صفحه اصلی / مقالات / دانشنامه فرهنگ مردم ایران / منابع فرهنگ مردم ایران / منابع تاریخی / منابع ادبی / اسرار شهادت /

فهرست مطالب

اسرار شهادت


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : دوشنبه 18 آذر 1398 تاریخچه مقاله

اَسْرارُ الشَّهادات، یا اکسیر العبادات فی اسرار الشهادات (تألیف: 1272 ق / 1856 م)، از مقتل‌نامه‌های معروف در میان مردم و اهل منبر و مرثیه، نوشتۀ آغا بن عابد شیروانی حایری، مشهور به فاضل دربندی (د 1285 یا 1286ق / 1868 یا 1869م). او با تأثیرپذیری بسیار از روضة الشهدای کاشفی (نک‍ : ه‍ د، روضة الشهدا)، اخبار قوی و ضعیف را دربارۀ واقعۀ عاشورا در این اثر گرد آورده است. این کتابْ مفصل، تحلیلی، و حاوی بسیاری از باورها و تحریفها ست و 12 مقدمه، 44 مجلس و یک خاتمه (در 3 مجلس) دارد (نک‍ : سراسر کتاب). 
میرزا حسین نوری (1254-1320 ق / 8 183-1902 م) اخبار کتاب را ضعیف و بی‌اصل، و موجب وهن و توهین بزرگ به مذهب جعفری و اسباب استهزا می‌داند (ص 197- 198). آقابزرگ تهرانی تحریفها را نشان شدت خلوص و صفای نفس مؤلف می‌داند که با اتکا به قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن فراهم آمده است (2 / 279). مدرس تبریزی نیز معتقد است بر اثر محبت بسیار مؤلف، کتاب حاوی غث و سمین است (2 / 15). دین‌پژوهان دیگر نیز کتاب را نقد و رد کرده‌اند (برای نمونه، نک‍ : امین، 2 / 88؛ حسینی، 3 / 457- 458؛ مطهری، 1 / 29، 44، 55، 3 / 265؛ اسفندیاری، 107-114؛ تنکابنی، تذکرة ... ، 141-144، قصص ... ، 108). 
فاضل دربندی در اقامۀ مصیبت سیدالشهداء مواظب و متصلب و راسخ بود، به‌نحوی که در بالای منبر از شدت گریه غش می‌کرد و در روز عاشورا لباس خود را از تن می‌کند و لنگ می‌بست و خاک بر سر می‌ریخت و گِل به بدن می‌مالید و به همان هیئت بر منبر می‌رفت (همان، 108- 109). او مؤسس قمه‌زنی یا مروّج آن بود (بامداد، 4 / 138). 
گزیده‌ای از کتاب اسرار الشهادات، به قلم مؤلف به فارسی ترجمه، و به نام ناصرالدین‌شاه، ذیل عنوان سعادت ناصری منتشر شده است. گزیدۀ دیگری نیز به نام جواهر الایقان و سرمایۀ ایمان (تبریز، 1288 ق)، به قلم مؤلف با شرح برخی از مباحث، به فارسی ترجمه و منتشر شده است (نک‍ : استوری، 2 / 985-987). 


مآخذ

آقا بزرگ، الذریعة؛ استوری، چ. ا.، ادبیات فارسی، ترجمه به روسی: یو. ا. برگل، ترجمۀ یحیى آرین‌پور و دیگران، تحریر احمد منزوی، تهران، 1362 ش؛ اسفندیاری، محمد، کتاب‌شناسی تاریخی امام حسین (ع)، تهران، 1380 ش؛ امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش حسن امین، بیروت، 1403 ق / 1983 م؛ بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، 1347 ش؛ تنکابنی، محمد، تذکرة العلماء، به کوشش محمدرضا اظهری و غلام‌رضا پرنده، مشهد، 1372 ش؛ همو، قصص العلماء، تهران، 1396 ق؛ حسینی خوانساری، احمد، کشف الاستار عن وجه الکتب و الاسفار، قم، 1411 ق / 1990 م؛ فاضل دربندی، اکسیر العبادات فی اسرار الشهادات، قم، 1420 ق / 1999 م؛ مدرس، محمدعلی، ریحانة الادب، تهران، 1327 ش؛ مطهری، مرتضى، حماسۀ حسینی، تهران، 1366 ش؛ نوری، حسین، لؤلؤ و مرجان، به کوشش کریم فیضی، قم، 1383 ش.

حسن ذوالفقاری
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: