صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / علوم / ابن ازرق ابراهیم /

فهرست مطالب

ابن ازرق ابراهیم


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : شنبه 7 تیر 1399 تاریخچه مقاله

اِبْنِ اَزْرَق، ابراهیم بن عبدالرحمن بن ابی بكر الازرق یمنی (د 877ق / 1472م)، پزشك و نویسنده. از جزئیات زندگی او آگاهی بسیاری در دست نیست، بجز اشاره‌هایی كه در تنها كتابش از احوالِ خود به دست داده و از آنجا معلوم می‌شود كه وی در یمن زاده شده و همانجا زیسته است (ابن ازرق، 25، 35). كتاب او در كلیات دانش پزشكی است و تسهیل المنافع فی الطّب و الحكمة نام دارد. وی این اثر را از تلفیق و اختصار دو كتاب شفاء الاجسام امام محمد بن ابی الغیث الكمرانی و الرحمة فی الطّب و الحكمۀ حكیم مقری مهدی صبری (در برخی منابع ضبری) فراهم آورده و از چند كتاب دیگر چون كتاب اللقط ابن‌جوزی و برءالسّاعۀ رازی و تذكرة السّویدی نیز بهره برده و خود در مقدمۀ كتابش به این نكته‌ها تصریح كرده است (همو، 2-3؛ حاجی خلیفه 1 / 407؛ ازهریه، 6 / 105).
تسهیل المنافع در 5 بخش است و به این ترتیب: 1. فی اشیاء من علم الطبیعة و الأمر بالتّداوی؛ 2. فی تفسیر الحبوب و طبائع الاغذیة و الادویة و منافعها؛ 3. فیما یصلح للبدن فی حال الصّحّة ... ؛ 4. فی علاج العلل الخاصة ... ؛ 5. فی علاج الامراض العامة المنتقلة فی البدن ... (ابن ازرق، همانجا). این كتاب چند بار به چاپ رسیده و بیش‌تر چاپهای آن به صورت مجموعه و همراه با كتابهای دیگران است. از جمله در قاهره همراه با الطّبّ النّبوی ابوعبدالله محمد بن احمد ذهبی (د 748ق / 1347م) به دفعات در 1304، 1306، 1307 و 1308ق چاپ شده، و اخیراً در 1404ق / 1984م در استانبول به چاپ افست رسیده است (ازهریه، 6 / 105-106؛ سركیس، 1 / 429)، اما ظاهراً تاكنون كسی به تصحیح آن همت نگمارده است و طبع منقّحی از این كتاب در دست نیست. با این وصف نسخه‌های خطی نسبتاً زیادی از آن دركتابخانه‌های جهان موجود است (دارالكتب، 1 / 158؛ سید، 1 / 158؛ احسان اوغلی، 15؛ GAL, S, II / 170).
ابن ازرق بر اساس یادداشتی كه كاتبِ یكی از نسخه‌های خطیِ تسهیل المنافع در صفحۀ پایانی نسخۀ خود نوشته، شب دوشنبه 9 شعبان 877ق درگذشته است (مركزی، 10 / 1563-1564)، اما به گفتۀ بغدادی (1 / 24) او تا 890ق در قید حیات بوده است. با اینكه مأخذ سخن وی دانسته نیست، بیش‌تر محققان معاصر سخن او را پذیرفته‌اند.

مآخذ

ابن ازرق، ابراهیم بن عبدالرحمن، تسهیل المنافع، استانبول، 1404ق / 1984م؛ ازهریه، فهرست؛ بغدادی، اسماعیل بن محمد امین، هدیة العارفین، استانبول، 1951م؛ احسان اوغلی، اكمل‌الدین، فهرس مخطوطات الطب الاسلامی، استانبول، 1404ق / 1984م؛ حاجی خلیفه، كشف الظنون، استانبول، 1941م؛ دارالكتب المصریه، خطی؛ سید، خطی؛ سركیس، چاپی؛ مركزی، خطی؛ نیز: GAL, S.

علی آل‌داود

 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: