صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / ادبیات فارسی / آگاه قاجار /

فهرست مطالب

آگاه قاجار


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : سه شنبه 19 آذر 1398 تاریخچه مقاله

آگاه قاجار، اردشیر میرزا (د 1289ق / 1872م)، پسر نهم عباس میرزا نایب‎السلطنه (1203-1249ق /  1788-1833م)، از رجال حكومت قاجار، ادیب و شاعر، متخلص به آگاه. در اوان جوانی و در روزگار پدرش حكومت گروس و صاین قلعه را داشت. در آغاز سلطنت محمدشاه (د 1250ق / 1834م) به سركوبی شاهزاده اسماعیل میرزا، والی شاهرود و بسطام كه در خراسان سر به شورش برداشته بود، مأمور شد و او را مغلوب و به تهران روانه كرد. در پی موفقیت در این مأموریت، حكومت گرگان و استراباد به او واگذار شد و مدت 7 سال (1252-1259ق / 1836-1843م) در آن دیار حكومت كرد. در 1269ق / 1852م كه ناصرالدین شاه از تهران بیرون رفت، حكومت دارالخلافۀ تهران به او سپرده شد و وی تا 1273ق / 1856م در این مقام باقی ماند؛ در این زمان، میرزا موسیٰ تفرشی وزارت او را بر عهده داشت. در 1273ق / 1857م لقب «ركن‎الدوله» گرفت و به جای برادرش فیروز میرزا نصرت‎الدوله، به حكومت آذربایجان فرستاده شد. در دوران سلطنت ناصرالدین شاه یك چند حاكم لرستان و خوزستان بود و مدتی نیز حكومت مازندران و گیلان را برعهده داشت. اردشیر میرزا مورد توجه میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام و میرزا تقی‎خان امیركبیر بود و خود نسبت به شاعران و ادیبان عنایت خاص داشت. در شاعری بیشتر به مدیحه‌سرایی پرداخته و قصایدی در مدح محمدشاه و ناصرالدین شاه و برخی از بزرگان آن زمان، همچون میرزا آقا‎خان نوری صدراعظم، سروده است. غزلیات او بیشتر عاشقانه و غنایی است. از شاعران سبك عراقی تقلید می‌كند و مضمون تازه در اشعارش كم است. مقداری از اشعار او در مجمع الفصحاء نقل شده و نسخه‎هایی از دیوانش در كتابخانه‎های مركزی (شم‍ 4481) و ملك (شم‍ 4880) موجود است.

مأخذ

آقابزرگ، الذریعة، 2 / 11؛ بامداد، مهدی، تاریخ رجال ایران، تهران، زوار، 1347-1353ش، 1 / 106؛ دیوان بیگی شیرازی، احمد، حدیقةالشعراء، به كوشش عبدالحسین نوایی، تهران، زرین، 1364ش، صص 58-61؛ سعادت نوری، حسین، رجال دورۀ قاجار، تهران، وحید، 1364ش، ص 214؛ شعری اصفهانی، میرزا طاهر، گنج شایگان، تهران، 1272ق، صص 13-32؛ عضدالدوله، احمدمیرزا، تاریخ عضدی، به كوشش عبدالحسین نوایی، تهران، بابك، 1355ش، ص 287؛ فرهنگ سخنوران؛ كتابخانه مركزی، فهرست خطی؛ منزوی، احمد، فهرست خطی فارسی، 3 / 2210؛ هدایت، رضا قلیخان، مجمع‎الفصحاء، به كوشش مظاهر مصفا، تهران، امیركبیر، 1336ش، 1 / 22-29؛ هدایت؛ محمود، گلزار جاویدان، تهران، زیبا، 1353ش، 1 / 27.

بخش ادبیات

 

 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: