تنها یادگار مشروطه / محمد علی بهمنی قاجار
|۱۰:۴۲,۱۳۹۸/۱۰/۹| بازدید : 120 بار

 

نخستین قانون اساسی ایران 8 دی 1285 توسط مظفرالدین شاه امضا شد

قانون اساسی مشروطه ایران آغازگر فصل جدیدی در تاریخ ایران بود. این قوانین چند ویژگی بارز داشتند.

1- حاکمیت ملت

مردم تا آن زمان رعیت و زیر سلطه پادشاه بودند و هیچ نوع حق حکومتی نداشتند، اما براساس قوانین اساسی مشروطه، حق حکومت به دست آوردند و منشأ حاکمیت از آن ملت شد.

2- برابری حقوقی

تبعیضات بر اساس اصل هشتم متمم قانون مشروطه از بین رفت و برابری حقوقی بین مردم ایران به‌ وجود آمد.

3- تثبیت نمادهای هویت ملی

نمادهای هویت ملی مانند: مذهب شیعه، پرچم سه رنگ و پایتختی تهران در متمم قانون اساسی مشروطه تثبیت شدند. براساس قوانین اساسی، شاه موظف به پاسداری از مذهب شیعه شد و حاکمیت دولت در ذیل سلطنت و حاکمیت اعلیحضرت امام زمان(عج) مورد اشاره و تصریح قرار گرفت. در مورد پایتخت تأکید شد که تهران پایتخت است و با مشخص شدن الوان پرچم و نماد ملی ایران نمادهای دینی و ملی ایران در قانون اساسی تثبیت شد.

4- حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران

در قوانین مشروطه پادشاه مکلف می‌شود که از استقلال و تمامیت ارضی ایران دفاع کند. تغییر در مرزها ممنوع می‌شود، مگر با تصویب مجلس.

5- ساختار قانونی و دموکراتیک

دموکراسی مورد تأکید ویژه قانون اساسی مشروطه بخصوص متمم قانون اساسی مشروطه قرار می‌گیرد. تفکیک قوا به‌طور کامل انجام، حدود و روابط قوا تنظیم می‌شود و در همه موارد این رأی ملت است که منشأ اثر است و در انتخاب مجلس و بعد مجلس در تأثیر‌گذاری که در قوه مجریه دارد، مانند انجمن‌های ایالتی و ولایتی و سایر موارد.

نکته بعدی حقوق شهروندی مردم است که به رسمیت شناخته شد. همه اینها دستاوردهای مهم قانون اساسی مشروطه است. نکته‌ای که باید به آن اشاره کرد این است که در ابتدا فقط یک قانون اساسی نوشته می‌شود که در واقع اساسنامه یا آیین‌نامه داخلی مجلس است و در آن قانون اساسی مشروطه، خبری از این موارد که آورده شد، نبود.اما در متمم قانون اساسی مشروطه که به توشیح محمدعلی شاه می‌رسد، این موارد تصریح می‌شود. به بیان دیگر مظفرالدین شاه فرمان مشروطه را صادر می‌کند، اما در زمان او این متمم قانون اساسی تصویب نمی‌شود. آنچه به‌عنوان میراث حقوقی است متمم قانون اساسی مشروطه است و این متمم قانون اساسی به وسیله محمدعلی شاه توشیح می‌شود و رسمیت پیدا می‌کند.

از زمانی که قانون اساسی مشروطه تصویب می شود، این قوانین دشمنانی پیدا می‌کند نظم ستیزانی مانند اجتماعیون، عامیون وافراد تروریستی مثل حیدرعمو اوغلی و... که نمی‌توانستند حاکمیت قانون و نظم را تحمل کنند و در نهایت نخست‌وزیر مشروطه. میرزا علی اصغر خان امین السلطان اتابک را ترور می‌کنند.

گروه دوم، ویژه خوارانی بودند که امتیازات خاص داشتند و افرادی بودند در اطراف دربار که نمی‌خواستند برابری وجود داشته باشد، نمی خواستند عدم تبعیض وجود داشته باشد اینها از روز اول با قانون اساسی مشکل پیدا کردند. گروه بعدی قدرت‌های خارجی بودند و آنها هم با ایرانی که صاحب یک حکومت قانونی و منظم باشد، مشکل داشتند و متأسفانه همه این گروه‌ها کاری کردند که قوانین اساسی مشروطه به‌طور کامل اجرایی نشوند. اما با کودتای رضاخان میرپنج، سردار سپه و رضا شاه بعدی در سوم اسفند سال 1299 عملاً قانون اساسی به تعلیق در می‌آید و پوسته ظاهری آن حفظ اما از محتوا خالی می‌شود. تا شهریور 1320 و بعد از سقوط رضا شاه تا برهه کودتای 28 مرداد سال 1332 قانون اساسی هست منتها در شرایط نیم بند. در شرایطی که چهار سال اشغال کشور، بحران آذربایجان، تنش‌های بین محمد رضا شاه و مجلس و دولت و ترور شاه در 15 بهمن 1327، ماجرای حاجعلی رزم آرا و ملی شدن صنعت نفت. در تمامی این تحولات باز قوانین اساسی مشروطه به‌صورت تمام و کمال اجرا نمی‌شود و پس از کودتا به‌طور جدی به‌ تعلیق در می‌آید و افزون براین، چندین بارمحتوای قانون اساسی مشروطه دستخوش تغییر می‌شود. پس‌از تغییر سلطنت درسال ۱۳۰۴ بوسیله مجلس، حذف استقلال قضایی در عصر داور، تغییر غیر قانونی مسأله ایرانی بودن همسر شاه برای ازدواج او و فوزیه، دادن حق انحلال مجلس به شاه در سال 1328، نایب السلطنه شدن فرح پهلوی و بحث رفراندوم انقلاب سفید، دست آخر برخلاف قانون اساسی کشور تک حزبی می‌شود. همه اینها باعث شد که در اواخر حکومت پهلوی هیچ اثری از قانون اساسی مشروطه بجز قوه قانونگذاری باقی نماند و این تنها یادگار مشروطه و قانون اساسی آن است که ماحصل آن یعنی مجموعه قوانین مدون اینک نیز وجود دارد.

منبع: روزنامه ایران

 

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما