صفحه اصلی / مقالات / دانشنامه ایران / اعراف /

فهرست مطالب

اعراف


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : یکشنبه 11 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اعراف \aʾrāf\، از مفاهیم‌ قرآنی‌ دربارۀ معاد كه‌ بر جایگاهی‌ میان‌ بهشت‌ و دوزخ‌ اطلاق‌ می‌گردد. این‌ واژه‌ دو بار در قرآن‌ كریم‌ (اعراف‌ / 7 / 46، 48) به كار رفته‌، و همین‌ كاربرد سرچشمۀ پدیدآمدن‌ نظریاتی‌ دربارۀ اعراف‌ نزد مفسران‌ و دیگر عالمان‌ بوده‌ است‌. در آیاتی (46 بب‍‌ ) از سورۀ اعراف‌، پس ‌از یادی‌ از بهشت‌ و دوزخ‌، چنین‌ آمده‌ است‌: «و بین‌ آن‌ دو حجابی‌ است‌ و بر اعراف‌ مردانی‌ [ایستاده‌]اند كه‌ همه‌ را به‌ چهره‌ بازمی‌شناسند و اهل‌ بهشت‌ را خطاب‌ كنند كه‌ سلام‌ بر شما، آنان‌ داخل‌ در آن‌ نگشته‌اند و امید آن‌ را دارند، و آن‌گاه‌ كه‌ چشمان‌ آنان‌ به‌‌سوی‌ اهل‌ آتش‌ بازگردد، گویند كه‌ پروردگارا! ما را با ستمكاران‌ قرار مده‌؛ و اصحابِ اعراف‌ مردانی‌ را كه‌ آنان‌ را به‌ چهره‌ می‌شناسند، خطاب‌ كنند كه‌ آنچه‌ گرد آوردید، شما را بی‌نیاز نساخت‌ و آن‌ استكباری‌ كه‌ بر آن‌ بودید ... ». 
اعراف‌ در لغت‌، جمع‌ «عُرف‌» است‌ و عرف‌ كاربردهایی‌ گوناگون‌ دارد؛ ازجمله‌ اینكه‌ بخش‌ زبَرین‌ كوه‌ و تودۀ شن‌، و نیز رستنگاهِ موی‌ در پشت‌ گردن‌ جانوران‌ و گاه‌ انسان‌ را عرف‌ گویند (ابن‌‌منظور، ذیل‌ «عرف») كه‌ در هر دو كاربرد، به ‌‌فارسی‌ آن‌ را «یال‌» خوانند. اعرافِ بادها و ابرها نیز كه‌ به‌ بخش‌ زبرین‌ یا پیشین‌ آنها اطلاق‌ می‌شده‌، نزدیك‌ به‌ همین‌ معنا ست‌ (نك‍ : ازهری‌، 2 / 347). 
در تفسیر آیات‌ یادشده‌، برخی‌ از مفسران‌ مفهوم‌ لغوی عُرف‌ را «هر چیز بلندپایه‌ و مرتفع‌» دانسته‌اند (نك‍ : طبری‌، 8 / 136؛ ابن‌‌قتیبه‌، 168؛ ازهری‌، 2 / 346) و بر همین‌ اساس‌، اعرافِ مورد نظر در آیات‌ را همان‌ حجاب‌ میان‌ بهشت‌ و دوزخ‌ (اعراف‌ / 7 / 46) شمرده‌، و غالباً در تفسیر این‌ حجاب‌، آن‌ را سوری‌ (= دیواری‌) میان‌ آن دو دانسته‌اند (طبری‌، 8 / 136-137؛ فرّاء، 1 / 379؛ ابن‌قتیبه‌، همانجا). برخی‌ دیگر از مفسران‌، با در نظر داشتن‌ كاربردهای‌ شناخته‌‌شدۀ عُرف‌، اعراف‌ را بخش‌ زبرین‌ از سورِ حائل‌ میان‌ بهشت‌ و دوزخ‌ دانسته‌اند (نك‍ : ازهری‌، همانجا؛ فخرالدین‌، 14 / 87؛ ابن‌‌منظور، همانجا، به‌‌نقل‌ از زجّاج‌؛ سیوطی‌، 3 / 86، به‌‌نقل‌ از سعید بن‌ جبیر). 

مآخذ

ابن‌‌قتیبه‌، عبداللٰه‌، تفسیر غریب‌ القرآن‌، به‌‌كوشش‌ احمد صقر، بیروت‌، 1398 ق / 1978 م؛ ابن‌‌منظور، لسان‌؛ ازهری‌، محمد، تهذیب‌ اللغة، به‌كوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌ و دیگران‌، قاهره‌، 1384 ق / 1964 م؛ سیوطی‌، الدر المنثور، قاهره‌، 1314 ق؛ طبری‌، تفسیر؛ فخرالدین‌ رازی‌، التفسیر الكبیر، بیروت‌، دار احیاء التراث‌ العربی‌؛ فراء، یحیى‌، معانی‌ القرآن‌، به‌كوشش‌ احمد یوسف‌ نجاتی‌ و محمد علی‌ نجار، قاهره‌، 1972 م؛ قرآن‌ كریم‌. 

احمد پاكتچی‌ (دبا)
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: