صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / فقه، علوم قرآنی و حدیث / ابن سعاده /

فهرست مطالب

ابن سعاده


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : یکشنبه 4 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اِبْنِ سَعاده، ابوعبدالله محمد بن يوسف بن سعادۀ مُرسی (496-565 ق/ 1103-1170 م)، خطيب، عارف، محدث، فقيه مالكی و از قضاة اندلس. وی در مُرسيۀ اندلس متولد شد و تحصيلات مقدماتی را نزد ابوعلی صَدَفی آموخت و همزمان در درس فقه و حديثِ ابومحمد ابن ابی جعفر شركت جست. سپس به غرب اندلس سفر كرد و از ابومحمد بن عتاب، اوبحر اسدی، ابوالوليد بن رشد (پدربزرگ ابن رشد معروف)، ابوعبدالله بن حاج و ابوبكر بن العربی حديث شنيد (ضبی، 132؛ ابن ابار، 2/ 505-506). 
ابن سعاده در 520 ق/ 1126 م به مشرق مسافرت كرد و در اسكندريه فقه و كلام را نزد ابوالحاج بن نادر مَيورَقی فرا گرفت. سال بعد به حج رفت و در مكه با ابوالحسن رزين بن معاويۀ عبدری ــ امام مالكيه در آنجا ــ و ابومحمد بن صدقه معروف به ابن غزال ملاقات و از آنان استماع حديث كرد. به علاوه، بخشی از تصنيف ابوحامد غزالی را نزد ابوالحسن علی بن سند بن عياش غسانی (شاگرد غزالی) فرا گرفت و مجدداً به مصر بازگشت و در اسكندريه از برخی علمای ديگر حديث شنيد و تا هنگام درگذشت ميورقی در آنجا اقامت كرد (ابن‌ابار، 2/ 506) و ظاهراً در همين سفر بود كه با افكار صوفيان آشنا و تا حدی بدانان گرايش يافت (نک‍ : ضبی، همانجا). در 526 ق در راه بازگشت به ديار خويش در شهر مهديه با ابوعبدالله مازری ديدار كرد و قسمتی از كتاب المعلم بفوائد مسلم او را از وی فرا گرفت و پس از آن به زادگاه خويش بازگشت و به تعليم فقه و حديث پرداخت. وی خطيب جمعه در شهرهای مرسيه، بَلَنسيه و شاطبه نيز بود و پس از سقوط دولت لمتونيان (539 ق/ 1144 م) در مرسيه و سپس در شاطبه عهده‌دار منصب قضا شد و سرانجام بعد از كناره‌گيری از اين سمت در شاطبه درگذشت. ابن سعاده گذشته از تبحر در فقه و حديث، با تفسير و كلام نيز كاملاً آشنا بود. برخی از شاگردان وی اينانند: ابوالحسن بن هذيل، محمد بن عبدالسلام مرادی، محمد بن محمد قيسی مقری، محمد ابن يوسف بن مفرج معروف به ابن خبّاز و محمد بن محمد بن موسی تجيبی (ابن‌ابار، 2/ 504، 506، 507، 543، 553، 580). كتاب شجرة الوهم المترقية الی ذروة الفهم تنها اثر منسوب به اوست كه به گفتۀ ابن‌ابار تأليفی بی‌سابقه بود (2/ 507؛ سيوطی، 1/ 277؛ بغدادی، 2/ 96). 

مآخذ

ابن ابار، محمد بن عبدالله، التكلمة لكتاب الصلة، به كوشش عطار حسينی، قاهره، 1956 م؛ بغدادی، هديه؛ سيوطی، بغية الوعاة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهيم، 1384 ق/ 1964 م؛ ضبی، احمد بن یحیی، بغيةالملتمس، به كوشش فرانسيسكو كودرا، مادريد، 1884م. 

محسن عابدی
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: