صلح و شهادت امام حسن مجتبی(ع) در گفت‌وگو با سیدمحمدرضا ابطحی
|۹:۵۵,۱۳۹۸/۸/۴| بازدید : 71 بار

 

صلح؛ مقدمه عاشورا بود

محمد آسیابانی: در تقویم رسمی كشور روز ۲۸ ماه صفر به عنوان سالروز شهادت سبط اكبر پیامبر، امام حسن مجتبی(ع) ثبت شده است. البته در این تاریخ تشكیك هم شده و بسیاری از علمای رجالی با پژوهش و اجتهاد بر اسناد و روایات به امروز رسیده، اثبات كرده‌اند كه نه روز بیست و هشتم كه روز هفتم صفر سالروز شهادت این امام همام است.

 

مهم‌ترین نكته و مفهوم در زندگانی امام مجتبی(ع) «مظلومیت» است. ایشان در هنگامه‌ای از سوی عامه مردم به خلافت برگزیده شد كه «ناكثین»، «قاسطین» و «مارقین» امت واحده‌ای را كه پیامبر با خون دل بسیار سامان داده بود، دچار تشتت فكری و سیاسی كرده بودند. امت آن دوران نخواستند كه به محتوای آیه شریفه «واعْتصِمُواْ بِحبْلِ‌الله جمِیعًا ولا تفرقُواْ» عمل كنند و حبل‌الله را كه مصداقش در آن دوران امام مجتبی(ع) بود تنها گذاشتند و در نتیجه امام پس از زخم خوردن از برخی صحابه نزدیك‌شان، به صلح با معاویه روی آوردند. البته صلح و صلحنامه‌ای كه كم از جنگ نداشت.

 

به مناسبت سالروز شهادت امام مجتبی(ع) با حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمدرضا ابطحی، كتابشناس و پژوهشگر علوم دینی درباره مساله تاریخ شهادت و همچنین پژوهش‌های این حوزه به گفت‌وگو نشستیم. ابطحی، مدیرعامل موسسه قرآنی‌ ام‌الكتاب نقش جهان است.

 

 **********

 

بسیاری از مورخان و پژوهشگران بر این عقیده‌اند كه عدد تالیفات و پژوهش‌ها درباره امام مجتبی(ع) اندك است. به باور آنها همین مساله باعث شده تا شناخت عامه مردم از ایشان كم باشد. نظر شما در این باره چیست؟ این مساله با توجه به شبهات عدیده‌ای كه به ویژه مبلغان وهابی درباره زندگی این امام مظلوم پیش آورده‌اند، خود را بیش از پیش نشان می‌دهد.

البته این‌طور نیست و كتاب‌ها و پژوهش‌های مهمی درباره امام حسن مجتبی(ع) انجام و منتشر شده است. پس از پیروزی انقلاب با توجه به اختلافاتی كه در روایات و اسناد مربوط به شهادت این امام همام وجود داشت، حركت‌ها و پژوهش‌های جدی در اصفهان و قم انجام شد تا از بین روزهای سوم، هفتم یا بیست و هشتم صفر به یقین برسند كه كدام روز، سالروز شهادت ایشان است.

كتاب‌های مهمی در این دوران منتشر و بحث‌های علمی مفصلی هم اتفاق افتاد و برخی كتاب‌ها هم جنجالی شدند، چراكه در آنها روایت‌های ضعیف هم بررسی شده بودند. به‌طور كل علمای رجالی و تاریخ اثبات كردند كه روز هفتم صفر، سالروز شهادت امام مجتبی(ع) است و نه روز بیست و هشتم. بسیاری هم اشكال گرفتند كه روایت‌های مربوط به روز هفتم ضعیف است و... .

اما یكی از كسانی كه در آثارش به بحث درباره این موضوع پرداخت، مرحوم آیت‌الله سیدمحمدعلی موحد‌ابطحی بود. ایشان محقق و رجالی معروف بود و از شاگردان مرحوم امام خمینی (ره) و آیت‌الله‌العظمی خویی بود. با توجه به شهرت علمی ایشان نوشته‌های‌شان بسیار مورد توجه قرار گرفت. نظر آیت‌الله موحدابطحی این بود كه به‌طور قطعی روز هفتم صفر روز شهادت امام حسن مجتبی(ع) است. یا یقینی‌تر این است كه ما این روز را سالروز شهادت امام بدانیم.

 

البته این تاریخ در تقویم رسمی ایران ثبت نشده، اما با توجه به شهرت آیت‌الله موحد‌ابطحی و خاندان‌شان در اصفهان آیا این تاكید روی هفتم صفر، تاثیری در علما و اهالی این شهر داشت؟

بله، پس از این پژوهش و تاكید ایشان روی هفتم صفر، در اصفهان این روز بسیار گرامی داشته شده و مجالس عزاداری مفصل و با عظمتی برگزار می‌شد و اكنون نیز می‌شود. هفتم صفر اكنون برای اصفهانی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. ما جلسات و مجالس عزاداری مختلف داریم كه همه ساله به‌طور منظم در این روز برگزار می‌شود. حتی دسته‌های زنجیرزنی و سینه‌زنی در این روز برپا می‌شود. در بازار نیز هیئاتی هستند كه این روز را مثل روز عاشورا مفصل عزاداری می‌كنند.

 

با این اوصاف اما عامه مردم ایران آن‌گونه اطلاعات و دانشی را كه نسبت به حیات دیگر ائمه دارند، درباره امام مجتبی(ع) ندارند.

دو مساله اتفاق افتاده است؛ نخست اینكه اسم مبارك امام مجتبی(ع) معمولا همراه با اسماء خمسه طیبه (پنج تن آل عبا) می‌آید. دیگر اینكه از دوره امامت ایشان نیز مطالب محدودی در دست است و علت آن هم به ‌شدت برخوردهایی بازمی‌گردد كه معاویه بن ابی‌سفیان در دوران به اصطلاح صلح پیش آورد. البته همین نكته كه آن دوران با توجه به صلحنامه امام مجتبی(ع) با معاویه دوران صلح بود یا جنگ، نیز در كتاب‌ها و پژوهش‌های بسیاری نوشته شده است. به نظر می‌رسد كه آن دوران هم به نحوی دوران جنگ است و اگر برنامه امام حسن(ع) نبود، رخداد عظیم عاشورا اتفاق نمی‌افتاد.

متاسفانه برخی تعصب‌های بی‌جایی روی قضیه صلح و جنگ به خرج داده‌اند و همین تعصبات باعث شد تا ابعاد مختلف آن صلحنامه مسكوت بماند و روی این نكات بحث نشود كه آیا برخوردهای امام در آن دوران جنگی بوده است یا خیر؟ صلح با معاویه باعث شد تا دهان بسیاری بسته شود. با این اوصاف اما مرحوم علامه مجلسی بحث مفصلی در این باب انجام داده و اثبات كردند كه در اصل تفاوتی بین حركت امام مجتبی(ع) با قیام حضرت سیدالشهدا(ع) نیست. هر یك از ائمه در برخورد با جریان‌های معاند روز هر كدام یك روش خاص خود را با توجه به شرایط شیعه داشتند.

حضرت سیدالشهدا(ع) مصلحت را بر قیام دید. حضرت سیدالساجدین امام سجاد(ع) روشش در دعا بود. همچنین حضرت ثامن الحجج امام علی بن‌موسی‌الرضا(ع) نیز مصلحت را در این دید كه با پذیرش ولایتعهدی به مبارزه با عباسیون برخیزد. به هر حال تفسیرهایی كه در طول تاریخ بر صلح امام حسن مجتبی(ع) انجام شد، مسائلی را به وجود آورد. در ذیل سایت ‌ام‌الكتاب سایتی هم به‌طور اختصاصی به امام حسن مجتبی(ع) اختصاص پیدا كرده است. یك بخش از این سایت كتابنامه است. بخش مهمی از این سایت نیز پاسخ به شبهات پیرامون زندگانی امام مجتبی(ع) است كه ما سعی كردیم با توجه به مستندات مسلم تاریخی این شبهات بسیار را پاسخگو باشیم و الحمدلله در میان سایت‌های دیگر ذیل ‌ام‌الكتاب مراجعه به سایت امام مجتبی(ع) بسیار چشمگیر است. همچنین مخاطبان می‌توانند با مراجعه به بخش كتابنامه از تمامی كتاب‌هایی كه درباره این امام همام منتشر شده باخبر شوند.

 

بر پژوهش آیت‌الله موحدابطحی درباره تاریخ شهادت امام مجتبی(ع) ظاهرا نقدی هم نوشته شد؟

همان‌طور كه گفتم پس از انتشار پژوهش آیت‌الله موحدابطحی و تاكید ایشان بر اینكه نزد شیعه روز هفتم صفر به عنوان روز شهادت امام مجتبی(ع) قوی‌تر است، در اصفهان به این روز بسیار توجه شد. مثلا عملا در این روز بازار تعطیل شده و مردم به عزاداری می‌پردازند. البته ایشان نخواستند كه روز بیست و هشتم صفر را نیز رد كنند. به عبارتی این دانشمند برجسته ثابت كرد كه روز هفتم ماه صفر از نظر روایت‌های تاریخی و سندیت آنها، بیشتر از ۲۸ صفر اهمیت دارد. بسیاری از منابع تاریخی نیز بر این روز دلالت دارند. به عنوان مثال در اثر «تثبیت الامامه» نوشته سید قاسم بن‌ابراهیم الرسی (وفات در سال ۲۴۶) كه خود از نوادگان امام مجتبی(ع) است و از علمای برجسته زمان خود بود، بر روز هفتم صفر تاكید شده است. همین‌طور علامه كفعمی از علمای مشهور قرن نهم نیز در كتاب شریف مصباح بر روز هفتم صفر به عنوان روز شهادت تاكید دارد.

این اختلاف روایت درباره سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) نیز وجود دارد و ما دو نوبت در سال را به عنوان ایام فاطمیه گرامی می‌داریم. من شخصا یك‌بار از مرحوم آیت‌الله موحد‌ابطحی درباره این تعدد در تاریخ شهادت و مشكلاتی كه ممكن است به وجود بیاورد، سوال كردم. ایشان در پاسخ فرمودند كه هیچ اشكالی ندارد كه هر دو تاریخ را گرامی بداریم.

عده‌ای از پژوهشگران به این نظریه نقد وارد كردند و همچنین جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم نقدی بر این نظریه وارد آورد، اما مرحوم آیت‌الله موحد‌ابطحی یك عالم رجالی قوی بود و تمام روایات و مستندات را می‌دانست و به نقدها پاسخ داد. اكنون فرزند ایشان آقا سیدمحمد نیز در بحث پیرامون این موضوع فعال است.

 

سوال اینجاست كه با توجه به مقام علمی آیت‌الله محمدعلی موحدابطحی، چرا نظر ایشان روی روز هفتم صفر به عنوان نظر صائب پذیرفته نشد تا در تواریخ رسمی بیاید؟

به نظر من وجود یك مشكل باعث این موضوع شد. متاسفانه در زمان حیات ایشان آقازاده بزرگ‌شان با فكر پدر مخالفت پیدا كرد و راهی جز راه او را پیمود و بدل به یكی از قطب‌های صوفیه شد. همین مساله باعث شد تا به وجهه علمی ایشان و حتی موقعیت خاندان موحد‌ابطحی خدشه وارد آید. این در صورتی است كه این دانشمند برجسته هم در زمان تحصیل و هم در زمان تدریس و ریاست امور شرعی از جمله برجسته‌ترین علما بود. ایشان پس از گذشت زمانی كوتاه از ورود به حلقه درس مرحوم امام خمینی (ره) بدل به یكی از اشكال‌كنندگان رسمی درس شدند. در درس مرحوم آیت‌الله بروجردی نیز معمولا دو نفر اشكال می‌كردند، یكی ایشان و دیگری برادرشان مرحوم آیت‌الله محمدباقر موحد‌ابطحی. به‌طور كل این خانواده هفت برادر بودند كه ۶ نفر از آنها از سرآمدان علم و از چهره‌های تابناك مكتب امامیه بودند. متاسفانه كار پسر بزرگ‌شان جلوه علمی شخص ایشان را زیر سوال برد.

منبع: روزنامه اعتماد

 

 

 

 

برچسب ها :


اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما