شیخ صفی‌الدین پس از جانشینی شیخ زاهد گیلانی، در اردبیل مكانی را كه اكنون بقعه شیخ است؛ به عنوان خانقاه خویش انتخاب كرد. نفوذ معنوی شیخ در دوره حیات؛ كلِّ آناتولی شامل تركیه امروز و سوریه تا مصر را در برمی‌گرفت و از سوی دیگر به شبه‌قاره هند می‌رسید. در زمان حیات شیخ صفی‌الدین؛ بزرگان و امرای بسیار نظیر سلطان محمد خدابنده به حضور ایشان رسیدند و ابراز تسلیم و سرسپردگی كردند. شیخ شدیدا مراقب بود مدح و صله اصحاب قدرت او را فریب ندهد. حضرت شیخ هرگز نزد اصحاب قدرت نمی‌رفت، بلكه آنها در پیشگاه شیخ حضور می‌یافتند و ایشان همواره ضمن ارایه نصایحی پیرامون اخلاق و رفتار و عرفان معنوی و رحمانی مبتنی ‌بر عشق، آنها را به عدالت و رعایت حال مردم دعوت می‌‌كرد و هرگز حاكمان را مدح نمی‌گفت. شیخ مُنادی تقریب مذاهب اسلامی، عرفان اجتماعی و جمع بین شریعت، طریقت و حقیقت است. شیخ یك عارف و عالم شیعه اثنی‌عشری همتراز سید بن طاووس، ابن فهد حلی و علامه حلی است كه با تاثیر تاریخی بسیار فراتر از آنهاست.

 

طی سال‌های گذشته چه فعالیت‌های علمی در معرفی شیخ صفی‌الدین اردبیلی در ایران و اروپا داشته‌اید؟

با توجه به موضوع بسیار مهم هویت ایرانی در سپهر روابط بین‌الملل و پرسش‌های هویتی جوانان؛ بازشناسی پدر معنوی ایران مدرن به صورت علمی و معرفی چهره اصیل عرفان اسلامی و جوهره تمدن اسلامی- ایرانی و الویت اصلی فعالیت‌های بنده از سال 1390 بوده است. در وهله اول «مركز تحقیقات و مطالعات شیخ صفی‌الدین اردبیلی» را در تهران و لندن تاسیس كردم. سپس تحقیق و تالیف كتاب «عرفان ثقلین: مبانی نظری و عملی عرفان و طریقت صفویه» را آغاز كردم كه در سال ۱۳۹۲ در كتابخانه ملی ایران در تهران رونمایی شد. در زمستان ۱۳۹۱ به اردبیل مشرف شدم و طی جلسات متعدد با مقامات استان اردبیل نظیر آیت‌الله عاملی امام‌جمعه اردبیل، استاندار اردبیل، فرمانده سپاه اردبیل (سردار بـابـازاده) و چهره‌های فرهنگی اردبیل نظیر آقای بیوك جامعی و... ضرورت بازشناسی بار عرفانی - تمدنی جنبش عرفانی شیخ صفی‌الدین را طرح كردم. این پروژه با استقبال گرم این عزیزان مواجه و قرار شد علاوه‌بر تشكیل دبیرخانه دایمی شیخ صفی‌الدین‌شناسی و برگزاری همایش بین‌المللی شیخ صفی‌الدین اردبیلی؛ پیگیری‌های ضروری جهت ثبت روز ملی شیخ صفی‌الدین در تقویم ملی نیز صورت گیرد. دبیرخانه دایمی شیخ صفی‌الدین‌شناسی نیز در ۲۷ تیر ماه ۱۳۹۲ براساس تفاهمنامه مكتوب بین اینجانب و دكتر اسحاق صلاحی ریاست كتابخانه ملی در كتابخانه ملی ایران در تهران تاسیس شد. در ۱۶ دیماه ۱۳۹۲ نخستین همایش بین‌المللی شیخ سید صفی‌الدین اردبیلی در كتابخانه ملی ایران در تهران به مدیریت بنده با همكاری صمیمانه و همه‌جانبه كتابخانه ملی ایران با حضور شخصیت‌های مهم علمی، كشوری، لشكری، حوزوی، دانشگاهی و هنری با موفقیت برگزار و با پوشش رسانه‌ای مناسبی مواجه شد. مجموعه مقالات همایش مذكور در ۱۳۹۳ در كتاب «شیخ صفی‌الدین اردبیلی در آیینه عرفان، هنر و سیاست» انتشار یافت. پس از آن دو سمینار در امپریال كالج دانشگاه لندن و كانون توحید لندن با سخنرانی پروفسور سید حسین نصر و اینجانب برگزار شد و سلسله مقالات و مصاحبه‌های فقیر پیرامون اهمیت تعالیم شیخ صفی‌الدین به انگلیسی و فارسی در لندن و تهران انتشار یافت. طی این سال‌ها هفت كتاب ذیل را در حوزه شیخ صفی‌الدین اردبیلی‌شناسی در ایران و انگلستان به زبان‌های فارسی و انگلیسی؛ توسط انتشارات سلمان - آزاده و انتشارات آكادمی مطالعات ایرانی لندن منتشر كردیم: «عرفان ثقلین: مبانی نظری و عملی عرفان و طریقت صفویه» (سید سلمان صفوی، ۱۳۹۲) - «تجلی هنر عرفانی در بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی» (حسن یوسفی، ملكه گلمغانی‌زاده، ۱۳۹۲) - «شیخ صفی‌الدین اردبیلی در آیینه عرفان، هنر و سیاست» (مجموعه مقالات همایش بین‌المللی شیخ صفی‌الدین، ۱۳۹۳)، {«سلطان العارفین شیخ صفی‌الدین اردبیلی»، «اندیشه‌های عرفانی و سیر احوالات امام‌الثقلین شیخ صفی‌الدین اردبیلی» و «زاهدنامه؛ سیر زندگی و احوالات شیخ زاهد گیلانی» (مهوش‌السادات علوی، ۱۳۹۵) } - فلسفه معماری زاویه و بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و مسجد گوهرشاد» (هستی صفوی، به زبان انگلیسی، لندن، ۲۰۱۸). از سال ۱۳۹۶ «مُهر شهریاران صفوی» (حاوی اسماء الحسنی) كه در چینی خانه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی نگهداری می‌شود را به عنوان لوگو و طرح جلد كتاب‌های حوزه فلسفه، عرفان، هنر و قرآن‌شناسی برگزیدیم و 12 كتاب در تهران و لندن با این لوگو منتشر كردیم. در سال جاری در آكادمی مطالعات ایرانی لندن تصویب كردیم كه در تاریخ چهارم مرداد هر سال، جایزه علمی شیخ صفی‌الدین اردبیلی را به بهترین تـزهای علمی در مقاطع فوق لیسانس و دكترا در حوزه شیخ صفی‌‌الدین اردبیلی شناسی، در اردبیل و با همكاری نهادهای فرهنگی و علمی این شهر مقدس و عزیز اهدا كنیم.

 

معمولا چنین تلقی می‌شود كه عرفان با سیاست هماهنگی ندارد. چگونه فرزندان و نوادگان این عارف بزرگ با اندیشه‌های عرفانی این عارف والامقام وارد عرصه سیاست شدند و حكومتی را بنا نهادند كه بزرگ‌ترین حكومت شیعی در ایران بود و ضمن انجام كارهای مهم، به عنوان یك تمدن؛ دوران حكومت خود را به ثبت رساندند؟

شیخ صفی‌الدین اردبیلی ، قله شامخ عرفان و تصوف اسلامی- اجتماعی است كه طریقت و تعالیم آن حضرت منبعث از معارف حیات‌بخش مكتب ثقلین است. این عارف بزرگ و تمدن‌ساز جهان اسلام، بنیانگذار معنوی ایران پس از اسلام است. آیین فتوت، جوانمردی و مروت طریقت صفویه با نفوذ معنوی در قلوب آحاد ملت، یك جنبش عرفانی را به نهضتی عرفانی- اجتماعی برای برقراری عدالت و احقاق حقوق مردم و تثبیت معارف اهل بیت (علیهم‌السلام) در نهادهای اجتماعی ایران تبدیل كرد. جنبش عرفانی- اجتماعی صفویه با مجاهدت‌های سید صدرالدین صفوی، خواجه علی سیاه‌پوش، شیخ ابراهیم، شهید شیخ جنید و شهید شیخ حیدر و سپاه قزلباش منجر به تاسیس ایران مستقل و یكپارچه به رهبری شاه اسماعیل پس از اسلام شد. ایران به همت شیخ صفی‌الدین و خاندان مجاهد و مبارز ایشان، مستقل از حكومت بیگانگان و نظریه خلافت شد. شیخ صفی‌الدین دارای شخصیتی سه‌وجهی است. ایشان عارف، عالِم و مجاهد است. زیر بنای حركت اجتماعی حضرت شیخ؛ معنویت اسلامی و عرفان ایشان است كه حاصل معرفت حصولی و شهودی آن حضرت از حقیقت، جهان، انسان و تاریخ است. بنابراین شخصیت شیخ صفی‌الدین باید در بستر تاریخ سیر تكاملی جنبش عرفانی - اجتماعی شیعیان ایران برای استقلال از خلافت و سلطه خارجی مورد بررسی قرار گیرد. شیخ به حكومت بر دل‌ها معتقد بود. نیاز سیاسی سرزمین ایران، درد و رنج ملت ایران، مظلومیت تشیع، زمینه معنوی و عدالت‌خواهی ایرانیان سبب شد به سرعت تحت‌تاثیر نهضت عرفانی صفویه قرار گیرد كه آنها را به فتوت اجتماعی، عدالت، مقابله با ظلم و تشیع علوی فرا می‌خواند. از زمان خواجه علی سیاه‌پوش نواده شیخ صفی‌‌الدین اردبیلی؛ نهضت سیدالشهدا امام حسین (ع) در نهضت عرفانی صفویه آشكارا بروز یافت. تشكیل سپاه قزلباش از زمان خواجه علی سیاهپوش برای دفاع از مظلومان در زاویه شیخ صفی‌الدین اردبیلی؛ نقش مهمی در تسریع پیوستن مردم بی‌پناه به نهضت صفویه داشت.

 

شیخ صفی‌الدین اردبیلی چه آثاری داشت و به‌ویژه در زمینه عرفان نظری و عملی، اندیشه ایشان در حكومت صفویه تا چه حد تاثیرگذار بود؟

شیخ صفی‌الدین از پیشتازان مكتب تفسیر اجتهادی قرآن براساس عقل ربانی، وحی، نقل و تصویر‌سازی هنری بود. روش تفسیری بدیع شیخ ظاهرگونه نبود بلكه هرمنوتیك مقدس بود؛ با این تفاوت كه با خودداری از تاویل‌های افراطی؛ رابطه ظاهر و باطن متن را حفظ كرده است. از سوی دیگر شیخ از هنر ادبیات شاعرانه عرفانی سلف صالح خود نظیر حضرت مولانا و عطار در تفسیر آیات قرآنی بهره برده و در عین حال به ابداع تصاویر هنری خلاقی از مفاهیم مجرد قرآنی پرداخته است. شیخ آیات قرآنی را با آیات دیگر تفسیر كرده (تفسیر قرآن به قرآن) و علاوه‌بر استفاده از روایات برای مستندات تفسیر خویش؛ پیوستگی وحی و سنت نبوی و اولیاءالله را در تفسیر قرآن حكیم ارایه كرده است. شیخ به مدد تجربیات عرفانی خود با تكیه به عقل ربانی متصل به حضرت حق، افق‌های جدیدی از بواطن قرآن به صورت قلّ و دلّ بیان كرده است. سبك كلمات تفسیری شیخ بیشتر به سبك آیات جزو سی‌ام قرآن نزدیك است. تفاسیر شیخ حاكی از آن است كه او با قرآن زندگی كرده و نور قرآن وجودش را منور ساخته است.

 

مهم‌ترین پیام شیخ صفی چیست؟

مهم‌ترین پیام حضرت شیخ؛ حفظ تعادل بین شریعت و طریقت و استقلال علما است. شیخ با جمع بین عقل و عشق؛ به هر دو احترام می‌گذارد، لیكن ساحت عشق را بسی والاتر و فراتر از ساحت عقل می‌دانست و می‌فرمود: آخرین ساحت عقل؛ اولین ساحت عشق است. حضرت شیخ بین دینداری و خدمت و حمایت از مردم پیوندی عمیق برقرار كرد و آیین جوانمردی، فتوت و مدارا با ملت را فصل تمایز صوفی صافی با صوفی دغل‌كار و متدینان عامل با قشری‌گرایان ذهن بسته معرفی كرد. شیخ دین خشك عاری از عشق و محبت و بی‌توجه به حقوق مردم را پوسته‌ای از دین می‌دانست كه فاقد مغز است. شیخ معتقد بود مكتب عشق عرفانی با فتوت معنا می‌یابد. اركان طریقت شیخ صفی‌الدین عبارتند از: «نقش محوری عرفان ثقلین»، «تعامل طریقت و شریعت»، «تعامل متعادل زهد و عشق»، «تعامل ذكر و فكر و عمل»، «اهمیت اخلاق سازنده اجتماعی سالك در سلوك»، «تعامل عشق و معرفت»، «خلوت‌نشینی و مراقبه» و «تعامل سازنده طریقت و سیاست». شیخ صفی‌الدین از نظریه‌پردازانی بود كه در بحث عملی؛ مكتب عشق، ریاضت و مراقبه را توامان مد نظر دارند. امتیاز دیگر شیخ صفی‌الدین؛ تاكید بر جوانمردی است. به اعتقاد شیخ؛ عدم فتوت در منش اجتماعی و عدم دستگیری از درماندگان و مظلومین موجب خروج سالك از حلقه سلوك می‌شود. منش مولی‌الموحدین امیرالمومنین علی(ع) الگوی پیروان طریقت صفویه است، زیرا حركت جوانمردانه در دفاع از مظلومین در مقابل جباران؛ مهم‌ترین ركن سلوك است و شیخ در عرصه زندگی اجتماعی به این شاخصه عرفانی توجه تام داشت. به این ترتیب حضرت سلطان‌العارفین سید صفی‌الدین اردبیلی؛ شخصیتی مكتب‌ساز، تئوری‌ساز و مبدع برخی واژگان عرفانی در چارچوب عرفان ثقلین بود. طریقت شیخ صفی‌الدین اردبیلی كه بعدا به «طریقت صفویه» معروف شد؛ نقش مهم، كم‌نظیر و سازنده‌ای در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی و ایران داشته و هنوز زنده و تاثیرگذار است، چنانكه امروز نیز در قلب آناتولی، عراق، شامات و اروپا مریدان و اخلاف آن حضرت در ذكر مناقب و فضایل ایشان روایت‌ها نقل می‌كنند و نغمه‌ها می‌سرایند. حضرت شیخ در حوزه معرفت‌شناسی دینی، تفسیر قرآن، كاركرد اجتماعی دین و پیوند متعادل بین شریعت و طریقت تاثیر شگرف و ماندگاری گذاشت كه آثار آن هنوز ساری و جاری است. اخلاف شیخ بر نهضت فارسی‌نویسی متون دینی و طرایق صوفیه تاثیری بسزا داشتند. چنانكه سید صدرالدین فرزند شیخ؛ استاد معنوی شاه نعمت‌الله ولی موسس طریقت نعمت‌اللهیه بود و عارف شهید سلطان حیدر پدر شاه اسماعیل؛ پیر و مرشد معنوی الهی اردبیلی نخستین مترجم و شارح نهج‌البلاغه به زبان فارسی بود. شیخ صفی‌الدین نهاد خانقاه را از یك نهاد معنوی و آموزشی صِرف به نهادی با كاركرد اجتماعی دفاع از حقوق بی‌پناهان در مقابل ظلم حكومت و ارباب قدرت بدل كرد. شیخ از طریق مبارزه با قشری‌گرایی دینی و جمود مذهبی؛ پیشتاز دكترین تقریب مذاهب در ایران شد. شیخ همواره مراقب بود تحت‌تاثیر مدح اصحاب قدرت قرار نگیرد و هرگز آنها را مدح نكرد. ابن بزاز مولف «صفوه الصفا» می‌نویسد: «با پادشاهان چنان سخن می‌گفت كه با كودكی سخن گویند.» و نیز گوید: «سلاطین و امرا كه نزد شیخ صفی‌الدین (قدس‌الله سره) می‌آمدند، چنان می‌نشستند كه غلامان پیش خواجه.» شیخ با نصایحی در زمینه اخلاق، رفتار و عرفان معنوی رحمانی - مبتنی‌بر عشق – آنها را ارشاد می‌فرمود و به عدالت و رعایت حال مردم دعوت می‌كرد. شیخ از زمان حیات خویش مورد هجوم متعصبان مذهبی بود، لیكن مردمان حق جوی ایران و تركیه و سوریه و عراق همچنان به عنوان یك قدیس شیفته ایشان هستند و بقعه ملكوتی آن حضرت در اردبیل؛ زیارتگاه دردمندان و عاشقان است.

 

امروز عرفان‌های باطل كشورهای دیگر و حتی عرفان‌هایی از فرهنگ و تمدن اسلامی اما انحرافی و... مشكلاتی برای مردم و جامعه به وجود آورده است. معرفی عرفان شیخ صفی‌الدین اردبیلی چه كمكی به حل این معضلات می‌كند؟

تعامل و تعادل بین شریعت و طریقت، معنویت‌گرایی و تعهد اجتماعی، مقابله با تهاجم خارجی، رویكرد تقریب مذاهبی، از دستاوردهای مهم طریقت علویه است كه برای بشر امروز الهام‌بخش است. طریقت صفویه با تفكر طالبانی و اباحی‌گری مخالف است و مردم را به اسلام معرفتی و مفاهمه‌ای براساس معرفت، عشق و فتوت اجتماعی دعوت می‌كند. شیخ صفی‌الدین یك عارف سیاستمدار بود. در طریقت صفویه؛ سیاست هدف نیست، بلكه ابزاری است برای ساختن جامعه توحیدی؛ ساختن جامعه انسانی مبتنی‌بر فطرت انسانی و ساختن بهشتی روی زمین برای دستیابی به بهشت برین، ساختن جامعه اخلاقی و معنوی مبتنی‌ بر عدالت و قسط اجتماعی. در طریقت صفویه؛ معنویت و اخلاق زیربنای سیاست است. سیاست بدون معنویت؛ سبب دنیازدگی و الیناسیون وجودی می‌شود. عالِم بدون معنویت و عرفان، ابزار دست سیاستمداران و اصحاب قدرت می‌شود. عرفان ناب مبتنی‌بر تعالیم قرآن كریم و سنت نبوی است. به این معنا «عرفان ثقلین» كه در تعالیم شیخ صفی‌الدین اردبیلی است؛ نجات‌بخش جامعه امروز است. عرفان شیخ صفی‌الدین براساس تعالیم قرآنی، مصطفوی و علوی است و مردم را به اسلام حِكمی، معنویت، جوانمردی، اخلاق نیكو و مروت و تعاون اجتماعی دعوت می‌كند. این عرفان با عرفانِ گریز از تعهدات اجتماعی یا احكام شرع منور در تقابل است. حضرت محمدمصطفی(ص) و امیرالمومنین علی (ع) سرسلسله عرفان ناب محمدی هستند. حضرت حجت‌بن‌الحسن عسكری(عج) امام و انسان كامل امروز هستند. اقطاب طرایق عرفانی اصیل اسلامی؛ جانشینان معنوی مهدی موعودند، چنانكه مراجع عظام نایب امام زمان (عج) در امور شریعت هستند.

 

با توجه به دانش و تجربه بین‌المللی؛ جنابعالی چه پیشنهاداتی برای برگزاری روز ملی بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی دارید؟

راه دور نرویم. شایسته است حداقل مدل موفق مراسم بزرگداشت مولانا كه هر سال در ماه دسامبر در قونیه در جوار مقبره حضرت مولانا برگزار می‌شود؛ برای بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی به كار گرفته شود كه شامل ۱. برگزاری نشست علمی شیخ صفی‌الدین اردبیلی‌شناسی در ۴ مرداد هر سال. ۲. برگزاری جشنواره هنری موسیقی، عرفانی، تئاتر، نقاشی، خوشنویسی و صنایع‌دستی. ۳. چراغانی و آذین‌بندی شهر اردبیل. ۴. دعوت از شخصیت‌های علمی، هنری و مذهبی كشورهای جهان به‌ویژه كشورهای همجوار در مراسم. ۵. اعطای جوایز علمی به مطالعات شیخ صفی‌الدین‌شناسی. ۶. اجازه به بیست میلیون علویان تركیه و سوریه و كردهای عراق (سرسپردگان شیدای شیخ صفی‌الدین) برای برگزاری مراسم عرفانی در بقعه شیخ صفی‌الدین. ۷. تاسیس صندوق نذورات و هدایا در بقعه شیخ صفی‌الدین و شیخ كلخوران جهت تعمیرات این دو مجتمع عظیم عرفانی در دارالارشاد اردبیل. اجرای روش‌های فوق سریعا به چند دستاورد منجر می‌شود: ۱. تبدیل اردبیل به قطب بزرگ گردشگری معنوی. ۲. تقویت مطالعات علمی شیخ صفی‌الدین‌شناسی. ۳. معرفی هویت ایرانی به جوانان. ۴. آگاهی جهانیان به این نكته مهم كه جوهر فرهنگ و تمدن اسلامی ایـران خشونت‌گرایی نیست؛ بلكه توحیـد الهـی، معـرفت، عشق، هنـر و فتـوت است و ایران مهـد گفت‌وگو و اعتـدال است. ۵. جذب بیشتر علویان تركیه و در نتیجه تقویت و گسترش زیرساخت‌های توریستی اردبیل نظیر هتل و رستوران‌های بین‌المللی از طریق امكانات و سرمایه‌گذاری آنها. شهر مقدس اردبیل باید قطب فعالیت‌های مذكور باشد. همچنین باید به زودی ستاد بزرگداشت در اردبیل تاسیس شود. این فقیر نیز به عنوان سلاله و حافظ میراث عرفانی حضرت شیخ صفی‌الدین اردبیلی، مركز تحقیقات و مطالعات شیخ صفی‌الدین اردبیلی و آكادمی مطالعات ایرانی لندن آماده همكاری با این ستاد به ریاست آیت‌الله عاملی عالم فرهیخته و امام‌جمعه اردبیل هستم.

منبع: روزنامه اعتماد

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما