صفحه اصلی / مقالات / اعتباریات /

فهرست مطالب

اعتباریات


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : شنبه 17 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اعتباریات \eʾtebāriyyāt\، اصطلاحی در فلسفه و کلام اسلامی. اگرچه واژۀ اعتباری کاربرد پردامنه‌ای دارد، اما به‌جز شهاب‌الدین سهروردی (از متقدمان) و محمدحسین طباطبایی (از متأخران)، ظاهراً کسی فصلی مستقل در تبیین اعتباریات و تمییزشان از دیگر مفاهیم نگشوده است.
این اصطلاح در فلسفه و کلام برای توصیف و تحدید آن دسته از مفاهیم به کار می‌رود که یا خود اعتباری‌اند، یا محصول عملی ذهنی و زبانی هستند که به آن اعتبارکردن می‌گویند. به عبارت دیگر، مفاهیم اعتباری یا کشف ذهن‌اند، یا ساختۀ آن.
ابن‌سینا در المباحثات احکام و اوصاف فرضی، قابلی و فعلیت‌نیافتۀ اشیاء را در مقابل اوصاف و لوازم ذاتی و متقرر آنها لواحق اعتباری آنها می‌خواند (ص 131). برحسب این تعریف وجود شیء و ممکن‌بودن و معلول‌بودن آن چون محقق و متقررند، اموری غیر اعتباری‌اند؛ اما اگر بگوییم: شیء الف چنان است که اگر در کنار شیء ب بنشیند، حادثۀ ج رخ خواهد داد، انگشت بر یکی از لواحق اعتباری شی‌ء الف نهاده‌ایم. این «چنان‌بودن»‌ها (یا حیثیات فرضی) غیرمتناهی‌اند و غیرمتناهی‌بودنشان خبر از بالقوه‌بودنشان می‌دهد؛ چراکه کثرات غیرمتناهیِ موجود بالفعل نمی‌توانند مجتمع در شی‌ء باشند. مثلاً فلز آهن اگر در اسیدِ الف افتد، نمکِ الف می‌دهد و اگر در اسیدِ ب افتد، نمکِ ب می‌دهد و الى آخر؛ و چون این فرضها و اگرها را نهایتی نیست، لواحق اعتباری آهن را هم نهایتی نخواهد بود.

مأخذ

ابن‌سینا، المباحثات، به ‌کوشش محسن بیدارفر، قم، 1371 ش / 1413 ق.

عبدالکریم سروش (دبا)

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: