دکتر حسن رضائی باغ‌بیدی

دانشیار گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تهران
عضو شورای عالی علمی و مدیر بخشهای ایران‌شناسی و زبان‌شناسی مركز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی


1. سوابق اجرایی و علمی
• معاون گروه گویش‌شناسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی از 1375 تا 26/12/1383.
• مدیر گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تهران از 1383 تا 1386.
• مشاور گروه ادبیات فارسی بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی در حوزه زبان‌شناسی و گویش‌شناسی از 23/11/1380 تا كنون.
• سردبیر مجلۀ گویش‌شناسی (فرهنگستان زبان و ادب فارسی) از 1382 تا 26/12/1383.
• عضو شورای پژوهشی سازمان میراث فرهنگی كشور از 18/1/1381 تا 29/12/1382.
• عضو شورای برنامه‌ریزی گروه تاریخ (در دفتر برنامه‌ریزی و تألیف كتب درسی وزارت آموزش و پرورش) از 31/1/1384 تا كنون.
• مجری و سرویراستار چهار جلد نخست اثری ملی با نام تاریخ جامع ایران از 15/7/1380.
• عضو شورای مشاوران نامۀ پارسی (مجلۀ شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی) از پاییز 1381 (س 7، ش 3 ، شمارۀ پیاپی 26).
• عضو هیأت تحریریۀ فصلنامۀ رودكی (فصلنامۀ ادبی ـ فرهنگی رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تاجیكستان) از پاییز 1383.
• مدیر و سرویراستار مجموعۀ Ancient Iranian Studies Series (مجموعۀ پژوهشهای ایران باستان)
• عضو هیأت تحریریۀ نامۀ ایران باستان (مجلۀ بین‌المللی مطالعات ایرانی)، از 1383.
• عضو هیأت تحریریۀ نامۀ پژوهشگاه (مجلۀ پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری)، از 22/6/1385.
• عضو هیأت تحریریۀ مجلۀ ادب‌پژوهی (مجلۀ دانشگاه گیلان)، از 10/8/1385.
• عضو وابستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی از 28/09/1386 تا کنون.
• عضو هیأت تحریریۀ Journal of Persianate Studies (انتشارات Brill)، از بهار 2008.



2. تدریس در دانشگاههای خارجی
• استاد مدعو در دانشگاه مطالعات خارجی اوساکا (ژاپن) از 1 آوریل 2007 (12 فروردین 1386) تا 30 سپتامبر 2007 (8 مهر 1386)
• استاد مدعو در مؤسسۀ پژوهش زبانهای دنیا (دانشگاه اوساکا، ژاپن) از اول اکتبر 2007 (9 مهر 1386) تا 1 آوریل 2009 (12 فروردین 1388)



3. عضویت در مجامع بین‌المللی
• عضو انجمن مطالعات جوامع فارسی زبان (Association for the Study of Persianate Societies)
• عضو انجمن بین‌المللی مطالعات سنسكریت (International Association of Sanskrit Studies) و عضو کمیتۀ مشورتی آن انجمن



4. جایزه
• برندۀ جایزۀ بیست و سومین دورۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (بهمن 1384)
• برندۀ جایزۀ بیست و چهارمین دورۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (بهمن 1385)



5. مقالات ارائه شده در مجامع علمی داخلی و خارجی
• «نقش جادۀ ابریشم در انتقال مانویت به شرق»، دومین اجلاس بین‌المللی جادۀ ابریشم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 2-3 اردیبهشت 1376 .
• «واژه‌گزینی در عصر ساسانی و تأثیر آن در فارسی دری»، نخستین هم‌اندیشی مسائل واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 8-10 اسفند 1378.
• «بازنگری واژه‌های اهورایی و اهریمنی در اوستا»، پنجمین كنفرانس زبان‌شناسی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 21-23 اسفند 1379.
• «بررسی و طبقه‌بندی گویشهای كولیان ایران»، نخستین هم‌اندیشی گویش‌شناسی ایران، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 9-11 اردیبهشت 1380.
• «ترجمۀ متون مقدس»، اولین همایش ملی آموزش زبان انگلیسی و رشته‌های وابسته، تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، 10-11 شهریور 1380.
• «زمان "آینده" در زبانها و گویشهای ایرانی غربی»، نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران، بنیاد ایران‌شناسی، 27-30 خرداد 1381.
• «شواهدی از زبان كرمانی باستان»، نخستین همایش گویش‌شناسی كرمان، كرمان، 14-15 اسفند 1381.
• «واژه‌گزینی در زبان سنسكریت: تجربه‌ای سه هزار ساله»، دومین هم‌اندیشی مسائل واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 16-18 اردیبهشت 1382.
• «خط اوستایی»، كنفرانس بین‌المللی لوح تا لوح، تهران، 13-15 تیر 1384.
• "ویژگیهای زبان‌شناختی دیاتِسّارون فارسی: متنی از سدۀ هفتم هجری»، دومین سمینار بین‌المللی ایران و اسلام: تاریخ و فرهنگ ایران بعد از مغول، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 13-14 مهر 1385.
• «ساسانیان و زردشتیان در چین و ژاپن»، سمینار بین‌المللی ایران و اسلام: آراء و اندیشه‌ها، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 15-16 شهریور 1386.
• «روابط متقابل زبانهای ایرانی و هندی باستان و میانه», XXIII All India Persian Teachers’ Conference, Patna (India), 8-10 April 2002.
• ‘The Zargari Language from an Areal Linguistic Perspective’, The Eleventh International Conference on Methods in Dialectology (Methods XI), Joensuu (Finland), 5-9 August 2002.
• With Behrooz Mahmoodi-Bakhtiari, ‘Plural Marking in New West Iranian Languages and Dialects: A Historical and Typological Approach’, First Biennial Conference of the Association for the Study of Persianate Societies, Dushanbe (Tajikistan), 15-18 September 2002.
• «تحلیل زبان‌شناختی دیاتسارون فارسی: متنی از سدۀ هفتم هجری», XXIV All India Persian Teachers’ Conference, Poona (India), 31 May-2 June 2003.
• ‘Iranian Elements in Sanskrit’, 12th World Sanskrit Conference, Helsinki (Finland), 13-18 July 2003.
• ‘La lingua degli zingari di Shiraz’, Fifth European Conference of Iranian Studies, Ravenna (Italy), 5-11 October 2003.
• ‘Linguistic Peculiarities of the Oldest Persian Texts in Non-Arabic Scripts’, Second Biennial Convention on Iranian Studies, Yerevan (Armenia), 2-5 April 2004.
• ‘A Linguistic Analysis of Iranian Lexical Elements in Sanskrit’, 37th International Congress of Asian and North African Studies (ICANAS-37), Moscow (Russia), 16-21 August 2004.
• ‘Вежагиҳои забоншинохтии диотиссоруни форсй’, Панҹумин Анҹумани байналмилалии устодони забон ва адабиёти форсу тоҹик, Dushanbe (Tajikistan), 9-10 March 2006.
• ‘Linguistic Peculiarities of the Sanskrit Translation of the 13th Chapter of the Škend Gumānīg Wizār’, 13th World Sanskrit Conference, Edinburgh (Scotland), 10-14 July 2006.
• ‘Dialectal Variations in Early Persian Texts’, Iranian Culture and Persian Literature, Osaka (Japan), 6-7 January 2007.
• ‘The Qorbatis of Shiraz and Their Language’, Iran and Islam: Culture and Tradition, Osaka (Japan), 12-13 January 2008.




6. مقالات منتشر شده
• «پنچه‌تنتره در ادبیات سنسكریت و ادبیات فارسی»، نامۀ فرهنگستان، س 2، ش 1 (5)، 1375، ص 84-103. نیز در: قند پارسی (فصلنامۀ رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو)، ش 12، 1376، ص 191-213.
• «چهار واژۀ دخیل سغدی در هدایة المتعلّمین فی الطّب»، نامۀ فرهنگستان ، س 2، ش 3 (7)، 1375، ص61-64.
• «تفاوتهای آوایی میان فارسی معیار و فارسی ملایری»، فرهنگ همدان، س 2، ش 7، 1375، ص 18-24.
• «بررسی چند واژۀ دخیل هندی در شعر فارسی»، نامۀ فرهنگستان، س 2، ش 4 (8)، 1375، ص 103-116.
• «رمزگشایی كتیبۀ فارسی مذكور در نهایة الأرب»، نامۀ فرهنگستان، س 3، ش 1 (9)، 1376، ص 51-54.
• «بازتاب فرهنگ مردسالاری در زبانهای هندواروپایی»، نامۀ فرهنگستان، س 3، ش 1(9)، 1376، ص 89-99. نیز به تاجیكی به خط سیریلی در: رودكی (Рудаки)، س 4، ش 4، 1382 (رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران، دوشنبه، تاجیكستان)، ص 42-47.
• «نقش جادۀ ابریشم در انتقال مانویت به شرق»، مجموعه مقالات دومین اجلاس بین‌المللی جادۀ ابریشم (3-2 اردیبهشت 1376)، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376، ص 102-112.
• « محاكمه و مصلوب كردن عیسی مسیح در متون مانوی»، مهر و داد و بهار (یادنامۀ استاد دكتر مهرداد بهار)، به كوشش امیركاووس بالازاده، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ص 101-117.
• «معرفی زبان و ادبیات سنسكریت»، مهر و داد و بهار (یادنامۀ استاد دكتر مهرداد بهار)، به كوشش امیركاووس بالازاده، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ص 119-159.
• «سوشیانت در اوستا»، مقالات و بررسیها، ش 64، 1377، ص 103-113.
• «سرودی مانوی به زبان پارتی»، نامۀ فرهنگستان، س 4، ش 2 (14)، 1377 (تاریخ انتشار 1378) ، ص 50-61.
• «واژه‌گزینی در عصر ساسانی و تأثیر آن در فارسی دری»، نامۀ فرهنگستان، س 4، ش 3 (15)، 1377 (تاریخ انتشار 1379)، ص 145-158.
• «دربارۀ دو واژۀ كهن فارسی»، یادنامۀ دكتر احمد تفضلی، به كوشش علی‌اشرف صادقی، تهران، انتشارات سخن، 1379، ص 195-199.
• «در بارۀ ترجمۀ عبارتی از قرآن به پهلوی»، نامۀ ایران باستان، س 1، ش 1، 1380، ص 11-14. نیز به تاجیكی به خط سیریلی در: نامۀ پژوهشگاه (Номаи Пажуҳишгоҳ)، س 3، ش 5، 1382 (پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیكی، دوشنبه، تاجیكستان)، ص 39-42.
• «بازنگری واژه‌های اهورایی و اهریمنی در اوستا»، نامۀ فرهنگستان، س 5، ش 2 (18) ،1380، ص 68-76. نیز در: مجموعه مقاله‌های پنجمین كنفرانس زبانشناسی، به كوشش محمد دبیر‌مقدم و ابراهیم كاظمی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 1382، ص 345-353. نیز به تاجیكی به خط سیریلی در: نامۀ پژوهشگاه (Номаи Пажуҳишгоҳ)، س 3، ش 3، 1382 (پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیكی، دوشنبه، تاجیكستان)، ص 67-74.
• «روابط متقابل زبانهای ایرانی و هندی باستان و میانه»، نامۀ فرهنگستان، س 5، ش 4 (20) ،1381، ص 65-75.
• «بررسی و طبقه‌بندی گویشهای كولیان ایران»، مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی گویش‌شناسی ایران، به كوشش حسن رضائی باغ‌بیدی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص 241-258.
• «شیرازی باستان»، گویش‌شناسی، ج 1، ش 1، 1382، ص 32-40.
• (ترجمه از زبان ایتالیایی) «راهنمای انتقادی و کتاب‌شناختی دین زردشتی»، نوشتۀ آنتونیو پانائینو، معارف، دورۀ 19، ش 1 (55)، 1381، ص 89-130.
• (ترجمه از زبان ایتالیایی) «واژه‌های عربی در شعر كهن فارسی»، نوشتۀ آلساندرو بائوزانی، نامۀ پارسی، س 9، ش 2 (33)، 1383، ص 107-120.
• (ترجمه از زبان ایتالیایی) «روابط خویشاوندی میان دست‌نوشته‌های بندهش»، نوشتۀ والتر بلاردی، نامۀ پارسی، س 9، ش 4 (35)، 1383، ص 65-77.
• «گویش ویدری»، گویش‌شناسی، ج 1، ش 3، 1383، ص 20-38.
• «کتیبۀ پهلوی ـ کوفی برج لاجیم»، نامۀ ایران باستان، س 4، ش 1 (7)، 1384، ص 9-21.
• «نگاهی گذرا به ترجمۀ متون مقدس و ترجمه‌های قرآن»، معارف، دورۀ 21، ش 1 (61)، 1384، ص 31-47.
• «واژه‌گزینی در زبان سنسكریت: تجربه‌ای سه هزار ساله»، مجموعه مقالات دومین هم‌اندیشی واژه‌گزینی و اصطلاح شناسی، به كوشش علی کافی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1384، ص 311-322.
• «خط اوستایی»، سیر خط و کتابت (مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی از لوح تا لوح، تهران، معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1384، ص 99-107.
• «زبانهای ایرانی و زبانهای غیرایرانی رایج در ایران»، ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1385، ص 122-154.
• «کهن‌ترین متون فارسی به خطوط غیرعربی (عِبری، سُریانی و مانَوی)»، نامۀ فرهنگستان، س 8، ش 2 (30) ،1385، ص 9-31.
• «ساسانیان و زردشتیان در چین و ژاپن»، جرعه بر خاک: یادنامۀ استاد دکتر یحیی ماهیار نوابی، به کوشش محمود جعفری دهقی، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1387، ص 25-41.
• ‘On the Unknown Epithet of a Manichaean God’, Central Asiatic Journal, 46/1, 2002, pp. 1-4.
• ‘Some Proposed Readings on Western Middle Iranian Manichaean Texts’, Nāme-ye Irān-e Bāstān, 2/1, 2002, pp. 45-50.
• ‘The Zargari Language: An Endangered European Romani in Iran’, Romani Studies 5, 13/2, 2003, pp. 123-148.
• With Behrooz Mahmoodi-Bakhtiari, ‘Plural Marking in New West Iranian Languages and Dialects: A Historical and Typological Approach’, Studies on Persianate Societies 2, 2004, pp. 167-181.
• ‘Iranian Elements in Sanskrit’, Themes and Tasks in Old and Middle Indo-Aryan Linguistics, ed. B. Tikkanen and H. Hettrich, New Delhi, Motilal Banarsidass, 2006, pp. 143-166.
• ‘Linguistic Peculiarities of the Sanskrit Translation of the 13th Chapter of the Škend Gumānīg Wizār’, Essays in Honor of Ṣādiq Kiyā, ed. A. Bahrami, Tehran, Mīrās-i Maktūb, 2008, pp. 131-166.
• «بازنگری کتیبۀ دوزبانۀ پهلوی ـ چینی یافت شده در شی‌آنِ چین», Iran Kenkyū, Osaka University, vol. IV, 2008, pp. 336-357.
• ‘La lingua degli zingari di Shiraz’, Proceedings of the 5th Conference of the Societas Iranologica Europæa, ed. A. Panaino and R. Zipoli, Milano, Mimesis, 2006, vol. II, pp. 307-316.



7. مقالات منتشر شده در دائرة‌المعارفهای فارسی
• در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی: ایران (زبان و خط، 1. زبانهای ایرانی، ج 10، ص 544-551، 2. زبانهای غیر ایرانی، ج 10، ص 551-557)، بازار (ریشه‌شناسی واژه، ج 11، ص 114-115)، بروشسكی (زبان، ج 12، ص 37-38)، بلوچی (زبان، ج 12، ص 520-522)، بهاری (گویشها، ج 13، ص 106-108)، پارتی (زبان، ج 13، ص 502-505)، پامیری (گویشها، ج 13، ص 548-549)، پراچی (زبان، ج 13، ص 577-578)، پنجابی (زبان، ج 13، ص 715-716)، پهلوی (زبان و ادبیات، ج 14، ص 79-91)، ترجمه از سنسکریت و پهلوی به عربی (ج 15، ص 24-33)، ترکی (زبانها، ج 15، ص 193-197)، ترکمنی (زبان، ج 15، ص 179-180).
• در دانشنامۀ ایران: آریایی (زبانها، ج 2، ص 631-635)، اَبزَخیا (ج 1، ص 132)، اردوان (شاهزادۀ مانوی، ج 2، ص 357)، ارموری (زبان، ج 2، ص 539-540)، اُرُئتس (ج 2، ص 643)
• در دانشنامۀ جهان اسلام: تُخاری (زبان، ج 6، ص 693-695)
• در دانشنامۀ زبان و ادب فارسی: آب (ج 1، ص 1-2)، آتشكده (ج 1، ص 10-13)
• در دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره: آریایی (جزوه اول، ص 75-79)
• در فرهنگ آثار ایرانی ـ اسلامی: ارژنگ (ج 1، ص 186)، انجیل زنده (ج 1، ص 330)



8. نقد و بررسی
• معرفی مجموعه مقالات دیوید نیل مكنزی، در: نامۀ ایران باستان، س 1، ش 2 (1380)، ص 64-69.
• كتاب‌سازی از نوعی دیگر (نقدی بر: گزیدۀ قند پارسی، به كوشش حسن انوشه، تهران، انتشارات دبیرخانۀ شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی، 1382)، نشر دانش، س 20، ش 2 (105)، 1382، ص 78.
• نقد و بررسی جشن‌نامۀ گِراردو نیولی، ایران‌شناس ایتالیایی، در: نامۀ فرهنگستان، س 7، ش 2 (26) (1384)، ص 79-88.
• نقد و بررسی کتاب نحو هندی و نحو عربی، تألیف فتح‌الله مجتبایی، تهران، نشر کارنامه، 1383، در: نامۀ فرهنگستان، س 7، ش 4 (28) (1384)، ص 122-127.
• گزارشی از ترجمۀ ژاپنی کتاب سوم دینکَرد، در: گزارش میراث، س 2، ش 19-20 (1387)، ص 32-33.




9. كتاب
• واژه‌شناسی و ریشه‌شناسی زبان انگلیسی، همدان، انتشارات مفتون همدانی، 1377.
• دستور زبان پارتی (پهلوی اشكانی)، تهران، نشر آثار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381.
• ویرایش علمی: مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی گویش‌شناسی ایران، تهران، نشر آثار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381.
• ترجمه و سرپرستی ترجمه: راهنمای زبانهای ایرانی، ویراستۀ رودیگر اشمیت، تهران، انتشارات ققنوس، 1382.
• «پیشگفتار»: دستور زبان و گزیدۀ متون اوستایی، تألیف ویلیامز جكسون، تهران، انتشارات اساطیر، 1383.
• روایت آذرفرنبغ فرخزادان، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1384.
• مقدمات زبان سنسکریت (جلد 1)، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1384.
• راهنمای زبان پارتی، تهران، انتشارات ققنوس، 1385.




10. فصول تألیف شده برای تاریخ جامع ایران
• از هندواروپایی آغازین تا ایرانی باستان
• زبانهای ایرانی باستان
• زبان پارتی
• كتیبه‌های فارسی میانه