صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / ادبیات فارسی / ایرانشهر /

فهرست مطالب

ایرانشهر


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : سه شنبه 20 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

ايرانْشَهْر، كتابی دائرةالمعارف گونه كه به برخی از مسائل سياسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ايران پرداخته است. تأليف ايرانشهر در 1334ش/ 1955م در شصت و دومين جلسۀ كميسيون ملی يونسكو به تصويب رسيد. پس از اعلام همكاری وزارتخانه‌های فرهنگ و امور خارجه، دانشگاه تهران و سازمان برنامه، طرح اجرای آن آغاز شد. بعدها دامنۀ مندرجات اين مجموعه توسعه يافت و افزون بر تاريخ سياسی و فرهنگی، مطالبی نيز دربارۀ ايران قديم و جديد در آن فراهم آمد (حكمت، 1/ ط ـ ی). 
فريدون اردلان، علی‌اكبر مشير سليمی، ذبيح‌الله صفا و موسى عميد در هيأت تحريريۀ آن عضويت داشتند و از 1338ش/ 1959م به جمع‌آوری مطالب و تأليف مقالات پرداختند. همچنين جمعی از دانشمندان و صاحب‌نظران ايرانی و غير ايرانی به همكاری دعوت شدند (همو، 1/ ی، يد). در ميان نويسندگان ايرانشهر نامهايی چون: سيدحسن تقی‌زاده، علی‌اصغر حكمت، علی‌اكبر شهابی، جواد مشكور، سيدحسين نصر، سعيد نفيسی، ديويد فلاتری، آندره گدار و لارنس لاكهارت به چشم می‌خورد (نک‍ : همو، 1/ يه ـ يح، 2/ و ـ ی). 
نويسندگان ايرانشهر تأليف كتابی جامع را در نظر داشتند كه تاريخ ايران را از كهن‌ترين روزگار تا زمان حاضر بررسی كند و با رعايت اختصار به جنبه‌های علمی، هنری و حوادث سياسی و اجتماعی آن بپردازد (همو، 1/ ز ـ ح). 
ايرانشهر در دو مجلد و 4 باب (= كتاب) تدوين شده است كه در آن از جغرافيای طبيعی و انسانی، تاريخ سياسی و فرهنگی، سازمانهای اداری و اجتماعی و اقتصاد و عمران سخن به ميان آمده است. تأليف و طبع اين اثر بيش از 5 سال طول كشيد (همو، 2/ ب). مجلد اول آن در 1342 ش و مجلد دوم در 1343 ش در تهران به چاپ رسيد. 
پرداختن به جنبه‌های مختلف تاريخ و فرهنگ ايران و كوشش برای خلاصه‌نويسی، سبب شد كه ايرانشهر از برخی مباحث تفصيلی و ذكر منابع و مآخذ بی‌نصيب بماند (همو، 1/ يج). ناقص و نادرست بودن برخی اطلاعات مذهبی (نک‍ : مدرسی، شم‍ 5، ص 381-383، شم‍ 6، ص 539-540)، غير مستند بودن مطالب مربوط به آداب و رسوم و اعتقادات عاميانه و نيز مشخص نبودن مآخذ و استفاده از برخی منابع غير موثق (نک‍ : كتيرايی، 39-41، 50)، از جمله انتقادهايی است كه بر ايرانشهر وارد شده است. 

مآخذ

حكمت، علی‌اصغر، مقدمه بر ايرانشهر، تهران، 1342-1343 ش؛ كتيرايی، محمود، «آداب و رسوم و اعتقادات عامه»، نگين، تهران، 1346 ش، شم‍ 33؛ مدرسی چهاردهی، مرتضى، «نقدی بر كتاب ايرانشهر»، وحيد، تهران، 1345 ش. 

ليلا پژوهنده

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: