عرق‌ریزان روح / اسماعیل شمس
|۸:۵۱,۱۳۹۸/۹/۲۴| بازدید : 176 بار

 

به بهانه انتشار جلد 24 دایره‌المعارف بزرگ اسلامی

برای انتخاب عنوان این یادداشت مدت زیادی در فكر بودم؛ عنوان‌های زیادی برگزیدم و كنار گذاشتم تا در نهایت به این عنوان رسیدم كه هر چند نام كتابی از جمال میرصادقی و شامل توصیه‌هایی به داستان‌نویسان جوان است، اما در این سال‌ها گاه برای توصیف مشقت‌های كار نوشتن در حوزه‌های مختلف به كار رفته است. كسانی كه با نگارش مقالات دایره‌المعارف آشنایی دارند به خوبی می‌دانند كه نگارش این نوع مقالات یكی از سخت‌ترین كارهای نگارشی است و به مراتب از كتاب‌ها و مقالات علمی و پژوهشی كه این روزها ارج و قرب بیشتری نزد اهل علم دارند، دشوارتر است. نویسنده مقالات دایره‌المعارف به شرط داشتن دانش و تخصص و تعهد به كار خود باید احاطه‌ای كامل بر همه نوشته‌های مرتبط با مدخل تا زمان خود داشته باشد و در حجمی اندك روایتی بی‌طرفانه، زمانمند، توصیفی و گاه تحلیلی از موضوع پژوهش خود ارایه دهد. افزون بر سختی كار، نویسنده مقالات دایره‌المعارف از مظلومیتی مضاعف رنج می‌برد و برخلاف نویسندگان كتاب و مقاله علمی- پژوهشی كه با آنها ارتقای رتبه دانشگاهی می‌گیرد و شریك فرآیند تولید علم می‌شود از این مواهب نیز بی‌بهره است. در یك كلام می‌توان نگارش مقاله دایره‌المعارفی اصیل و علمی را كه از فیلترهای كنترل علمی و ویرایش محتوایی و فنی هم گذشته باشد، «عرق‌ریزان روح» دانست كه كمتر كسی خود را درگیر آن می‌كند.

 

هر چند در همه جلدهای دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و در بیشتر مقالات آن این ویژگی دیده می‌شود اما بی‌هیچ تردیدی عرق‌ریزان روح برای نگارش و انتشار جلد 24 بیش از هر جلد دیگری بوده است. توضیح این نكته ضروری است كه جلد 24 در شرایط خاصی نوشته و منتشر شد؛ شرایطی كه با مشكلات عدیده مركز دایره‌المعارف در آغاز سال 1397 آغاز شد. هرچند تمایلی به یادآوری آن دوران تلخ ندارم؛ اما ناگزیر باید اشاره كرد كه آن مشكلات چنان سخت بود كه بدخواهان و گاه حتی پاره‌ای دلسوزان امیدی به تداوم انتشار دایره‌المعارف نداشتند و برخی سایت‌ها نیز تیترهای درشت ناامیدكننده‌ای مانند «بحران در مركز دایره‌المعارف‌ بزرگ اسلامی»، «خطر تعطیلی در كمین مركز دایره‌المعارف اسلامی» و مانند آن را در صفحه‌های نخست‌شان نشر می‌دادند. همزمان با این وضعیت، دولت جناب آقای روحانی نیز به‌رغم كمك‌های مالی زیادی كه به برخی موسسات فرهنگی می‌كرد، كمك مالی اندكی را كه پیش از این به مركز صورت می‌گرفت كاملا قطع كرد و مدیریت و كاركنان دایره‌المعارف در تنگنایی شدیدتر قرار گرفتند. شاید باورش سخت باشد اما برای تاریخ باید گفت كه نویسندگان، ویراستاران و بقیه كاركنان دلسوز مركز كه جلد 24 را به مرحله انتشار رساندند، هنوز حق‌الزحمه برخی مقالات چاپ شده خود را نگرفته‌اند و در همین لحظه‌ای كه این یادداشت نوشته می‌شود 10 ماه از حقوق خود را از مدیریت مركز طلبكار هستند. در20 ماه گذشته ریاست و سایر مدیران اجرایی و مالی مركز با تلاشی شبانه‌روزی و زایدالوصف سعی كردند از برخی فرصت‌های بالقوه مركز و در اختیار خود برای تامین بخشی از بودجه استفاده كنند اما وضعیت عمومی كشور و تورم مهارگسیخته مانع شده است كه بتوانند فرآیند خودكفایی و بی‌نیازی از كمك دولتی را تكمیل كنند. به شخصه و به عنوان یكی از نویسندگان دایره‌المعارف كه از 25 سال پیش به صورت پیوسته در حوزه فرهنگی كار كرده‌ام در عجبم كه چگونه دولت و مدیریت فرهنگی كشور به مركز دایره‌المعارف كه یكی از مهم‌ترین سرمایه‌های ملی این سرزمین است و دست‌كم یكی از محصولات آن، یعنی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی به دو زبان انگلیسی و عربی ترجمه و چاپ و در سراسر دنیا منتشر می‌شود و آبروی فرهنگی ایران و اسلام است تا این اندازه بی‌توجه هستند؛ این نكته را البته استادان بزرگی مانند دكتر فتح‌الله مجتبایی، دكتر مصطفی محقق‌داماد و دكتر اصغر دادبه نیز در آیین رونمایی از جلد 24 و تقدیر از پدیدآورندگان آن اشاره و از ریاست و كاركنان مركز به خاطر تحمل این مشكلات و رها نكردن كار تقدیر كردند.

 

دوست دارم در بخش پایانی این یادداشت به اهمیت جلد 24 دایره‌المعارف و برخی ویژگی‌های آن هم اشاره‌ای كوتاه كنم. جلد 24 شامل بیش از 250 مدخل و در 710 صفحه نوشته شده است و از مدخل دلائل النبوه آغاز و به رساله دلگشا ختم می‌شود. در این جلد مدخل‌های مهمی مانند دماوند، دنیا، دولت، دین، دیوان، دهخدا، ذوالقرنین، ذمیان، دیه، ربا، رجعت و رده قرار گرفته‌اند كه هر یك از اهمیت خاصی در تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام برخوردارند. در فهرست نام‌های بزرگان پرشماری كه در نگارش مدخل‌های جلد 24 همكاری داشته‌اند، می‌توان از دكتر شرف‌الدین خراسانی نویسنده مدخل دیصانیه، دكترمحمد دبیرسیاقی نویسنده دهخدا، علی‌اكبر، دكتر فتح‌الله مجتبایی نویسنده ذوالقرنین، دكتر اصغر دادبه نویسنده دوبیتی و دكتر ویلم فلورنویسنده دیوان بیگی نام برد كه البته دو نفر نخست از دنیا رفته‌اند و مدخل‌های‌شان از مدت‌ها پیش نوشته شده بود.

 

چاپ جلد 24 در این شرایط سخت كه با وجود برخی كاستی‌ها از نظر وزن علمی نیز از جلدهای پیشین هیچ كم ندارد و چه بسا در مواردی از آنها هم بیشتر است نشان دهنده عزم جزم شماری از دلسوزان فرهنگ است كه مصمم هستند با وجود همه مشكلات موجود به كار خود ادامه دهند و به قول دكتر مجتبایی از اینكه حتی مدیریت فرهنگی كشور و بیشتر دانشگاهیان و اهل قلم آنها را فراموش كرده‌اند، بیم ندارند، زیرا عاشق كار خود هستند و باور دارند كه تاریخ در آینده به نیكی از آنها یاد خواهد كرد.

منبع: روزنامه اعتماد

 

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما