چرا نویسندگان ادبی و فرهنگی ایران، بدون جانشین‌اند؟ / حسین مسرّت
چرا نویسندگان ادبی و فرهنگی ایران، بدون جانشین‌اند؟ / حسین مسرّت

این پرسشی است که بیش از سی سال است ذهن نگارنده را درگیر کرده است. تقریباً به‌استثنای چند مورد نادر مانند دکتر محمود افشار و فرزند نامورش استاد ایرج افشار، تقریباً تمامی نویسندگان و پژوهشگران برجسته و نامی ایران (و شاید حتی جهان) در حوزه‌های فرهنگ، ادب، تاریخ، جغرافیا، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و غیره و در یک کلام، علوم انسانی، فرزندانی بی‌علاقه نسبت به کار و روش پدر یا مادر دارند.

1401/11/16 ۱۲:۲۵
فردوسی و سهروردی و «حکمت مشرقی» / حمزه کرمی
«سده»،گرم‌ترین جشن ایرانی / سید محمدعلی گلابزاده
«سده»،گرم‌ترین جشن ایرانی / سید محمدعلی گلابزاده

دهم بهمن ماه برابر با جشن سده، یکی از کهن‌ترین جشنهای ایرانی است که سابقه‌اش به هزاران سال پیش برمی‌گردد؛ جشنی در قالب احترام به عناصر چهارگانۀ هستی یا چهار آخشیج یعنی آب، هوا، خاک و به‌ویژه آتش.

1401/11/10 ۱۱:۳۵
ادامه مطلب
درباره جشن سده / مهرداد بهار
درباره جشن سده / مهرداد بهار

روزی هوشنگ با یک‌صد تن ازیاران به کوه رفت. ماری عظیم به سوی او ویارنش فراز آمد. هوشنگ سنگی به سوی مار پرتاب کرد. سبگ بر سبگ آمد و از برخورد دو سنگ آتش پدیدار گشت و مار بسوخت. پدید آمدن آتش را جشن گرفتند و آن‌را سده نامیدند.

1401/11/10 ۱۳:۰۶
آیین مهر و ورزش باستانى / مهرداد بهار
آیین مهر و ورزش باستانى / مهرداد بهار

معمولاً منشأ ورزش باستانى ایران را در آغاز دوره اسلامى می‌‏جویند و آن را پوششى بر کوشش ایرانیان میهن‌‏دوست در فراگرفتن شیوه‌‏هاى نبرد با کمان و سپر وجز آن بر ضد تازیان می‌‏دانند. هرچند ممکن است این ورزش به این منظور یارى رسانیده باشد، ولى خطائى بزرگ است اگر سنت ورزش باستانى را به زمانى چنین نزدیک تاریخى نسبت دهیم.

1401/10/14 ۱۱:۱۹
ذوالقرنین یا کوروش / علامه محمد حسین طباطبایى
ذوالقرنین یا کوروش / علامه محمد حسین طباطبایى

در شأن نزول بخشی از سوره مبارک کهف چنین گفته‌اند که جمعی از یهودیان سؤالاتی از پیامبر اکرم(ص) کردند و از آن جمله درباره ذوالقرنین پرسیدند که این آیات نازل شد: «از تو درباره ذوالقرنین می‌پرسند. بگو: به‌زودی چیزی از او برای شما خواهم خواند. ما در زمین به او امکاناتی دادیم و از هر چیزی وسیله‌ای بدو بخشیدیم.

1401/9/16 ۱۲:۴۴
ادامه مطلب
نخستین آگهی‌ تجاری ایران
نخستین آگهی‌ تجاری ایران

نخستین آگهی تجاری در تاریخ مطبوعات ایران، در شماره ششم از سال اول روزنامه وقایع اتفاقیه در نیمه اسفند سال۱۲۲۹ منتشر و به این ترتیب، تبلیغات بازرگانی در مطبوعات ایران، ۱۴سال پس از انتشار نخستین روزنامه کشور یعنی کاغذ اخبار و پانزده سال بعد از رواج کاربرد آگهی در مطبوعات غربی آغاز شد.

1401/8/3 ۱۰:۰۴
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه

تهران در دوران قاجار تکایای بسیاری داشت که در دهه عاشورا و سایر روزهای عزاداری مورد استفاده عزاداران حسینی قرار می‌گرفت. مهم‌ترین تکیه تهران که اینک اثری از آن باقی نمانده، تکیه دولت تهران بود. در این گزارش به خاطرات ناصرالدین شاه در دهه عاشورای سال ۱۲۸۹ هجری قمری یعنی یکسال پیش از پایان بنای تکیه دولت آمده است.

1401/5/18 ۰۹:۴۶
سندی که می‌گوید فارسی زبان رسمی هندوستان بوده
ادامه مطلب
جایگاه تاریخ‌نگاری اجتماعی در ایران در گفت‌وگو با سمیه‌السادات شفیعی
جایگاه تاریخ‌نگاری اجتماعی در ایران در گفت‌وگو با سمیه‌السادات شفیعی

سمیه‌سادات شفیعی گفت: من این نگاه بسیار دقیق را به این موضوع دارم که بحث مطالعات زنان چه در ساحت آکادمیک خود و چه در ساحت اندیشه‌ورزی باید مبتنی باشد بر داده‌های بومی و از مسیر آن بتواند با تحقیقات روشمند داده‌های بیشتری جمع‌آوری کند و به تولید دانش بینجامد.

1401/11/8 ۱۳:۱۶
چشم‌انداز آتی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در گفت‌وگو با کاظم موسوی‌بجنوردی
چشم‌انداز آتی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در گفت‌وگو با کاظم موسوی‌بجنوردی

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی مؤسّسه‌ای علمی، پژوهشی است که درسال 1362 به وسیله کاظم موسوی‌بجنوردی تاسیس شد. هدف این مرکز، تدوین و انتشار دانشنامه‌های عمومی و تخصصی درابعاد مختلف معارف بشری به‌ویژه، فرهنگ و کتاب‌های مرجع است.

1401/10/24 ۱۱:۰۰
فاکسیمیله فرصت یا تهدید چاپ نسخه‌های خطی در گفت‌وگو با محمدرضا فاضل هاشمی
ادامه مطلب
گزارش تصویری برگزاری آیین یادبود  «سیّداحمد وکیلیان» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
رونمایی از کتاب «جنگ‌های صلیبی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
حضور رئیس مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی در آیین تشییع آیت‌الله‌العظمی موسوی بجنوردی
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • سده، جشن
    فرزانه گشتاسب

    از جشنهای ایران باستان که در پایان روز دهم از ماه بهمن، روز آبان در تقویم ایران باستان، برگزار می‌شود و مهم‌ترین آیین آن آتش‌افروزی است. 

    ادامه مطلب
  • زمستان
    اصغر کریمی

    زِمِسْتان، فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماههای دی، بهمن، اسفند (برجهای جدی، دلو، و حوت). زمستان مرکب از «زم» به معنی سردی و «ستان» پسوند زمان است که برای کثرت و نیز ظرفیت به کار می‌رود ( لغت‌نامه ... ).

    ادامه مطلب
  • انزلی
    عنایت الله رضا

    اَنْزَلی، شهرستان و شهری بندری در استان گیلان و تالابی به همین نام در این شهرستان. 

    ادامه مطلب
  • برف
    یونس کرامتی

    بَرْف، از پدیده‌های جوی که اغلب طبیعی‌دانان قدیم، در چگونگی پیدایش آن سخنانی گفته‌اند. در این مقاله نخست آراء یونانیان، با تکیه بر الآثار العلویه، نوشتۀ ارسطو، و رساله‌ای به همین نام از تئوفراستوس و نیز الآراءالطبیعیه منسوب به پلوتارک که امروزه آن را از آئتیوس آمدی می‌دانند، نقل، و سپس تأثیر آنها بر نظرات دانشمندان بررسی شده است.

    ادامه مطلب
  • بهمن
    عسکر بهرامی

    بَهْمَن‌، نام‌ یازدهمین‌ ماه‌ سال‌ و دومین‌ ماه‌ فصل‌ زمستان‌ در تقویم‌ كنونی‌ ایران‌ و نیز نام‌ دومین‌ روز هر ماه‌ شمسی‌ در تقویم‌ ایرانیان‌ باستان‌. 

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: