صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / فقه، علوم قرآنی و حدیث / آشتیانی /

فهرست مطالب

آشتیانی


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : دوشنبه 16 دی 1398 تاریخچه مقاله

آشْتیانی، میرزا احمد (1300-1395ق / 1882-1975م)، فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچکترین فرزند میرزاحسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار و شارح آثار شیخ‎مرتضى انصاری. پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319ق / 1901م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و حکیم اشْکوَری دنبال کرد و آنگاه در مدرسۀ سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340ق / 1921م رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامۀ نائینی و آقاضیاء عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350ق / 1931م به ایران برگشت و بقیۀ عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسۀ علمیۀ مروی، بزرگ‌ترین حوزۀ علمیۀ تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانشهای ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می‎نوشت و با تخلص «واله» شعر می‎سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم‎النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود (مطهری، 619). میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان یعنی میرزا حسین نائینی، حایری یزدی، آقا ضیاء عراقی، سیدابوالحسن اصفهانی و حاج‎آقاحسن بروجردی گواهی اجتهاد داشت. وی در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظیم در ری به خاک سپرده شد. فرزند ارشد میرزا احمد به نام میرزا محمدباقر (1323-1404ق / 1905-1984م) یکی از علمای طراز اول عصر حاضر ایران بود. بر اساس گزارش رضا استادی، جمعاً 62 کتاب و رساله و حاشیه از میرزا احمد باقی‎مانده که بیش از 27 کتاب و رسالۀ آن به چاپ نرسیده است (آشتیانی، چهارده رسالۀ فارسی، مقدمه، 23-25). از تألیفات چاپ‌نشدۀ وی 32 حاشیه است که میرزا احمد آنها را بر کتابهای معتبر فقه، اصول، حکمت، معانی و بیان، عرفان، صرف و نحو عربی، هیأت و منطق نوشته است. از آثار چاپ شدۀ میرزا، کتابها و رسالات زیر را می‎توان نام برد: 1. رسالۀ قول ثابت به فارسی، به کوشش کوشانپور شامل 5 اصل، در اثبات خداوند، اثبات علم خداوندی، اثبات لزوم بعث نبی، اثبات امامت و برزخ و معاد. این رساله اولین‎بار در 1335ق / 1917م چاپ سنگی شده است؛ 2. نامۀ رهبران، آموزش کتاب تکوین به فارسی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1374ق /  1954م (چ 1، 1360ق)، مشتمل بر فلسفه و اصول عقاید شیعه؛ 3. مقالات احمدیه به فارسی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1377ق / 1957م، شامل 3 مقاله در بیان فواید خودشناسی (مقالۀ اول) و اصول اخلاق (مقالات دوم و سوم)؛ 4. طرائف‎الحکم به عربی، تهران، صدوق، 1340ش، در 2 جلد، همراه با ترجمۀ فارسی زیر عنوان اندرزهای ممتاز؛ 5. مناسک حج به فارسی، تهران، 1386ق / 1966م؛ 6. لوامع‎الحقایق‎ فی ‎‎‎‎اصول‎‎‎‎العقاید به عربی، تهران، 1353ش، جزء اول این کتاب شامل مبحث توحید و نبوت و جزء دوم آن مشتمل بر مبحث امامت و معاد است. 7. چهارده رسالۀ فارسی، به کوشش رضا استادی، تهران، چهل‎‎‎‎ستون مسجد ‎‎‎جامع، 1403ق / 1982م. این مجموعه شامل 14 رساله است: پرسشنامه، آداب دعا، اخلاق و توحید، میزان القرائة، توحید و معاد، عیدیه، دلائل‎‎‎‎التوحید، بیان، نافع، یادآور در توحید، تفسیر آیه قُلِ الروُح، سرمایۀ سعادت، کلمۀ طیبه، قول ثابت و هدیۀ احمدیه. هریک از رسالات اخلاق و توحید، دلائل التوحید، بیان نافع، یادآور در توحید، سرمایۀ سعادت، قول ثابت و هدیۀ احمدیه قبلاً به‎‎‎‎طور مستقل چاپ شده است؛ 8. صد و بیست حدیث و چهار رسالۀ عرفانی و فلسفی به عربی، به کوشش رضا استادی، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، 1406ق / 1985م، شامل: الاحادیث‎‎‎‎المنتخبة، تبیان‎‎‎‎المسالک‎ ‎‎‎فی ‎‎‎‎باب‎‎‎‎الوجود‎‎‎ ‎والموجود، الولایة، هدیۀ احمدیه، علم‎‎‎‎الباری و قصد‎‎‎‎السبیل فی‎‎‎‎ ردالجبر‎‎‎‎ والتفویض، به ضمیمۀ کتاب نورالهدایة ‎‎‎‎فی‎‎‎‎الامامة، تألیف جلال‎‎‎‎الدین دوانی. رسالۀ قصدالسبیل قبلاً همراه رسالۀ تبیان‌المسالک، و هدیۀ احمدیه با چاپ سنگی منتشر شده است. رسالۀ الولایة نیز یک‎‎‎‎بار در 1368ق /  1949م با چاپ سنگی منتشر شده است.

مآخذ

آشتیانی، احمد، چهارده رسالۀ فارسی، به کوشش رضا استادی، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، 1403ق، صص 18-27؛ همو، صد و بیست حدیث و چهار رسالۀ عرفانی و فلسفی، به کوشش رضا استادی، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، 1406ق، صص 5- 8؛ آشتیانی، جلال‎‎‎‎الدین، شرح مقدمۀ قیصری بر فصوص‎‎‎‎الحکم، مشهد، باستان، 1385ق، مقدمه، ص 48؛ آقابزرگ، الذریعة، 4 / 42، 17 / 99، 209، 24 / 23؛ ابن‎‎‎‎ترکه، صاین‎‎‎‎الدین، تمهیدالقواعد، به کوشش جلال‎‎‎‎الدین آشتیانی، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه، 1360ش، مقدمه، ص 3؛ غفوری، حسن، مختصری از شرح زندگانی آقامیرزا احمد آشتیانی، (چاپ نشده)، 1354ش؛ همو، یادنامه‎‎‎‎ای از گلهای معرفت، تألیف 1363ش (چاپ نشده)؛ «مختصری از شرح احوال و آثار استاد میرزا احمد آشتیانی»، معارف اسلامی، تهران، س 1، شمـ 1، (شهریور 1345ش)؛ مشار، خانبایا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، 1 / 325؛ مطهرى، مرتضی، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، صدرا، 1362ش. 

مجدالدین کیوانی


 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: