برابری‌ها و برادری‌ها در دفع استبداد صغیر
|۱۰:۱۶,۱۳۹۸/۵/۱۹| بازدید : 51 بار

 

مروری بر مشروطه، فتح طهران و روایت یک تابلو نقاشی

اردشیر صالح‌پور: همزمان با 14 مرداد، سالگرد انقلاب مشروطه، از تابلوی نقاشی فتح طهران در کاخ نیاوران رونمایی شد. این تابلوی نفیس که یکصد و ده سال از عمر آن می‌گذرد، گویاترین سند موجود از تاریخ مشروطه و جانفشانی بختیاری ها و گیلانی ها برای تحقق آزادی و دفع استبداد است.

محمدعلی‌شاه قاجار، شاه خودکامه، بر‌خلاف توشیح و امضای فرمان مشروطه به وسیله پدرش، مظفرالدین شاه، بساط مشروطه را برچیده، آزادی‌خواهـــــــــان، روحانیـــــــــون و مبارزان و مجاهدان را به‌ بند کشید و به شهادت رساند و مجلس شورای ملی را که حاصل خون جوانان وطن و شهیدان راه آزادی بود، به وسیله «شاپشال» و «لیاخوف روسی» به توپ بست. او بار دیگر استبداد را بر ایران حاکم کرد که به دوران «استبداد صغیر» معروف است.

تبریز همچنان در محاصره بود که قوای بختیاری به رهبری سردار اسعد و صمصام‌السلطنه با سه هزار سوار اصفهان را فتح و اقبال‌الدوله با لباس زنانه به سفارت روسیه گریخت و این حرکت انقلابی بختیاری باعث شور و انقلابی تازه در میان ایرانیان گردید و آتش مبارزه را علیه استبداد برانگیخت و قوای مجاهد و دلیر بختیاری را بر آن داشت تا کمر به فتح طهران و دفع استبداد ببندد و در 22 تیرماه 1288 خورشیدی وارد طهران شوند. از سوی دیگر مجاهدان و مشروطه‌خواهان گیلان به رهبری سپهدار تنکابنی پس از عبور از کرج و قزوین از حوالی طهران، نیگه‌امام، قره‌تپه و رباط‌ کریم با نیروهای بختیاری به هم پیوستند و دروازه‌های طهران را یکی پس از دیگری گشودند و طی چهار روز نبرد بی‌امان با قوای قزاق روس و نیروهای محمدعلی شاه، طهران را فتح کردند. شاه قاجار به سفارت روس پناهنده و از آنجا به روسیه فرار کرد. مجلس گشوده و ملت جشن پیروزی برپا می‌کردند و چنین واقعه‌ای هم در این تابلوی نقاشی به روایت و روایتگری برای ما به یادگار گذاشته می‌شود.

تابلوی مذکور که 190×196 سانتی‌متر طول و عرض دارد، به شرح تصویری از این رویداد ملی پرداخته و در پنج بخش شرح مجاهدت و جانفشانی قوای بختیاری و گیلانی را به تصویر و روایت می‌کشد. شیوه و سبک و سیاق نقاشی مبتنی بر شیوه قهوه‌خانه‌ای و پرده‌ای درویشی نیز است؛ هرچند در آن از تکنیک و روش پرسپکتیو هندسی استفاده شده است. رنگ‌ها زمینه گرم و روشن دارند و از رنگ‌های آبی پروس، سبز و قرمز شنگرفی در آن استفاده شده است. تابلو پنج قسمت دارد که قسمت وسط آن بیضی است و دو کتیبه بر بالای آن نوشته شده که به ورود سردار اسعد بختیاری و سپهدار تنکابنی که هر دو سوار بر اسب در وسط تابلو قرار دارند، اشاره می‌کند و در دو طرف تابلو، بختیاری‌ها با کلاه سفید و گیلکی‌ها با کلاه سیاه و قزاق‌ها با لباس آبی‌رنگ به تصویر کشیده شده‌اند و در انتها، عمارت مجلس شورای ملی که حاصل تلاش و جانفشانی مجاهدان بختیاری و گیلانی است، دیده می‌شود. در جناحینِ تابلو صحنه‌های زد و خورد و مبارزه سرداران بختیاری با سیلاخوری‌ها، قوای قزاق و نیروهای بختیاری کشیده شده و در سمت دیگر نیروهای گیلان از کرج گذشته و راهی تهران شده‌اند. «جنگ بادامک» تنها بخش دیگری از مبارزات بختیاری‌ها و قوای قزاق است و در تمامی عرصه تابلو و پهنه نقاشی سنگرگیری درگیری مستقیم و انفجار و به شهادت رسیدن مبارزان کشیده شده و از همه مهم‌تر صدها اسب در این تابلو دیده می‌شوند که آنان نیز به زیبایی هرچه تمام‌تر در حالت‌های مختلف در حالی که سواران بر آن سوار هستند و بیرق‌های سرخ رنگی را در دست دارند، دیده می‌شوند. در بیرق‌ها شعار، زنده‌باد تمام مجاهدین، یا صاحب‌الزمان ادرکنی، زنده‌باد حاج علی قلی‌خان بختیاری، زنده‌باد سپهدار اعظم، زنده‌باد مشروطه، زنده‌باد ایل بختیاری، برادری، برابری... دیده می‌شود. در قسمت پایین بیضی کتیبه دیگری وجود دارد که به خط نسخ نگاشته شده و مضمون آن چنین است «این تابلو روایت طهران در مشروطه کبیر به قلم این اقل خادمان ملت (...) با عدم بضاعت حاضر به یادگار تاریخ این عصر تقدیم می‌دارد.»

متأسفانه نام نقاش این تابلوی رنگ روغن با ساخت قریب به شش متر که تنها تابلوی شاهد مشروطیت و جانفشانی بختیاری‌ها و گیلکی‌ها است در مرمت از بین رفته و ما بدرستی نمی‌دانیم که نقاش آن کیست. ولی می‌توان حدس زد که ایشان می‌بایست یکی از شاگردان کمال‌الملک باشد زیرا کمال‌الملک علاقه وافری به سردار اسعد بختیاری داشته و تابلوی پرتره‌ای از ایشان کشیده که هم‌اکنون در موزه و کتابخانه مجلس وجود دارد.

منبع: روزنامه ایران

اخبار مرتبط :

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما